ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ ଏହିପରି ଘଟଣା ଘଟିଲା: ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପିତ କଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି ମହିମା ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା ଏବଂ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତି ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ହସି କହିଲେ, “ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ମୁଁ ତୁମର ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ ବୁଝିପାରିଛି; ଆମେ ଦୁଇଜଣାଠାରୁ ଏକ ଉଚ୍ଚତମ ଅଛନ୍ତି—ସେ ହେଲେ ରୁଦ୍ର, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ସେ ଲୋକେଶ୍ଵର ମହାଦେବଙ୍କ କୃପାରେ, ତୁମେ ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ସଂରକ୍ଷକ ହେଉଛ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାପସ୍ୟା କରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବି, ତୁମେ ମୋ ସହିତ ସମସ୍ତ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ଏପରି କହି ବ୍ରହ୍ମା, ଅର୍ଘ୍ୟ ଲୋଟସରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏହି ଅନୁରୋଧ କରିଲେ, ଏବଂ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ, ବିଶ୍ୱର ନାୟକ, ମହାନ ନାୟକ, ବିଷ୍ଣୁ ତୁମର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ତୁମର ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ। ମୋ ସହିତ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅଚ୍ୟୁତ ବିଷ୍ଣୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ମୁଁ ଇର୍ଷ୍ୟାରେ ତାଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେଲି, ତୁମର ଶକ୍ତିରେ ଆଶ୍ରୟ କରି। ମୋର ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଉଚ୍ଚତମ ନୁହେଁ; ଏହି ତୁମ ବିଷୟରେ ସତ୍ୟ, ମହାନ ଦେବ, କାରଣ ଆମେ ଦୁଇଜଣା ତୁମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛୁ। ତୁମେ ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଦୟା କରିଥିଲ, ଏହି ଭାଗ୍ୟ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଦିଅ।” ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି ଭାଗ୍ୟ ଦେବ, ଭଗାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ନାଶ କରିଥିବା ଶିବ, ସମସ୍ତ ଦୟା ଦେଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଦାନ କଲେ। ଏପରି ଭଗବାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା ଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ବ୍ରହ୍ମା ତୁରନ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଇ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଶୁଧ୍ଧ ଦୁଗ୍ଧ ସମୁଦ୍ରର ଅବସ୍ଥାନରେ, ସୁର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ଦିବ୍ୟ ମନୋମୟ ମହଲରେ, ସୁନା ଓ ମଣିର ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଚାରି ହାତ, ମନୋହର ଦେହ, ଅନନ୍ତ ସର୍ପ ଶୟନରେ ବିଷ୍ଣୁ ଶୟନ ନିବାସ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ହାତରେ ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର, ମୃଦୁ ଚରିତ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ, ଛାତିରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, ଦୟାମୟ ହସ ଥିଲା। ତାଙ୍କ ପାଦ ପୃଥିବୀର କମଳ ହାତର ସ୍ପର୍ଶରେ ରଙ୍ଗିଥିଲା, ଦୁଗ୍ଧ ସମୁଦ୍ରର ଅମୃତରେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ, ଯୋଗ ନିଦ୍ରାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଅନ୍ଧକାରରେ ତାଙ୍କୁ କାଳରୁଦ୍ର କୁହାଯାଏ; ରଜସ୍ ଦ୍ୱାରା ସୁନାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଶୁଧ୍ଧତାରେ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି ବିଷ୍ଣୁ; ତ୍ରାନ୍ସସେଣ୍ଡେଣ୍ସରେ ମହେଶ୍ଵର। ଏହି ଉଚ୍ଚତମ ପୁରୁଷକୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ସାହସିକ କଥା କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମକୁ ଉପସ୍ଥାପି କରିବି, ବିଷ୍ଣୁ, ଯେପରି ତୁମେ ଆପଣ ନିଜକୁ ଶୋଷିଥିଲା।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ ଜାଗି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କରି ହଲକା ହସି ଦେଲେ। ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଷିତ ହେଲେ, ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଭୂରୁ ମଧ୍ୟରୁ ସହଜରେ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଅଳଙ୍କାରିତ ଭଗବାନ ଦେବ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଏକ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ଯଦିଓ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଅରୂପୀ। ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଦୟା ଦେବା ପାଇଁ, ଯେଉଁ ଭଗବାନ ପୂର୍ବରୁ ବର ଦେଇଥିଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ନିକଟରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଭୟରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କଲେ, ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ସମ୍ମାନରେ ଦୂରରୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଭବା, ପିନାକଧରୀ ଭଗବାନ, ଦୟା ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଏବେ ମୁଁ ଏକ ଏକ କଳ୍ପରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରକଟିର କାରଣ କହିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଚାଲିଥିବା ସମୟରେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲେ ପୁନଃ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ଅଣ୍ଡରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରି ତାଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ନ ହେବାରୁ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ଓ ସଂତାନ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପରେ ରୁଦ୍ର, ରୁଦ୍ର ଗଣଙ୍କ ନାୟକ, କାଳର ରୂପ ନେଇ ପ୍ରକଟିତ ହୁଅନ୍ତି। ଉଚ୍ଚତମ ଦେବାଦିଦେବ ମହେଶ୍ଵରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ, ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରକଟିତ ହୋଇ, ନବ ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦୟାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ସେହି ଭଗବାନ ଅନାଦି ଓ ଅନନ୍ତ, ଶକ୍ତିର ଭଣ୍ଡାର, କେଉଁ ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ସଂକୋଚିତ କରିପାରିବା ଶକ୍ତି ଅଛି। ସେ ଉଚ୍ଚତମ ଦେବତାର ଅବସ୍ଥାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଶାସିତ, ସର୍ବଦା ଚିହ୍ନିତ। ତାଙ୍କର ନାମ ଅନାମ, ତାଙ୍କର ରୂପ ଏହି ରୂପ, ସେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବାର ଶକ୍ତି ଥିବା, ତାଙ୍କର ଆଚରଣ ଏହିପରି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିଥିବା। ସେ ହଜାର ଉତ୍ତଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଖଣ୍ଡରେ ଶୋଭିତ, ସର୍ପ ମାଳା, ବାହୁ ଦଣ୍ଡ ଓ ଆର୍ମଲେଟ୍, ମୁଞ୍ଜ ଘାସର ଗୁଣ୍ଡାରେ ଶୋଭିତ। ଜଲନ୍ଧର, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଖପର ଖଣ୍ଡରେ ଚମକୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଜଟା କେଶ ଗଙ୍ଗାର ଉଚ୍ଚ ତରଙ୍ଗରେ ଅର୍ଦ୍ଧ ଭିଜା ଥିଲା। ସେ ପାର୍ବତ ପରି ମନୋହର, ଭାଙ୍ଗି ଦାନ୍ତର ଅଙ୍କୁରରେ ଦବାଯାଇଥିବା, ଡାହାଣ କାନରେ ଚକ୍ର ଆକାର ଦୁଲା ଥିଲା। ବଡ଼ ବୃଷ୍ଣିରେ ଅସ୍ତି, ମେଘ ପରି ଅଟଳ ଶବ୍ଦ, ମହା ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲେ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ ଥିଲା। ଏପରି ଭୟାନକ ଓ ମହାନ ରୂପରେ ମହେଶ୍ଵର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇ, ସୃଷ୍ଟିରେ ସାହାଯ୍ୟ କଲେ। ଏହିପରି ରୁଦ୍ରଙ୍କ କୃପାରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପରେ ପ୍ରଜାପତି ଦ୍ୱାରା ଅବିରତ ଜୀବ ସୃଷ୍ଟି ଚାଲିଥାଏ। ଏକଥା ଏକଥିରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ନୀଳ-ଲାଲ ରୁଦ୍ର ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ନିଜ ସଦୃଶ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ମନୋମୟ ଭାବରେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ଜଟାଧାରୀ, ନିର୍ଭୟ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ତ୍ରିନେତ୍ର, ଜରା ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ, ତେଜୋମୟ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ।