ବ୍ରହ୍ମା, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଶକ୍ତିର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ନିଜ ହୃଦୟରେ ଭଗ୍ୟଶାଳୀ ତ୍ରିନୟନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଅତିଶୟ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ଗଭୀର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ପରମେଷ୍ଠୀନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ଯେତେବେଳେ ଏଭଳି ଲଗ୍ନ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପିତା ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଏହା ପରେ, ଏକ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ଅବତରଣ କରି, ଦେବତା ହର ନିଜେ ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେଇ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବଙ୍କୁ, ଯିଏ ଅନ୍ଧକାରରୁ ପରେ, ଅବିନାଶୀ, ଏକମାତ୍ର, ଅବର୍ଣ୍ୟ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଜନ୍ମା ଚେତନାଙ୍କୁ ଦେଖିବାରୁ ଅସମ୍ଭବ, ବ୍ରହ୍ମା ଦେଖିଲେ। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଲୋକପତିଙ୍କର ନାଥ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ପରାଶକ୍ତି ସହିତ ଏକତାରେ ଅଛନ୍ତି। ସେ ଅପାର, ନିରାକାର, ଅପରିମାପ୍ୟ, ଅଜର, ଅଚଳ, ଗୁଣରହିତ, ଶାନ୍ତ ଓ ଅନନ୍ତ ମହିମାର ନିବାସସ୍ଥଳ। ସେ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସମସ୍ତକୁ ଦେଉଥିବା, ଭାବ-ଅଭାବ ଉଭୟରୁ ମୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ତୁଳନାରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ, ଶରଣ୍ୟ, ନିତ୍ୟ ଓ ଶୁଭ। ବ୍ରହ୍ମା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ହାତ ଜୋଡି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ନମ୍ରତାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ, ଶୁଣିବାଯୋଗ୍ୟ କଥା କହିଲେ। ସେ ସତ୍ୟ ଅର୍ଥର, ସମସ୍ତ ଭାବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବେଦର ସାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅର୍ଥ ଥିବା ସ୍ତୁତିଗୀତ ଦ୍ୱାରା ଦେବ-ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ— "ଜୟ ହେଉ, ହେ ଦେବ, ମହାଦେବ! ଜୟ ହେଉ, ଦେବତାମନ୍ଦଳର ନାଥ! ଜୟ ହେଉ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣର ଧାମ! ଜୟ ହେଉ, ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କର ନାୟକ! ଜୟ ହେଉ, ଶୁଭ ସ୍ୱଭାବ! ଜୟ ହେଉ, ପ୍ରକୃତିର ନେତୃତ୍ୱ! ଜୟ ହେଉ, ପ୍ରକୃତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା! ଜୟ ହେଉ, ପ୍ରକୃତିର ଶୋଭା! ଜୟ ହେଉ, ଅଚ୍ୟୁତ ମହାମାୟା! ଜୟ ହେଉ, ଅଚ୍ୟୁତ କାମଦା! ଜୟ ହେଉ, ଅଚ୍ୟୁତ ମହାଳୀଳା! ଜୟ ହେଉ, ଅଚ୍ୟୁତ ମହାଶକ୍ତି! ଜୟ ହେଉ, ବିଶ୍ୱର ଜନନୀ! ଜୟ ହେଉ, ବିଶ୍ୱ ହେଉଥିବା! ଜୟ ହେଉ, ବିଶ୍ୱର ପୋଷକ! ଜୟ ହେଉ, ବିଶ୍ୱର ବନ୍ଧୁ! ଜୟ ହେଉ, ନିତ୍ୟ ଆଧିପତ୍ୟର ଧାରିଣୀ! ଜୟ ହେଉ, ନିତ୍ୟ କାଳ! ଜୟ ହେଉ, ନିତ୍ୟ ରୂପ! ଜୟ ହେଉ, ନିତ୍ୟ ଅନୁଗାମୀ! ଜୟ ହେଉ, ତ୍ରିଶରୀର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା! ଜୟ ହେଉ, ତ୍ରିଶରୀର ପାଳକ! ଜୟ ହେଉ, ତ୍ରିଶରୀର ବିନାଶକ! ଜୟ ହେଉ, ତ୍ରିଶରୀରର ନେତୃତ୍ୱ! ଜୟ ହେଉ, ତୁମର ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ! ଜୟ ହେଉ, ତୁମର ଉଦାସୀନ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଭୂତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦହିବା ଅଗ୍ନି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ! ଜୟ ହେଉ, ହେ ଦେବ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାଙ୍କୁ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ନିଜ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆତ୍ମାର ଜ୍ୟୋତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ! ଜୟ ହେଉ, ସ୍ଥୂଳ ଶକ୍ତିର ନାଥ, ଚଳ-ଅଚଳ ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପ୍ତ କରିଥିବା! ଜୟ ହେଉ, ତୁମେ ଏକ ନାମରେ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ! ଜୟ ହେଉ, ଦେତ୍ୟମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ଶିର ଉପରେ ଧରିଥାନ୍ତି, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ନେତା! ଜୟ ହେଉ, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥାପନାରେ ପାରଙ୍ଗତ! ଜୟ ହେଉ, ସଂସାର ଭୟଙ୍କର ବିଷବୃକ୍ଷର ମୂଳ ଯେଉଁଠାରୁ ଉଖଡ଼ିଯାଏ! ଜୟ ହେଉ, ଦିଗ୍ପତିମାନେ ଯାହାଙ୍କର ଶୌର୍ୟ, ପ୍ରତାପ ଓ ବୀରତାର ପ୍ରତିଫଳନ! ଜୟ ହେଉ, ସମସ୍ତ ମହିମାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ବାହ୍ୟ ଜଗତରେ ବିଦ୍ୟମାନ! ଜୟ ହେଉ, ପଞ୍ଚର୍ଥ ତତ୍ତ୍ୱର ଆଚରଣର ପରମ ଅମୃତ! ଜୟ ହେଉ, ପଞ୍ଚର୍ଥ ଜ୍ଞାନ ଅମୃତ ଷ୍ଟୋତ୍ରର ସ୍ୱରୂପ! ଜୟ ହେଉ, ଭୟଙ୍କର ସଂସାର ରୋଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚିକିତ୍ସକ! ଜୟ ହେଉ, ପୁରାତନ ଅଶୁଦ୍ଧି ଓ ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରୁଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରିକା! ଜୟ ହେଉ, ତ୍ରିପୁର ଓ ତ୍ରିକାଳର ଅଗ୍ନି! ଜୟ ହେଉ, ତ୍ରିପୁରଭୈରବୀ! ଜୟ ହେଉ, ତିନି ଗୁଣରୁ ମୁକ୍ତ! ଜୟ ହେଉ, ତିନି ଗୁଣର ବିନାଶକ! ଜୟ ହେଉ, ସମସ୍ତର ପ୍ରଥମ ଜ୍ଞାତା! ଜୟ ହେଉ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରିବାରେ! ଜୟ ହେଉ, ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ଅଙ୍ଗର ଶୋଭା! ଜୟ ହେଉ, ଅଭିଷ୍ଟ ଦାତା! "ମୋର ଏହି ଅପରିପକ୍ୱ ଶବ୍ଦ କେଉଁଠି, ଓ ଦେବ, ତୁମର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଧାମ କେଉଁଠି! ତଥାପି, ଭକ୍ତିବଶତାରେ ମୁଁ ଏଭଳି କହୁଛି, ଦୟାକରି ମୋତେ ଖ୍ଷମା କର।" ଏଭଳି ଅତି ଉତ୍ତମ ଶବ୍ଦରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଚତୁର୍ମୁଖ ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ପୁନଃପୁନି ରୁଦ୍ର ଓ ରୁଦ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତମ ଏବଂ ପବିତ୍ର ସ୍ତୁତିକୁ ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ନାମ ଦିଆଯାଏ, ଏହା ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ। ଯେଉଁଠି ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଭକ୍ତିରେ ପାଠ କରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟକୁ ଶିଖାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ ପାଏ, କାରଣ ଏହା ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତିଦାୟକ। ଶଙ୍କରଙ୍କ ଏହି ଦୁଇ ରୂପ—ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଓ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପାଳକ, ଯାହାଙ୍କ ରୂପ ଜନ୍ମ ଓ ବିନାଶରୁ ମୁକ୍ତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ଦେହରେ ବିଦ୍ୟମାନ—ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ସଦା ପ୍ରଣାମ କରେ। ତାପରେ, ମହାଦେବ ଦୀର୍ଘ ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ ସଦୃଶ କଠିନ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ, ମଧୁର, ଗଭୀର, ଶୁଭ ଓ ନିର୍ମଳ କଥା କହିଲେ। ସେ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ, ରାଜସମ୍ପନ୍ନ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ। ଏକ ମନୋହର ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ ପୂର୍ବକ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୃଦୟରେ, ପ୍ରଭୁ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ— "ବାଲକ, ବାଲକ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୋ ପୁତ୍ର, ହେ ପ୍ରପିତାମହ! ତୁମର ସମସ୍ତ କଥାର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣିଛି। ତୁମେ ଏହି ତପସ୍ୟା ଜୀବମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ କରିଛ। ଏହି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି, ଏବଂ ତୁମର ଅଭିଷ୍ଟ ଦେବି।" ଏହିପରି ମୂଳତଃ ମଧୁର ଓ ଉତ୍ତମ କଥା କହି, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବ ହର ନିଜ ଦେହର ଏକ ଅଂଶରୁ ଦେବୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେବୀ, ଦିବ୍ୟ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ପରାଶକ୍ତି, ପରମାତ୍ମା ଭବା ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ତାଙ୍କରେ ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ; ସେଇ ଭବାନୀ, ଭବଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଶବ୍ଦ, ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ତାଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେନାହିଁ; ସେ ନିଜ ପତିଙ୍କ ଦେହର ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପରି ପ୍ରକଟ ହେଲେ।