ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପୃଥିବୀରେ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆଉ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କିଛି କହିବି ନାହିଁ; କାରଣ, ସେମାନେ ଷଡ୍ୱୃତୁରେ ବିଳୀନ ହୋଇଥିବାରୁ, ଋତୁମାନେ ସହିତ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ଏହିପରି, ପୂର୍ବଜମାନେ ମାନେ ମଧ୍ୟ ଋତୁ ଅଟୁଟ ଭାବେ ବେଦେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏହି ଋତୁମାନେ ଠାରୁ ଏହି ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହି କାରଣରୁ, ପୂର୍ବଜମାନେ ଋତୁସମ୍ବନ୍ଧୀ ବୋଲି ଡାକାଯାନ୍ତି; ଏହିପରି ସେମାନେ କାଳ ଓ ଋତୁ ସହିତ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏଠି, ଆତ୍ମ-ନିୟମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ମହାତ୍ମାମାନେ ନିର୍ମଳ ଭାବରେ ରହନ୍ତି; ପୂର୍ବଜମାନେ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର—ଆଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ଓ ବର୍ହିଷଦ୍। ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି ନାହିଁ ଓ ଯେଉଁମାନେ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରତିକ୍ରମାନୁସାରେ ପିତୃଲୋକରେ ବସିଥାନ୍ତି। ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସ୍ୱଧା ଦୁଇଜଣ ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ କନ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କଲେ—ମେନା ଓ ଧରଣୀ—ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଯାହାଙ୍କ ଉପରେ ଅବଲମ୍ବିତ। ମେନା ଆଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତଙ୍କ କନ୍ୟା ଓ ଧରଣୀ ବର୍ହିଷଦ୍ଙ୍କ କନ୍ୟା। ମେନା, ହିମବତଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ମୈନାକ, କ୍ରଉଞ୍ଚ, ଗୌରୀ ଓ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଏଠି ଗଙ୍ଗା ଭବଙ୍କ ଶରୀର ସ୍ପର୍ଶରେ ପବିତ୍ର ହେଇଛନ୍ତି। ଧରଣୀ, ମେରୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଦେବୀୟ ଔଷଧରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ମନ୍ଦର ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯାହା ଅତି ସୁନ୍ଦର କଣ୍ଠ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେଇ ମନ୍ଦର, ମେରୁଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ଶିବଙ୍କ ନିବାସସ୍ଥଳ ହେଲେ। ପୁନି, ଧରଣୀ ତିରିଶି ଖ୍ୟାତିନାମା କନ୍ୟା, ଏବଂ ଭେଳା, ନିୟତି, ଓ ତୃତୀୟ ଆୟତିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଆୟତି ଓ ନିୟତି, ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ପତ୍ନୀ ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କ ବଂଶାବଳୀ ପୂର୍ବରୁ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଵନ୍ତରରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ସମୁଦ୍ରରୁ ଭେଳା ଏକ ନିର୍ମଳ କନ୍ୟା ସବର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ। ସାମୁଦ୍ରୀ (ସବର୍ଣ୍ଣା) ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଙ୍କୁ ଦଶଜଣ ପୁଅ ଦେଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରାଚେତସ ବୋଲି ପରିଚିତ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଵନ୍ତରରେ ଏକ ଶାପବଶତଃ ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ ଅପମାନରେ ଦକ୍ଷ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଯେଉଁ ସମୟରେ ମନୁ ଚାକ୍ଷୁଷ ଥିଲେ। ଏପରି, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅମାନେ—ଧର୍ମାଦି ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ବଂଶାବଳୀ କ୍ରମିକ ଭାବରେ ଅତି ନା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ, ନା ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି। ଦେବମୟ, ଯଜ୍ଞରତ, ସନ୍ତାନ-ସମୃଦ୍ଧ, ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ବଂଶମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି। ଏହି ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ। ପୃଥିବୀରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ବଂଶ ଦୁଇଟି ଶାଖାରେ ବିକାଶ ପାଇଛି—ସୂର୍ୟବଂଶ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶ, ଯେଉଁମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ଅମ୍ବରୀଷ, ଯୟାତି, ନାହୁଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖ୍ୟାତିନାମା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ ଏହି ବଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏହି ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ରାଜର୍ଷି ଅଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଫଳ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଥିବାରୁ ଏମାନେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ। ଏଠି ଏହି ବିଷୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହେଁ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଗୁଣଗାନ ହେଉଛି; ଏହିପରି ମୁଁ ଅଧିକ କଥା କହିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ଯଥାଯଥ ଉଦାହରଣ ଦେବା ପାଇଁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମହିମା ବିସ୍ତାର କରିବାକୁ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ତାହାର ବିସ୍ତାର ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ଏବେ କହ, ଏହି ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା ଦକ୍ଷାୟଣୀ ତାଙ୍କ ଦେହ ବିସର୍ଜନ କରି, କିପରି ହିମବତ ଓ ମେନାଙ୍କ କନ୍ୟା ହେଲେ? ଏବଂ କିପରି ମହାତ୍ମା ଦକ୍ଷ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ? କଣ କାରଣରେ ଭବଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରାଯାଇଥିଲା? ଏବଂ ଚାକ୍ଷୁଷ ଓ ପୂର୍ବ ମନୁଙ୍କ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଭବଙ୍କ ଶାପରେ କିପରି ଦକ୍ଷ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କଲେ? ମୋତେ କହ। ଶୁଣ, ମୁଁ ଏଠି ଦକ୍ଷଙ୍କ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ମନ, ତାଙ୍କର ଅନୁଚିତ ଓ ଅସାବଧାନ କ୍ରିୟା, ଯାହା ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଉପରେ ଅପମାନ ଆଣିଥିଲା, ସେ ଘଟଣା କଥା କହିବି। ଏକଥର, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଦାନବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଉତ୍ତମ ଋଷିମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ହିମାଲୟର ଶିଖରକୁ ଗଲେ, ଯାହାଠାରେ ଇଶାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଚାହାଁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଦେବ ଓ ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ସିଂହାସନରେ ବସି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଅମରମାନେ ସହ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କର ଜାମାତା ହର ଓ ନିଜ କନ୍ୟା ସତୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ। କିନ୍ତୁ ଦକ୍ଷ ଏଥିରେ ଆତ୍ମ-ଗର୍ବରେ ତଳିଯାଇ, ଦେବୀ ସହ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବିଶେଷ ମାନ ଦେଲେ ନାହିଁ। ସେ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠତାକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଜନ୍ମକନ୍ୟା ବୋଲି ଭାବିଲେ, ଏହି ମୂଢ଼ ଭାବରୁ ତାଙ୍କ ମନରେ ଦ୍ୱେଷ ଜନ୍ମ ନେଲା। ଏହି ଦ୍ୱେଷ ଓ ଦୈବ ଚଳନାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଦକ୍ଷ ଦୀକ୍ଷିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଭବଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ନିଜ କନ୍ୟାପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱେଷ ଜନ୍ମ କଲା। ସେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବରେ ଶତାଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଆୟୋଜନ ନାରଦଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣି, ରୁଦ୍ରାଣୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସଭା ବିଷୟରେ ଜଣାଇଲେ। ତାପରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ପ୍ରକଟ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିଥିଲା, ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଆରୋହଣ କରିବାରେ ସୁବିଧାଜନକ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆকৰ୍ଷଣୀୟ। ଏହି ବିମାନ ଗଳିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିରେ ସୁଶୋଭିତ, ମୁକ୍ତା ଚାଦର ଓ ମାଳା ଅଳଙ୍କାରରେ ଅଭୂଷିତ। ଏହାର ଗଠନ ଶୁଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣର, ଶତାଧିକ ମଣିମୟ ସ୍ତମ୍ଭରେ ବେଢ଼ାଯାଇଥିଲା, ହୀରା ପରି ପାଇଁ ଏବଂ ପଦ୍ମରାଗ ସ୍ତମ୍ଭର ଦ୍ୱାର ଥିଲା। ମାଳା ଛାଡ଼ା, ରଙ୍ଗିନ ମଣିରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସିଂହାସନ, ହୀରା ଜାଲି ଜନେଲା, ନିର୍ମଳ ମଣିମୟ ତଳମାଟି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହାର ମୁହଁ ଭାଗରେ ଶୋଭାପ୍ରଦ ମଣିମୟ ଦଣ୍ଡ, ବୃଷ ଚିହ୍ନ ଓ ମେଘପରି ଶୁଭ୍ର ଧ୍ୱଜ ଥିଲା।