ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍ଗର ଜୀବନୀ ସ୍ମୃତି ଦେବୀ ଦୁଇ ପୁଅ—ଅଗ୍ନିଧ୍ର ଓ ଶରଭା—ସହ ବିସ୍ତାର ଚାରି ଝିଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ସେମାନଙ୍କ ପୁଅ ଓ ପୁଅର ପୁଅ, ଅସଂଖ୍ୟ ନିମିତ୍ତରେ, ସମୟର ପ୍ରବାହରେ ଅନେକ ଲୋକ ଚାଲିଗଲେ । ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପ୍ରୀତି ଦେବୀ ଦେଲେ ଦନ୍ତୋଗ୍ନି ନାମକ ପୁଅଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ନାମ ଥିଲା 'ଯୋଗ' । ତାଙ୍କ ପରମ୍ପରାର ଅନେକ ପ୍ରଜା 'ପୌଲସ୍ତ୍ୟ' ନାମରେ ପରିଚିତ । ପୁଲହାଙ୍କ ପତ୍ନୀ କ୍ଷମା ଦେବୀ ତିନି ପୁଅ—କର୍ଦମ, ସୂରି ଓ ସହିଷ୍ଣୁ—କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ତିନି ଅଗ୍ନିର ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପରମ୍ପରା ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ । କ୍ରତୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସନ୍ନତି ଦେବୀ ସ୍ୱୟଂ କ୍ରତୁଙ୍କ ସମାନ ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ସେମାନଙ୍କ ଝିଅ ଓ ପୁଅମାନେ ସମସ୍ତେ ନିର୍ଯୋଗୀ ଓ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ । ଏହି ସମସ୍ତେ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ଭଳାଖିଲ୍ୟ ମୁନି ନାମରେ ପରିଚିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଘେରି ଅନୁରୋରା ପୂର୍ବରୁ ଗତି କରନ୍ତି । ଅତ୍ରିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଅନୁସୂୟା ଦେବୀ ପାଞ୍ଚ ଅତ୍ରେୟ ପୁଅ ଓ ଶୃତି ନାମକ ଝିଅ, ଯିଏ ଶଂଖପଦଙ୍କ ମା, ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ଏହି ପାଞ୍ଚ ଅତ୍ରେୟ—ସତ୍ୟନେତ୍ର, ହବ୍ୟ, ଅପୋମୂର୍ତି, ଶନଏଶ୍ଚର ଓ ସୋମ—ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଅତ୍ରି ପରମ୍ପରାର ଅନେକ ପୁଅ ଓ ପୁଅର ପୁଅ ଶତ, ହଜାର ଗଣନାରେ ବିତିଗଲେ । ଉର୍ଜା ଦେବୀ, ଵସିଷ୍ଠଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ସାତ ପୁଅ ଓ ଏକ ଝିଅ ପୁଣ୍ଡରୀକାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ସାତ ମୁନି—ରଜସ, ଗାତ୍ର, ଉର୍ଧ୍ଵବାହୁ, ସବନ, ଅନୟ, ସୁତପା ଓ ଶୁକ୍ର—ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ବସିଷ୍ଠ ପରମ୍ପରାର ନାମରେ ଶତ କୋଟି ପ୍ରଜା ଦିନେ ଦିନେ ବିତିଗଲେ । ଏପରି ମୁନିମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ପରମ୍ପରାର ଉତ୍ପତ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ବିବରଣ କରାଯାଇଛି, କାରଣ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହିବା ଅଶକ୍ୟ । ଅଗ୍ନି-ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନସ୍ପୁତ୍ର ରୁଦ୍ରତ୍ୱ ଧାରଣ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସ୍ୱାହା ଦେବୀ ତିନି ବଳୀୟ ପୁଅ—ପାଵକ, ପବମାନ ଓ ଶୁଚି—କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ପବମାନ ଚର୍ଣ୍ଣିତ, ପାଵକ ଦୀପ୍ତି, ଶୁଚି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ସାଉର ନାମରେ ପରିଚିତ । ହବ୍ୟବାହ, କବ୍ୟବାହ, ସହରକ୍ଷ—ଏହି ତିନି ତାଙ୍କ ପୁଅ । ତାଙ୍କ ପୁଅ ପ୍ରଭାବରେ ଦେବତା, ପିତୃ, ସୁରମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ପୁଅ ଓ ପୁଅର ପୁଅ ମିଶି ମୋଟ ଉନାଞ୍ଚାଳିଶି ଜଣେ । ତିନି ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟ—ଇଚ୍ଛା, ଅବସର, ନିୟତ—ରେ ସ୍ଥିତ, ସମସ୍ତେ ତପସ୍ୱୀ ଓ ନିୟମ ନିଷ୍ଠ । ସମସ୍ତେ ରୁଦ୍ରତ୍ୱ ଧାରଣ କରି, ରୁଦ୍ରରେ ଭକ୍ତ; ଅତେଯ, ଯେଉଁଠି କେହି ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେଠି ରୁଦ୍ରକୁ ଉପହାର ଦିଆଯାଇଥାଏ । ଏହି ଭାବରେ ଅଗ୍ନି ପରମ୍ପରା ବିବରଣ କରାଯାଇଛି । ପିତୃମାନେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବିବରଣ ଦିଅନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ଷଡ୍ ଋତୁରେ ବସିଥାନ୍ତି । ପିତୃମାନେ ଋତୁ, ବେଦର ଶିକ୍ଷା; ଋତୁରୁ ସମସ୍ତ ଜୀବ, ଚଳ-ଅଚଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି । ଏହିପରି, ପିତୃମାନେ 'ଋତୁମୟ' ନାମରେ ପରିଚିତ, ତାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଋତୁର ସମୟରେ ହୁଏ । ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଆତ୍ମ-ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଧାରଣ କରିଥିବା ମହାତ୍ମାମାନେ ଏଠି ଅପବିତ୍ରତା ରହିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି । ପିତୃମାନେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ଅଗ୍ନିସ୍ୱାତ୍ତ ଓ ବର୍ହିଷଦ । ଅନଯଜ୍ଞୀ ଓ ଯଜ୍ଞୀ, ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ, ମୃତମାନେ ମଧ୍ୟ ବସନ୍ତି । ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ୱଧା ଦେବୀ ଦୁଇ ଝିଅ—ମେନା ଓ ଧରଣୀ—କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସାରା ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି । ମେନା ଅଗ୍ନିସ୍ୱାତ୍ତ ପିତୃଙ୍କ ଝିଅ, ଧରଣୀ ବର୍ହିଷଦ ପିତୃଙ୍କ ଝିଅ । ମେନା, ହିମବତଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ମୈନାକ, କ୍ରଉଞ୍ଚ, ଗୌରୀ ଓ ଗଙ୍ଗା—ଯିଏ ଭବଙ୍କ ଶରୀର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ପବିତ୍ର—କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ପୃଥିବୀ, ମେରୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଦିବ୍ୟ ଔଷଧୀରେ ଶୋଭିତ, ମନ୍ଦରା, ଏକ ଶୁଭ ଗଳାବନ୍ଧ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ଏହି ମନ୍ଦରା, ମେରୁଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ ଶିବଙ୍କ ନିବାସ ସ୍ଥାନ ହେଲେ । ପୃଥିବୀ ପୁନି ତିରିଶି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଝିଅ, ଏବଂ ବେଲା, ନିୟତି ଓ ଆୟତି ନାମକ ତୃତୀୟ ଝିଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ । ଆୟତି ଓ ନିୟତି ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପତ୍ନୀ ହେଲେ; ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ତାଙ୍କ ପରମ୍ପରା ଆଗରୁ ବିବରଣ କରାଯାଇଛି । ସାଗରରୁ ବେଲା ଏକ ନିର୍ମଳ ଝିଅ—ସବର୍ଣ୍ଣା—କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ସାଗରୀ ଓ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ । ସାମୁଦ୍ରୀ, ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଦଶ ପୁଅ—ପ୍ରାଚେତସ—କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ସମସ୍ତେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ । ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦକ୍ଷ, ତ୍ରିଅମ୍ବକଙ୍କ ଶାପରେ, ମନୁ ଚାକ୍ଷୁଷ ଶାସନରେ ପୁଅ ହେଲେ । ଏପରି, ମୁନିମାନେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅମାନେ—ଧର୍ମ ଦିଅନ୍ତୁ—ତାଙ୍କ ପରମ୍ପରା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ବିବରଣ କରିଛି । ଦେବତାମାନେ, ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା, ପ୍ରଜାରେ ବିପୁଳ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଏହି ଦିବ୍ୟ ପରମ୍ପରା ବିବରଣ ହୋଇଛି । ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କୁ ଆଧାର କରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଏହି ଜୀବମାନେ, ଶତ କୋଟି ବର୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ଗଣନା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ । ରାଜାମାନେ ଦୁଇ ଶାଖାରେ ପୃଥିବୀରେ ପରମ୍ପରା ଚାଲିଛି—ସୂର୍ୟବଂଶ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶ—ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ଅମ୍ବରୀଷ, ଯୟାତି, ନାହୁଷ ଓ ଅନ୍ୟ ନାମରେ ଶୁନାଯାଉଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ ଏହି ପରମ୍ପରାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ । ଅନ୍ୟ ରାଜା ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି, ସେମାନଙ୍କ ବିବରଣାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ ।