ଏହି ମହାପୂର୍ବ ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ମହେଶ୍ୱର ଏକ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମାଥାରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା, ସାପଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ଗଳାରେ, ବାହୁରେ ଏବଂ କଂଡିରେ ମାଳା, କଙ୍ଗନ ଓ ବ୍ରାସଲେଟ ଭାବରେ ଲଗା ଥିଲା। ମୁଞ୍ଜ ଘାସର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର କମର ଉପରେ ଏକ ଶୋଭା ଥିଲା। ତାଙ୍କ ଶରୀର ଜଲନ୍ଧର, ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଖପର ଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲା। ତାଙ୍କ ଜଟା ବା ମାଟିଆ କେଶ ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ତରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଦ୍ଧଭାଗ ଭିଜା ଓ କୂନ୍ଧିଆ ଥିଲା। ତାଙ୍କ ରୂପ ଏକ ପାହାଡ଼ର ପରି ନିର୍ମାଳ ଏବଂ ଶୋଭାମୟ ଥିଲା, ଯାହା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ଦାନ୍ତର ଅଙ୍କୁର ଦ୍ୱାରା ଚାପି ଦିଆଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ଡାହାଣ କାନରେ ଏକ ଚକ୍ରାକାର କୁଣ୍ଡଳ ଲଗା ଥିଲା। ସେ ବଡ଼ ମୃଗ ଉପରେ ଅସୀନ ହେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର କଥା ଏକ ମହା ମେଘର ଦ୍ୱାରା ଗୁଞ୍ଜିଥିବା ଧ୍ୱନିର ପରି ଥିଲା। ତାଙ୍କର ଶରୀର ଏକ ମହା ଅଗ୍ନିର ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଥିଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ ଅସୀମ ଥିଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରୂପରେ, ମହେଶ୍ୱର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କନ୍ୟାକୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇ, ସୃଷ୍ଟିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଅନୁଗ୍ରହରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୃଷ୍ଟି ଚକ୍ରରେ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜୀବଗୁଡିକର ନିରନ୍ତର ସୃଷ୍ଟି ଏକ ଧାରା ଭାବରେ ଚାଲିଥାଏ। ଏକ ଦିନ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅନୁରୋଧରେ, ନୀଳ-ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଭଗବାନ ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ମନରେ ଏପରି ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଯେଉଁ ଜୀବଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଏ। ସେ ଜଟାଧାରୀ, ଭୟହୀନ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ତ୍ରିନୟନ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରେ। ଏହି ରୁଦ୍ରଗୁଡିକ ସମଗ୍ର ଚ୦ଦ ଭୂବନକୁ ଆବୃତ କରିଦେଲେ। ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ବିଭିନ୍ନ ରୁଦ୍ରଗୁଡିକୁ ଦେଖି, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ— "ଓ ଦେବଦେବ ଏବଂ ଦେବାଧିଦେବ! ଓ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ଅନ୍ୟ ଜୀବ ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି କର। ଏହି ଜୀବମାନେ ମୃତ୍ୟୁରେ ଅନୁଗତ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ ହସି କହିଲେ— "ମୋର କୌଣସି ଏପରି ସୃଷ୍ଟି ନାହିଁ; ତୁମେ ଅଶୁଭ ଜୀବଗୁଡିକୁ ସୃଷ୍ଟି କର।" "ମୁଁ ମନରେ ଯେଉଁ ଜୀବଗୁଡିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି, ସେମାନେ ମହାତ୍ମା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଏହି ସମସ୍ତେ ମୋ ସହ ଚରଣ କରିବେ, ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଯଜ୍ଞରେ ନିମଗ୍ନ ରହିବେ।" ଏପରି କହି, ହରା, ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କର ନାୟକ, ରୁଦ୍ରମାନେ ସହିତ ସୃଷ୍ଟିରୁ ବିରତ ହେଲେ ଏବଂ ଅଲଗା ରହିଲେ। ସେ ଦିନରୁ, ଏହି ଦେବ ଆଶୁଭ ଜୀବଗୁଡିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବେନାହିଁ; ତାଙ୍କ ଶୁକ୍ର ଉପରେ ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଜୀବର ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଚଳ ରହିଲେ। ପୁନଃ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟିତ ଜୀବଗୁଡିକ ବୃଦ୍ଧି ନକରିବାରୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଦାମ୍ପତ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ବିଚାର କରିଲେ। କାରଣ, ପୂର୍ବରୁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନାରୀ ଜାତି ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେନି, ତେଣୁ ପିତାମହ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିଲେନାହିଁ। ତେଣୁ, ଜୀବଗୁଡିକର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ, ବ୍ରହ୍ମା ଦୃଢ଼ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ ଚିନ୍ତା କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ବିନା, ଏହି ଜୀବମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବେନାହିଁ; ଏହି ଭାବରେ ବିଚାର କରି, ବ୍ରହ୍ମା ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଆଦି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତି, ଅନନ୍ତ, ଜଗତର ଉତ୍ସ, ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଶୁଦ୍ଧ, ଅନ୍ତର୍ ଅନୁଭୂତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ, ମନୋହର— ଗୁଣ ଶୂନ୍ୟ, ମାୟାର ପାରେ, ଅଭେଦ୍ୟ, ଅଚଳ, ଆକାଶ ଠାରୁ ବ୍ୟାପକ, ନିତ୍ୟ, ତଥା ଭଗବାନଙ୍କ ସହିତ ସଦା ଅବସ୍ଥିତ— ଏହି ଶକ୍ତି ସହିତ, ବ୍ରହ୍ମା ଅନ୍ତର୍ ହୃଦୟରେ ଶ୍ରୀ ତ୍ରିନୟନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା କଲେ। ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ତୀବ୍ରତା ଦ୍ୱାରା, ପରମେଷ୍ଠିନ ଏପରି ନିମଗ୍ନ ହେଇଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ପିତା ଶିଘ୍ର ଅତି ଖୁସି ହେଲେ। ତାପରେ, ଏକ ଅଂଶରେ ଏକ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ହରା ସ୍ୱୟଂ ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ଭାବରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା, ଯିଏ ଅନ୍ଧକାରର ପାରେ, ଅବିନାଶୀ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ, ଅସ୍ପଷ୍ଟ, ଅସୃଷ୍ଟ ଜୀବମାନେ ପାଇଁ ଅଦୃଶ୍ୟ— ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଦେବାଧିଦେବ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଶକ୍ତି ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇ— ଅଗମ୍ୟ, ଅନାକାର, ଅପରିମା, ଅଜର, ନିତ୍ୟ, ଅଚଳ, ଗୁଣ ଶୂନ୍ୟ, ଶାନ୍ତ, ଅନନ୍ତ ମହିମାର ନିବାସ— ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପକ, ସମସ୍ତକୁ ଦେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଭାବର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ତୁଳନାର ପାରେ, ଆଶ୍ରୟ, ନିତ୍ୟ, ଶୁଭ— ବ୍ରହ୍ମା, ଶିର ଚୁଆଇ ଶଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି, ହାତ ଜୋଡି ଉଠି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ବିନୟର ଶବ୍ଦରେ, ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ କଥା କହିଲେ। ସତ୍ୟ ଅର୍ଥର ଶବ୍ଦ, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବେଦର ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଉପରିଚିତ, ଭଗବାନ ଓ ଭଗବତୀଙ୍କୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅର୍ଥର ଷ୍ଟୁତିରେ ସମ୍ମାନ କଲେ— "ବିଜୟ ହେଉ ଓ ଦେବ, ମହାଦେବ! ବିଜୟ, ଦେବାଧିଦେବ! ବିଜୟ, ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ବିଜୟ, ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କର ନାୟକ! ବିଜୟ, ଶୁଭ ନିଜ ଶକ୍ତି! ବିଜୟ, ନିଜ ଶକ୍ତିର ନାୟକ! ବିଜୟ, ଶକ୍ତିର ପାରେ! ବିଜୟ, ଶକ୍ତିର ଶୋଭା! ବିଜୟ, ଅଚ୍ୟୁତ ମହା ମାୟା! ବିଜୟ, ଅଚ୍ୟୁତ ଇଛାପୂରଣ! ବିଜୟ, ଅଚ୍ୟୁତ ମହା ଲୀଳା! ବିଜୟ, ଅଚ୍ୟୁତ ମହା ଶକ୍ତି! ବିଜୟ, ବିଶ୍ୱର ମାତା! ବିଜୟ, ବିଶ୍ୱ ହେଉ! ବିଜୟ, ବିଶ୍ୱର ଧାରଣକାରୀ! ବିଜୟ, ବିଶ୍ୱର ମିତ୍ର! ବିଜୟ, ନିତ୍ୟ ଶାସନର ଧାରୀ! ବିଜୟ, ନିତ୍ୟ କାଳ! ବିଜୟ, ନିତ୍ୟ ରୂପ! ବିଜୟ, ନିତ୍ୟ ସଂଗୀ! ବିଜୟ, ତିନିପ୍ରକାର ଆତ୍ମାର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା! ବିଜୟ, ତିନିପ୍ରକାର ଆତ୍ମାର ରକ୍ଷକ! ବିଜୟ, ତିନିପ୍ରକାର ଆତ୍ମାର ନାଶକ! ବିଜୟ, ତିନିପ୍ରକାର ଆତ୍ମାର ନାୟକ! ବିଜୟ, ତୁମର ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଜଗତର କାରଣ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ! ବିଜୟ, ତୁମର ଅନାସକ୍ତ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଭୂତତତ୍ତ୍ୱ ଭସ୍ମ ହୁଏ! ବିଜୟ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଜାଣିପାରିବେନାହିଁ, ତୁମର ନିଜ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପର ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିମାନ!