ଏହିପରି ଏକ ଦିନ, ଆୟତି ଓ ନିୟତି ନାମକ ଦୁଇ ଜଣୀ ବୃଗୁଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କର ଜଣେ ଜଣେ ବଧୂ ହେଲେ । ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ଯୁଗରେ ଏହି ବଂଶ ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି । ଏହି ସମୟରେ, ସମୁଦ୍ରରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବେଳା ନାମକ ଜଣେ ଶୁଭ୍ର ଅପରାଧହୀନ କନ୍ୟାକୁ ଜନ୍ମଦେଲେ, ଯାହା ସାବର୍ଣ୍ଣା ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲେ ଓ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିସଙ୍କ ବଧୂ ହେଲେ । ସାମୁଦ୍ରୀ ନାମକ ଏହି ମହିଳା ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିସଙ୍କ ପାଇଁ ଦଶ ଜଣ ପୁଅ କୁ ଜନ୍ମଦେଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରାଚେତସ ଭାବେ ପରିଚିତ ଓ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ । ଏହି ପ୍ରାଚେତସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ଯୁଗରେ ତ୍ରିଅମ୍ବକଙ୍କ ଶାପରେ ଡକ୍ଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେଉଁ ସମୟରେ ମନୁ ଚାକ୍ଷୁଷ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ । ଏଭଳି ଭାବେ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ବଂଶାବଳୀକୁ କ୍ରମବଦ୍ଧ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି, ନ ଅତି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ନ ଅତି ବିସ୍ତୃତ । ଏହି ଦିବ୍ୟ ବଂଶାବଳୀ ଦେବମାନେ ଓ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା, ଅନେକ ସନ୍ତତି ଓ ମହାତ୍ୱରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ । ଏହି ମହାନ ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିରୁ ଯେତେ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ କୋଟି-କୋଟି ବର୍ଷ ଧରି ଗଣନା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ଏହା ସହ, ଭୂମିରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ବଂଶ ଦୁଇ ଶାଖାରେ ବିକାଶ ପାଇଛି—ସୂର୍ୟବଂଶ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶ, ଯେଉଁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ଅମ୍ବରୀଷ, ଯୟାତି, ନାହୁଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ନାମୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହି ବଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ । ଏହା ପ୍ରତ୍ୟେକ, ଅନେକ ଅନ୍ୟ ରାଜା ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏବେ ପୁରୁଣା ଓ ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳ ଅତୀତ ହୋଇଯାଇଛି; ତେଣୁ ଏଠାରେ ସେମାନଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ । ଯେଉଁଠି ଭଗବାନଙ୍କ ଗୁଣଗାଥା କୁହାଯାଉଛି, ସେଠି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ ଶ୍ରେଷ୍ଠମନ୍ୟେ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ମୁଁ ଏଠି ଅଧିକ କଥା କହିବାକୁ ଚାହୁଁନି । ମାତ୍ର ଭଗବାନଙ୍କ ମହତ୍ୱ ବୁଝାଇବା ପାଇଁ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ତାହାର ବିସ୍ତାର ବିଷୟରେ କିଛି ଉଦାହରଣ ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇଛି । ଏହି ସମୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା—ଡକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା ଦୀର୍ଘକାଳ ପରେ ଏହି ଦାକ୍ଷାୟଣୀ ରୂପକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, କିପରି ପୁନି ପୁରାତନ କାଳରେ ହିମବତ୍ ଓ ମେନାଙ୍କ କନ୍ୟା ହେଲେ? ଏବଂ କିପରି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ମହାତ୍ମା ଡକ୍ଷ ନିନ୍ଦା କଲେ? କଣ କାରଣରୁ ଭବଙ୍କୁ ଏହି ନିନ୍ଦା ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିଲା? ଏବଂ କିପରି ଭବଙ୍କ ଶାପରେ ଡକ୍ଷ ଚାକ୍ଷୁଷ ଓ ପୂର୍ବ ମନୁଙ୍କ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ? ଏହି କଥା ମତେ କୁହ। ସୁଣ, ମୁଁ ଡକ୍ଷଙ୍କ ଗଳ୍ପ କୁହେଁ—ତାଙ୍କ ଅବିବେକ ଓ ଅପରାଧ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଅପମାନିତ ହୋଇଥିଲେ । ଏକଥର, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଦାନବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାମୁନିମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ହିମାଳୟ ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠି ଏଶାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇବାକୁ ଚାହିଲେ । ସେଠାରେ ଦେବତା ଓ ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ସିଂହାସନରେ ବସି ଦେବତା ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେଂକୁ ଦର୍ଶନ ଦେଉଥିଲେ । ସେଠି ଡକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଅମରମାନେ ସହ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କର ଜାମାତା ହର ଓ ଜଣେ ଜଣେ କନ୍ୟା ସତୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଲେ । କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମ-ଗର୍ବିତ ଡକ୍ଷ, ଦେବୀଙ୍କ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରୂପକୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ କେବଳ ନିଜ କନ୍ୟା ବୋଲି ଭାବିଲେ । ଏହି ଅବିବେକରୁ ତାଙ୍କ ମନରେ ଦେବୀ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ ଜନ୍ମ ନେଲା । ସେହି ଦ୍ୱେଷରେ ଓ ଭାଗ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଉପବିତ୍ଥ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଡକ୍ଷ ଭବଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ ନାହିଁ, ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ ରଖିଲେ । ସେ ଅନେକ ଅଲଉକିକ ଯଜ୍ଞ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ କରିଥିଲେ । ଏହି କଥା ନାରଦ ଠାରୁ ଶୁଣି, ରୁଦ୍ରାଣୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ଯଜ୍ଞର କଥା କହିଲେ । ତେବେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ପ୍ରକଟ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିଥିଲା, ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ଚଢିବାକୁ ସହଜ, ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ । ଏହା ଗଳିତ ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିରେ ଶୁଭ୍ର ଝାଲ ମାରୁଥିଲା, ମୁକ୍ତା ଚଉଁରା ତଳେ ଢାକାଯାଇଥିଲା, ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ । ଏହି ବିମାନ ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାରେ ତିଆରି, ଶତଶଃ ମଣିମୟ ଖମ୍ଭରେ ଘିରି ଥିଲା, ହୀରା ପରି ଚଢ଼ିବା ପାଇଁ ସିଢ଼ି ଓ ପଦ୍ମରାଗ ଖମ୍ଭର ଦ୍ୱାର । ମାଳା ମାଟିରେ ଫୁଲ ଛଡ଼ାଯାଇଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ମଣି ଲାଗିଥିବା ମହାସିଂହାସନ, ହୀରା ଜାଲି ଓ ଦୋଷହୀନ ମଣିମୟ ତଳମାଟି । ଏହାର ପ୍ରମୁଖ ଦିଗରେ ଶୋଭାମୟ ମଣି ଦଣ୍ଡ, ମହାବୃଷ ଚିହ୍ନ ଓ ମେଘ ପରି ଶୁଭ୍ର ପତାକା ଥିଲା । ଏହି ବିମାନ ରତ୍ନମୟ କବଚ ପିନ୍ଧିଥିବା ପରିଚାରକ ଓ ଶୁଭ ଦଣ୍ଡଧାରୀମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଦ୍ୱାରରେ ଧର୍ମର ମହାଶକ୍ତିମାନ ଅଧିପତିମାନେ ଅଟୁଟ ରଖିଥିଲେ । ଏହା ଅନେକ ନାରୀମାନେ ବାଦ୍ୟ, ଗୀତ, ବଂଶୀ, ବୀଣା ଓ ଚତୁର ଭାଷାରେ ନିପୁଣ—ଏମିତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା । ମହାଦେବୀ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସଖୀମାନେ ସହିତ ଏହି ବିମାନକୁ ଚଢ଼ିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଣିମୟ ହାଣ୍ଡଲର ଛତା ଓ ଚମତ୍କାର ପଙ୍ଖା ଥିଲା । ଦୁଇ ଜଣ ଶୁଭ ରୁଦ୍ରକନ୍ୟା ଦେବୀଙ୍କୁ ପଙ୍ଖା ଝାଲିଲେ; ସେ ଦୁଇ ଜଣ ରାଜହଂସୀ ପରି ମୁକାବିଲା କରୁଥିଲେ, ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ପରି ଚମକୁଥିବା ମଣିମୟ ଛତା ଦେବୀଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଫୁଲ ମାଳା ସହ ଶୋଭିତ ହେଲା । ଏହି ମୁକ୍ତା ମାଳା ଘେରା ଛତା ଦେବୀଙ୍କ ମୁହଁ ଉପରେ ଆଲୋକମୟ ଭାବେ ଚମକୁଥିଲା । ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଅମୃତ କଳଶ ର ଚକ୍ର କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦେବୀ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ, ହସୁଥିଲେ ଓ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ବସିଥିଲେ । ସୁୟଶା ନାମକ ଜଣେ ସଖୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଚକ୍ରଖେଳା ଦେଖାଇ ମନୋରଞ୍ଜନ କରୁଥିଲେ; ଦେବୀଙ୍କ ମଣିମୟ ଶୁଭ୍ର ପାଦୁକା ଥିଲା । ଏହି ପାଦୁକା ଅନ୍ୟ ଜଣେ ତାଙ୍କ ଛାତି ମଧ୍ୟରେ ରଖି ଦେବୀଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ; ଅନ୍ୟ ଜଣେ ସୁନା ଦେହୀ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁଖରେ ଏକ ଚମକୁଥିବା ଦର୍ପଣ ଧରିଥିଲେ । ଅନ୍ୟ ଜଣେ ତାଳ ପତ୍ରର ପଙ୍ଖା ଧରିଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ତାମ୍ବୁଳ ବାକ୍ସ ଧରିଥିଲେ; ଏକ ଶୋଭାମୟ କନ୍ୟା ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଖେଳିବା ଚାଦର ନେଇଥିଲେ ।