ଏହି ଦୀର୍ଘ ପୁରାତନ କଥାରେ, ଏକ ସମୟରେ ହରି ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଅଗ୍ନିର ଲିଙ୍ଗ ଦେଖିଥିଲେ । ସେଠାରେ ଏହି ଅଗ୍ନିର ଶିଖର ଦେଖିବା ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ । ସେଠାରେ କେତକୀ ଫୁଲ ଗଛ ଗୋଟିଏ ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ଥିଲା । ବ୍ରହ୍ମା କେତକୀ ଠାରେ କହିଲେ: "ଏହା ମିଛ" । ଏହା ଶୁଣି ହରି ଭାବିଲେ ଯେ ଏହି କଥା ସତ୍ୟ, ତେଣୁ ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ଶୋଧିଲେ ଏବଂ ଷୋଡଶୋପଚାରେ ପୂଜା କଲେ । ବ୍ରହ୍ମା, ଯିଏ ଏହି ମିଥ୍ୟା କଥାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲେ, ଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ଆଘାତ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ପ୍ରଭୁ ଶିବ ସ୍ୱୟଂ ଦୃଶ୍ୟ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ । ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ହାତ କମ୍ପିଗଲା, ସେ ପুনି ଶିବଙ୍କ ଚରଣ ଧରିଲେ । ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ହେ ଅନାଦି ଅନନ୍ତ ରୂପୀ, ଏଠାରେ ମୂଢତାବଶତଃ କୌଣସି ଅନ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ଉତ୍ପନ୍ନ ନହେଉ । ଦୟାମୟ, ତୁମ ଲୀଳାରେ ଯେ ଅପରାଧ ହୋଇଛି, ତାହାକୁ ମୁଁ କ୍ଷମା କରିଦେଉ ।" ଏହିପରି ଦୟା ଦେଖି, ପ୍ରଭୁ ଶିବ ହରିଙ୍କୁ କହିଲେ: "ହେ ମୋ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଏହି ସତ୍ୟ କଥା କହିଥିଲେ, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ । ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ମୋ ସମାନ ସମ୍ମାନ ପାଇବେ । ଏବଂ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳର ସ୍ଥାପନା ପାଇଁ ଉତ୍ସବ ଓ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବେ ।" ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏହା ଦେଖି ହରିଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମାନତା ଦେଲେ । ଏହା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅହଂକାର ଦମନ ପାଇଁ, ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଭୂରୁମଧ୍ୟରୁ ଭୟଙ୍କର ଭୈରବଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ । ଭୈରବ ଶିବଙ୍କ ଦରବାରରେ ନମସ୍କାର କରି ପଚାରିଲେ: "ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? ଶୀଘ୍ର ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ ।" ପ୍ରଭୁ କହିଲେ: "ଏହି ବ୍ରହ୍ମା, ଯିଏ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତାଙ୍କୁ ତୁମେ ଦଣ୍ଡ ଦିଅ ।" ଭୈରବ ଏକ ହାତରେ ତାଲୱାର ଧରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଞ୍ଚମ ମୁଣ୍ଡକୁ, ଯେଉଁଥିରେ ଅହଂକାର ଓ ମିଥ୍ୟା ଥିଲା, କାଟିଦେଲେ । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଲଙ୍କାର, ପୋଷାକ, ମାଳା, ଜଟା ଓ ଉପରି ଚେଲା ଛାଡ଼ିଦେଇ, ବର୍ଷା ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଲତା ଭଳି ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଭୈରବଙ୍କ ଚରଣ ତଳେ ପଡ଼ିଗଲେ । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଦୟାମୟ ଅଚ୍ୟୁତ (ବିଷ୍ଣୁ) ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚରଣ ଧୂଳି ନିଜ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖି, ହାତ ଜୋଡି ଏବଂ ଲୁହ ଝରାଉଥିବା ଚକ୍ଷୁପାଥରେ ବାପାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ: "ପ୍ରଭୁ, ଯେଉଁ ପଞ୍ଚମୁଖ ଚିହ୍ନ ଏବଂ ଶାସନ ଆପଣ ଦେଇଥିଲେ, ସେଥିପାଇଁ ଦୟାକରି ତାଙ୍କୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ । ନିୟମ ନିମିତ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଦୟା କରନ୍ତୁ ।" ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ପ୍ରଭୁ ଦୟାପରବଶ ହୋଇ ଭୈରବଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ରୁ ବାପସ୍ ନେଲେ । ଏହା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ପ୍ରଭୁ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା) କୁ କହିଲେ: "ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ତୁମେ ଆଉ କେବେ ମହାନ ସମ୍ମାନ, ଉତ୍ସବ କିମ୍ବା ପୂଜା ମିଳିବେ ନାହିଁ ।" ବ୍ରହ୍ମା ଦୟା ପ୍ରାର୍ଥନା କରି କହିଲେ: "ପ୍ରଭୁ, ମୋ ମୁଣ୍ଡ ମୁକ୍ତି ହେଉ, ଏହି ଦୟା ଦିଅନ୍ତୁ । ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ମୂଳ, ଅପରାଧକୁ ଧାରଣ କରିବାର ସମର୍ଥ ।" ପ୍ରଭୁ କହିଲେ: "ଏହି ସଂସାର ଶାସନ ବିନା ଅଚଳ ରହିପାରିବ ନାହିଁ । ଯେଉଁ ଦଣ୍ଡ ଯୋଗ୍ୟ, ତାକୁ ଦଣ୍ଡ ଦିଅ, ଏବଂ ଜଗତ୍ର ଭାର ବହ । ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଦୁର୍ଲଭ ବର ଦେଉଛି—ସମସ୍ତ ବୈତାନିକ ଓ ଗୃହ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ ତୁମେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ହେବ ।" ଏହା ବିନା, କୌଣସି ବଳି କିମ୍ବା ପୂଜା ଫଳଦାୟକ ହେବ ନାହିଁ । ପ୍ରଭୁ ଏବେ ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷୀ କେତକୀକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ କହିଲେ: "ହେ କେତକୀ, ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଚତୁର, ଏଠାରୁ ଦୂରେ ଚଳ । ମୋ ପୂଜାରେ ତୁମ ଫୁଲ କେବେ ବ୍ୟବହୃତ ହେବ ନାହିଁ ।" ଏହି ଶାପ ପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା କେତକୀକୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିକଟରୁ ଦୂରେ ରଖିଥିଲେ । କେତକୀ ଦୟା ପ୍ରାର୍ଥନା କରି କହିଲା: "ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୋର ଜନ୍ମ ଅଫଳ ହୋଇଛି, ଏବେ ଦୟାକରି ଫଳବତୀ କରନ୍ତୁ, ମୋ ଅପରାଧକୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ ।" ଏପରି ଅନୁରୋଧରେ, ପ୍ରଭୁ କହିଲେ: "ମୁଁ ତୁମକୁ ଧାରଣ କରିବି, ଏହିପରି ଛତାର ଆବରଣ ଭାବରେ ତୁମେ ମୋ ଉପରେ ରହିବ ।" ଏହିପରି ଦୟା କରି, ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ସହିତ ସମ୍ମିଳିତ ଦେବସଭାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ । ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ହାତ ଜୋଡି ଉଭୟ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ । ସେମାନେ ପ୍ରଭୁ ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାରକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରେ ବସାଇ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଉତ୍ତମ ଉପଚାରରେ ପୂଜା କଲେ । ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶରୀର ଗଳା, ଚୂଡ଼ାମଣି, କଣ୍ଠାଭୂଷଣ, ତାଗ, ଅଙ୍ଗଦ, ମୁକୁଟ, ରତ୍ନ, କୁଣ୍ଡଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅଲଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ । ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦୁପଟ୍ଟା, ମାଳା, ବସ୍ତ୍ର, ଫୁଲ, ଅଙ୍ଗୁଠି, ଚନ୍ଦନ, ଅଗରୁ, କପୂର, ତାମ୍ବୁଳ ଓ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ କରାଯାଇଥିଲା । ଧୂପ, ଦୀପ, ଶ୍ୱେତ ଛତ୍ର, ବାଲିଜା, ଧ୍ୱଜା, ଚାମର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବୀୟ ଉପଚାର ଦିଆଯାଇଥିଲା । ଯେଉଁଠି ମନ ଓ ଭାଷାର ସୀମା ଚାଲିଯାଏ, ସେପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପଚାର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଉପଚାର ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ଉତ୍ତମ, ମନୁଷ୍ୟ କିମ୍ବା ପଶୁ ଯାହା ଉପଲବ୍ଧ କରିପାରିବେ, ସେସବୁ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ । ପ୍ରଭୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ସଭାରେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ବଣ୍ଟନ କଲେ । ସେଠାରେ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହ ଓ ଧ୍ୱନି ହେଲା । ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଏହିପରି ପ୍ରଭୁ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ । ପ୍ରଭୁ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଦୁଇଁଜଣ ଦଣ୍ଡାୟମାନଙ୍କୁ ମୁସ୍କୁରାଇ କହିଲେ: "ମୁଁ ଆଜି ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ଏହି ମହା ଦିନରେ ଏହି ପୂଜା ଦ୍ୱାରା । ଏହି ତିଥି ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ, ଏହା ଶିବରାତ୍ରି ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ ।" "ଏହି ସମୟରେ ଯିଏ ମାଳାଧାରୀ ଲିଙ୍ଗ ଉପାସନା କରିବେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ଅନ୍ୟ କର୍ମ ସଫଳ କରିପାରିବେ । ଶିବରାତ୍ରି ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଯିଏ ଉପବାସ, ସଂୟମ ଓ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ନିଷ୍ଠାରେ ପୂଜା କରିଥାଏ, ସେ ମହାଫଳ ଲାଭ କରିଥାଏ ।" ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ କଥା ଦେବସଭାରେ ଘଟିଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦୟା, ନ୍ୟାୟ ଓ ଶିକ୍ଷା ସମସ୍ତ ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଭୈରବ ଓ କେତକୀ ଉପରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଥିଲା ।