ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ତ୍ରୟମ୍ବକ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବ, ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଇନଥିବାରୁ, ସତୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନାହାଁତୁ, ଏହି ଦୋଷରେ ତୁମର ବଂଶ ନଶ୍ଟ ହେବ।” ଏହା କହି ସତୀ ସମସ୍ତ ଭୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ଦେହକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ହିମବତ ପର୍ବତକୁ ଚଳିଗଲେ। ହିମବତ, ମହାପୁଣ୍ୟଶାଳୀ ଓ ମହିମାମୟ, ଏହି ଦୁଃଖରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି କଠୋର ତପସ୍ୟା କଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଦେବୀ ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପିତା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସତୀ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଉପରେ ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଯେତେବେଳେ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଯଜ୍ଞର ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ହରାଇଗଲା ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯଜ୍ଞ ନଶ୍ଟ ହେଲା। ଦେବୀଙ୍କ ଯାତ୍ରାର କଥା ଶୁଣି, ତ୍ରିପୁର ନାଶକ ଶିବ, ଦକ୍ଷ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ—“ସତୀ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଥିଲେ, ତଥାପି ମୋ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଛ, ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟ ପୁତ୍ରୀମାନେ ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ସମ୍ମାନ ପାଇଲେ, ସେଠି ସତୀ ଅପମାନିତ ହେଲେ। ଏହି ଦୋଷରେ, ବୈବସ୍ୱତ ମନୁର ଅନ୍ତରାଳରେ, ତୁମ ସମସ୍ତ ଜାମାତା ଏକାଠି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ, ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ଗର୍ଭରୁ ହେବ ନାହିଁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ। ତୁମେ ଚାକ୍ଷୁଷ ବଂଶରେ ମଣିଷ ରାଜା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବ, ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିସଙ୍କ ନାତି ଭାବେ। ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ସମ୍ପର୍କିତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ତୁମ ପାଇଁ ଅବରୋଧ ସୃଷ୍ଟି କରିବି।” ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ବାଣୀ ଶୁଣି, ଦକ୍ଷ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଦୁଃଖରେ ପୃଥିବୀରେ ପତିତ ହେଲେ। ପରେ, ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷ, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁର ଅବଧିରେ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିସଙ୍କ ନାତି ଭାବେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବରୁଣୀ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିବା ସମୟରେ, ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ଅବଧିରେ, ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କର ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ଏକ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଯେଉଁଠି ମହେଶ୍ୱର ଏକ ଅବରୋଧ ଘଟାଇଲେ। ଏହି ଅବରୋଧ କିପରି ଘଟିଲା, ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଆଗ୍ରହ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦେବୀ ନିଜ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ହିମବତଙ୍କ ଝିଅ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ ହିମବତ ପର୍ବତର ଶୃଙ୍ଗରେ ଆନନ୍ଦରେ ବିହାର କରିଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ବିବାହ ଉପକ୍ରମ କଲେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ସେ ଶିବଙ୍କ ସହିତ ଖେଳ କରୁଥିଲେ। ବୈବସ୍ୱତ ମନୁର ଅବଧି ଆସିଲାପରେ, ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦକ୍ଷ ନିଜେ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ଏହି ଯଜ୍ଞ ହିମବତ ପର୍ବତର ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରେ, ଋଷି-ସିଦ୍ଧମାନେ ଯେଉଁଠି ବସିଥାନ୍ତି, ସେଠି କଲେ। ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକାଠି ହୋଇ ଯଜ୍ଞକୁ ଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ଏଠାରେ ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ, ମାରୁତ, ଉଷ୍ମପା, ସୋମପା, ଆଜ୍ୟପା, ଧୂମପା, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ପିତୃ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଯଜ୍ଞରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଏକାଠି ଦେଖି, କିନ୍ତୁ ଏଶ୍ୱର ଅନୁପସ୍ଥିତ ଥିବାରେ, ଦଧିଚି ଋଷି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଯେଉଁଠି ଅପାତ୍ରକୁ ପୂଜା ଦିଆଯାଏ କିମ୍ବା ପାତ୍ରକୁ ଅପମାନ କରାଯାଏ, ସେଠି ମହାପାପ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ମତ ପ୍ରବଳ ଓ ସଜ୍ଜନଙ୍କୁ ଅପମାନ କରାଯାଏ, ସେଠି ଦେବତାଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ତୁରନ୍ତ ପଡ଼ିଥାଏ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାଥ, ପୂଜ୍ୟ ଶିବଙ୍କୁ କାହିଁକି ପୂଜା କରୁନାହାଁତୁ? ମୋର ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ଜଟାଧାରୀ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମହାନ୍ଥକୁ ଜାଣେ ନାହିଁ। ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନାହ, ତେବେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କ’ଣ ଉପକାରୀ? ସେଉଁଠି ସେ ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଅପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ତାଙ୍କ ଦାସ। ସେ ପଞ୍ଚଭୂତ ଓ ପୁରୁଷରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ, ଯୋଗୀ ଓ ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ସେ ଅବିନାଶୀ ପରବ୍ରହ୍ମ, ନ ଅସ୍ତି, ନ ନାସ୍ତି, ଆଦି-ମଧ୍ୟ-ଅନ୍ତ ବିହୀନ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଓ ନିତ୍ୟ। ସେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସଂହାରକ ଓ ପାଳକ—ମହେଶ୍ୱର; ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ମୁଁ ଶଙ୍କର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖୁନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ମନ୍ତ୍ରରେ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଏହି ହବି, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ହିସ୍ୟା ଭାବରେ ସୁନାର ପାତ୍ରରେ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଦେବଦେବ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଇନଥିବାରୁ, ଦକ୍ଷ, ତୁମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯଜ୍ଞ ନଶ୍ଟ ହେବ।” ଏଭଳି କହି ଦଧିଚି ଋଷି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଦେବତାମାନେ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ନ ଯାଇ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣି, ଦେବୀ ଦେବଙ୍କୁ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା କଲେ। ଦେବୀଙ୍କ ଆଦେଶାନୁସାରେ, ଦେବ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ, ଏକ ଦୃଢ଼ ଓ ବଳଶାଳୀ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ବୀରଭଦ୍ର, ହଜାର ମୁହଁ, ହଜାର ପଦ୍ମନୟନ, ହଜାର ଗଦା, ହଜାର ତୀରଧନୁଷ୍, ତ୍ରିଶୂଳ, ପରଶୁ, ମୁସଳ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କ ହାତରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଧନୁ, ଚକ୍ର, ଅସ୍ତ୍ର, ଏବଂ ତାଳ ଚିହ୍ନ ଚନ୍ଦ୍ର ଶିରୋଭୂଷଣ ଥିଲା—ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏଭଳି ଦକ୍ଷଙ୍କ ଅହଂକାର ଓ ଅଧର୍ମର ପ୍ରତିଫଳ ସ୍ୱରୂପ ଶିବଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଓ କ୍ରୋଧରେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଘଟିଲା।