ଶତରୂପା ଦେବୀ, ଯେଉଁଠି ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସ୍ଵୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କୀର୍ତିରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଲେ। ଶତରୂପାଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ପୁଅ ହେଲେ—ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ, ସମସ୍ତ ପୁଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ। ତାଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ପୁଅ ସହିତ ଦୁଇଟି ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ହେଲେ—ଏକ ଅକୂତି, ଅନ୍ୟଟି ପ୍ରସୂତି। ସ୍ଵୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ପ୍ରସୂତିକୁ ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଅକୂତିକୁ ରୁଚିଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଅକୂତି ଓ ରୁଚିଙ୍କୁ ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ ଏକ ଧର୍ମମୟ ଦମ୍ପତି—ଯଜ୍ଞ ଓ ଦକ୍ଷିଣା—ଏମାନେ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଦକ୍ଷ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଚବିଶଟି କନ୍ୟା ହେଲେ। ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଧୃତି, ପୁଷ୍ଟି, ତୁଷ୍ଟି, ମେଧା, କ୍ରିୟା, ବୁଦ୍ଧି, ଲଜ୍ଜା, ଭାପୁ, ଶାନ୍ତି, ସିଦ୍ଧି, କୀର୍ତି—ଏମାନେ ତେରଟି। ଧର୍ମ ପ୍ରଭୁ ଏହି କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଅନ୍ୟ ଏଗାରଟି କନ୍ୟା—ଖ୍ୟାତି, ସତ୍ୟାର୍ଥ, ସମ୍ଭୂତି, ସ୍ମୃତି, ପ୍ରିତି, କ୍ଷମା, ସନ୍ନତି, ଅନସୂୟା, ଊର୍ଜା, ସ୍ଵହା, ସ୍ଵଧା—ଏମାନେ ଅପରିପକ୍ୱ, ଅପ୍ରସ୍ତୁତ ଏବଂ ଅତି ଶୋଭାବତୀ। ବୃଗୁ, ଶର୍ଵ, ମରୀଚି, ଅଙ୍ଗିରସ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଅତ୍ରି, ଵଶିଷ୍ଠ, ପାଵକ, ପିତୃମାନେ ଏହି କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଖ୍ୟାତି ଆଦି କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ମହାର୍ଷିମାନେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏଠାରୁ କାମ ଆଦି ଏବଂ ଯଶ ଶେଷ ଦିଗରେ ତେରଟି ପୁଅ ହେଲେ। ଧର୍ମଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଆଦି ଶୁଭ କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଦେଇ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ଅଧର୍ମ, ହିଂସା ଆଦି ଅନ୍ୟାୟ ଦିଗରେ ଦୁଃଖ ଶେଷ ଦିଗରେ ପୁଅ ହେଲେ। ନିକୃତି ଆଦି ଅନ୍ୟାୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପୁଅମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ସନ୍ତାନ ଅନିୟମିତ ଏବଂ ଅସ୍ଥିର। ଏହିପରି ତମସିକ ସୃଷ୍ଟି ଧର୍ମରେ ଶାସିତ ହେଲା; ଦକ୍ଷର କନ୍ୟା, ରୁଦ୍ରଙ୍କର ପ୍ରିୟା, ସତୀ। ସତୀ, ପତିଙ୍କର ଅପମାନରୁ, ଦକ୍ଷର ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଦକ୍ଷ, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଓ ସାଗ୍ରୀବାନ୍ଧବମାନେ ପ୍ରତି ଅପମାନ କଲେ। ପରେ ସତୀ ମେନା ଓ ହିମବତ୍ ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟା ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହିପରି ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ହେଲା; ବୃଗୁ ଓ ଖ୍ୟାତିରୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ନାରାୟଣଙ୍କର ପ୍ରିୟା। ଧାତା ଓ ବିଧାତା ଦେବତାମାନେ ମନୁମାନଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଶତ, ହଜାର ପୁଅ, ପୋତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ବୃଗୁର ବଞ୍ଜ କୁ ସ୍ଵୟମ୍ଭୁବ ମନୁର ଅନ୍ତରାଳରେ ଉପସ୍ଥିତ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ମରୀଚିରୁ ସମ୍ଭୂତି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସାକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଚାରିଟି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କନ୍ୟା ଥିଲେ, ଯାଙ୍କର ବଞ୍ଜରୁ କଶ୍ୟପ ଅନେକ ପୁଅ ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସ୍ମୃତି, ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ଦୁଇଟି ପୁଅ—ଅଗ୍ନିଧ୍ର ଓ ଶରଭା—ଏବଂ ଚାରିଟି କନ୍ୟାକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ, ପୋତା ଅନେକ ଅସଂଖ୍ୟା ସଂଖ୍ୟାରେ ଅତୀତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ପ୍ରିତି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ଦନ୍ତୋଗ୍ନିକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଯିଏ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ସ୍ଵୟମ୍ଭୁବ ଅନ୍ତରାଳରେ ଯୋଗ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ। ଏହି ବଞ୍ଜରୁ ଅନେକ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ଜଣାଯାନ୍ତି; କ୍ଷମା, ପୁଲହଙ୍କୁ ପୁଅ ଦେଲେ—କର୍ଦମ, ସୂରି, ସହିଷ୍ଣୁ—ତିନିଟି, ତିନି ଅଗ୍ନିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ତିନି ବଞ୍ଜ ସ୍ଥାପିତ କଲେ। କ୍ରତୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସନ୍ନତି ତାଙ୍କୁ କ୍ରତୁ ସମାନ ପୁଅ ଦେଲେ; ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ପୁଅ ସମସ୍ତେ ଏକାକୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଅଟୁଟ। ଏମାନେ ସଠି ହଜାର ଭାଲଖିଲ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଘେରି ଅନୁରୋରା ଠାରେ ଚାଲିଥିଲେ। ଅନସୂୟା, ଅତ୍ରିଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ପାଞ୍ଚଟି ଅତ୍ରେୟ ପୁଅ ଏବଂ ଶୃତି ନାମକ ଏକ କନ୍ୟା, ଯିଏ ଶଂଖପଦର ମା। ସତ୍ୟନେତ୍ର, ହବ୍ୟ, ଅପୋମୂର୍ତ୍ତି, ଶନଏଶ୍ଚର, ସୋମ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଅତ୍ରେୟ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ବଞ୍ଜର ଅନେକ ପୁଅ, ପୋତା ସ୍ଵୟମ୍ଭୁବ ଯୁଗରେ ଅସଂଖ୍ୟା ଅତୀତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ଉର୍ଜା, ଵଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସାତଟି ପୁଅ ଦେଲେ; ତାଙ୍କର ଜେଷ୍ଠ କନ୍ୟା ପୁଣ୍ଡରୀକା, ଅତି ଶୋଭାବତୀ। ରଜସ, ଗାତ୍ର, ଉର୍ଧ୍ୱବାହୁ, ସବନ, ଅନୟ, ସୁତପା, ଶୁକ୍ର—ଏହି ସାତଟି ଏହି ସାପ୍ତ ଋଷି ଭାବେ ଜଣାଯାନ୍ତି। ଵଶିଷ୍ଠ ବଞ୍ଜର ଅନେକ ପୁଅ, ପୋତା ସ୍ଵୟମ୍ଭୁବ ଯୁଗରେ ଅସଂଖ୍ୟା ଅତୀତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ଏଭଳି, ଋଷିମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ଓ ବଞ୍ଜର ସାରା ଉତ୍ପତ୍ତି ଏଠି ବ୍ରହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ସାରାଂଶ ଭାବେ କହାଯାଇଛି, କାରଣ ଏହାର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ କହିବା ଅସମ୍ଭବ। ଅଗ୍ନି-ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନସ୍ତାପୁତ ରୁଦ୍ର ତତ୍ତ୍ୱ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ସ୍ଵହା, ତିନି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଦେଲେ। ପାଵକ, ପବମାନ, ଶୁଚି—ଏମାନେ; ପବମାନ 'ମଥିତ', ପାଵକ 'ବିଦ୍ୟୁତ', ଶୁଚି 'ସୌର' ଭାବେ ଜଣାଯାନ୍ତି। ହବ୍ୟବାହ, କବ୍ୟବାହ, ସହରକ୍ଷ—ଏହି ତିନିଟି। ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ କ୍ରମେ ଦେବତା, ପିତୃ, ସୁରମାନେ; ପୁଅ, ପୋତା ସଞ୍ଚାଳିଶଟି ହେଲେ। ଏମାନେ ତିନି ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟ—ଇଚ୍ଛା, ସମୟ, ନିୟମିତ—ରେ ନିସ୍ଥିତ; ସମସ୍ତେ ତପସ୍ଵୀ, ସମସ୍ତେ ନିୟମ ପାଳନ କରୁଥିବା। ସମସ୍ତେ ରୁଦ୍ର ତତ୍ତ୍ୱର, ରୁଦ୍ରରେ ନିଷ୍ଠିତ; ଏହିପରି, ଯେ କେହି ଅଗ୍ନିକୁ ଯାହା ଅର୍ପଣ କରେ, ତାହା ସମସ୍ତେ ରୁଦ୍ରକୁ ଅର୍ପଣ। ଏହି ଅଗ୍ନି ବଞ୍ଜର ସୃଷ୍ଟି ଏଭଳି ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।