ଏକ ଦିନ, ରାଜସମ୍ପନ୍ନ ବଣ୍ଣନାରେ ଭରିଥିବା ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଷୟରେ ଦକ୍ଷତା ଦେଖାଇ ନିର୍ମଳ ଭାବରେ, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଏକ ମଧୁର ଓ ଭଦ୍ର ହାସି ସହିତ, ପ୍ରଭୁ ହରା ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ— “ବାଲକ, ବାଲକ! ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୋର ପୁଅ, ହେ ପ୍ରପିତାମହ! ତୁମର ଶବ୍ଦର ଭାର ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଜାଣିଛି। ତୁମେ ଜୀବମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରିଛ। ଏହି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବଡ଼ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି, ଏବଂ ତୁମର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି।” ଏହି ଭଦ୍ର ଓ ମଧୁର ଶବ୍ଦ କହି ସରି, ଶିବ ତାଙ୍କର ଦେହର ଏକ ଅଂଶରୁ ଦେବୀଙ୍କୁ ସୃଜନ କରିଲେ। ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞ ଲୋକମାନେ ଏହି ଦେବୀକୁ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମା ଭବା ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ତାଙ୍କରେ ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ଓ ଏହାର ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ; ସେ ଭବାନୀ, ଭବାଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଦେବୀଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଶବ୍ଦ, ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଫେରି ଯାନ୍ତି; ସେ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କ ଦେହର ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାର ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ମହାନତା ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି; ଦେବୀ ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ରୂପରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ମୋହିତ କରିଛନ୍ତି; ମହାଦେବଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ସତ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଅଜନ୍ମା। ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ନୁହେଁ; ସେ ଜଗତ୍ର ଶାସକ, ନିଜ ପତିଙ୍କ ଦେହରୁ ଉପଜିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଲଗା। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବୀକୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମହାଶାସକ, ସମସ୍ତ ଜାଣିଥିବା, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ସତ୍-ଅସତ୍ ବିଭାଜନରୁ ମୁକ୍ତ ଦେବୀକୁ, ଏହି ଜଗତକୁ ତାଙ୍କର ଚେତନାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିବା ଦେବୀକୁ, ବିରାଟ୍ ଦେବୀଙ୍କୁ ନମ୍ରତା ସହିତ ନମସ୍କାର କରି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭାବରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ବିରାଟ୍ କହିଲେ— “ହେ ଦେବୀ! ଆମେ ଆରମ୍ଭରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଜିତ; ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସାର; ଜୀବମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିରେ ନିଯୁକ୍ତ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ସୃଜନ କରେ। ଦେବମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମନ ଦ୍ୱାରା ମୋର ଦ୍ୱାରା ସୃଜିତ; ତଥାପି, ପୁନଃପୁନଃ ସୃଜିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧିକୁ ଆସିପାରୁନାହାନ୍ତି। ମୁଁ ସେମାନେକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦମ୍ପତି ଭାବରେ ଉପଜାଇଛି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୃଷ୍ଟି ନୀତି ଅନୁଯାୟୀ; ଏବେ ମୁଁ ମୋର ସମସ୍ତ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ। ତୁମରୁ କେବେ ମହିଳା ଗୋତ୍ର ଉପଜିନଥିଲା; ତେଣୁ ମୁଁ ମହିଳା ଜାତି ସୃଜନ କରିବାର ଶକ୍ତି ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ତୁମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ତେଣୁ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦେବାରେ ତୁମେ ସର୍ବତ୍ର ଦେବୀ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକା ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ, ଦୟାଦାନ କରିବାରେ, ଦେବୀ ମାୟା, ଦେବମାନଙ୍କର ଶାସକ, ଚଳ-ଅଚଳ ଜୀବମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ତୁମର ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା, ହେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଦେବୀ!” “ତୁମେ ଡକ୍ଷର କନ୍ୟା ହେବାକୁ, ମୋର ପୁଅ, ହେ ଭବବିନାଶିନୀ!”— ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତର ଉତ୍ସ, ଦେବୀକୁ ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ଦେବୀ ତାଙ୍କର ଭୂରୁ ମଧ୍ୟରୁ ନିଜ ସମାନ ଚେତନାର ଏକ ଶକ୍ତି ଉପଜାଇଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବଦେବ ଶିବ ହାସି ହାସି କହିଲେ— “ବ୍ରହ୍ମାକୁ ତପସ୍ୟାରେ ଉପାସନା କର; ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛିତ କାମନା ପୂରଣ କର।” ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇ, ଦେବୀ ନମ୍ରତା ସହିତ ମଣ୍ଡିବା ସ୍ୱୀକାର କଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଅନୁଯାୟୀ, ଦେବୀ ଡକ୍ଷର କନ୍ୟା ହେଲେ, ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତି—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ରୂପ ନିଜରେ ଧାରଣ କରି—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଇଲେ। ଦେବୀ ଦେବଙ୍କ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ଦେବ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଏହି ଦିନରୁ ଏହି ଜଗତରେ ନାରୀ ସହିତ ଭୋଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏବଂ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ଏବେ ଯୁଗଳ ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଛି; ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ନାରୀ ସହିତ ଆନନ୍ଦ ଓ ସନ୍ତୋଷ ଲଭିଲେ। ଏଭଳି, ଦେବୀଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ, ଯାହା ଉପକୃତି ବୃଦ୍ଧି କରେ, ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟିର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ପରେ ସମସ୍ତ କଥା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା। ଯେଉଁଠି ଦେବୀଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ପତ୍ତି ଦିନେ ଦିନେ ପଢ଼ିବେ, ସେ ସମସ୍ତ ଉପକୃତି ଲଭିବେ ଓ ଶୁଭ ସନ୍ତାନ ପାଇବେ। ଏଭଳି, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଏବଂ ନିତ୍ୟ ଶକ୍ତି ଲଭି, ପ୍ରଜାପତି ଯୁଗଳ ମିଳନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପ୍ରଜା ସୃଜନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ସ୍ୱୟଂ ତାୟାରି କଲେ। ସେ ନିଜେ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନାରୀ ହେଲେ ଓ ଅର୍ଧଂଶରେ ପୁରୁଷ; ଯେଉଁ ଅଂଶ ନାରୀ, ତାହାରୁ ଶତରୂପା ଜନ୍ମ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବିରାଜକୁ ଉପଜାଇଲେ, ଯାହା ଅର୍ଧଂଶରେ ପୁରୁଷ; ସେ ହେଲେ ଆଦି ସ୍ୱୟଂଭୂ ମନୁ, ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ। ଏହି ଦେବୀ ଶତରୂପା ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା କରି, ମନୁଙ୍କର ଭାର୍ୟା ହେଲେ, ଯିଏ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗୌରବରେ ଶୋଭିତ। ଶତରୂପାରୁ ଦୁଇ ନାନ୍ଦନୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲେ—ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ, ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏବଂ ଦୁଇ ଦିବ୍ୟ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ହେଲେ, ଯାହାରୁ ଏହି ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏକ କନ୍ୟା ଅକୂତି ନାମରେ ପରିଚିତ, ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରସୂତି ଭାବରେ ସ୍ମୃତି। ସ୍ୱୟଂଭୂ ମନୁ ପ୍ରସୂତିକୁ ଡକ୍ଷକୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ପ୍ରଜାପତି ଅକୂତିକୁ ରୁଚିକୁ ଦେଲେ। ଅକୂତିରୁ ରୁଚିଙ୍କୁ ମନ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଦମ୍ପତି ଜନ୍ମ ହେଲେ—ଯଜ୍ଞ ଓ ଦକ୍ଷିଣା—ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଜଗତକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ଡକ୍ଷ ପ୍ରଭୁ ଚବିଶଟି କନ୍ୟା ଉପଜାଇଲେ। ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଧୃତି, ପୁଷ୍ଟି, ତୁଷ୍ଟି, ମେଧା, କ୍ରିୟା, ବୁଦ୍ଧି, ଲଜ୍ଜା, ଭାପୁ, ଶାନ୍ତି, ସିଦ୍ଧି, କୀର୍ତି—ଏହି ତେରଟି। ପତ୍ନୀ ପାଇଁ ଧର୍ମ ପ୍ରଭୁ ଡକ୍ଷର କନ୍ୟାମାନେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଅନ୍ୟ ଏଗାରଟି, ଯୁବତୀ ଓ ଶୋଭିତ ଚକ୍ଷୁ, ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ। ଏଗାରଟି କନ୍ୟା—ଖ୍ୟାତି, ସତ୍ୟାର୍ଥ, ସମ୍ଭୂତି, ସ୍ମୃତି, ପ୍ରିତି, କ୍ଷମା, ସନ୍ନତି, ଅନସୂୟା, ଉର୍ଜା, ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା। ଏହି କନ୍ୟାମାନେ—ଭୃଗୁ, ଶର୍ବ, ମାରୀଚି, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଅତ୍ରି, ବଶିଷ୍ଠ, ପାବକ, ଏବଂ ପିତୃମାନେ—ଏହି ପ୍ରଭୁମାନେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।