ଏକ ସମୟରେ, ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମହାତ୍ମା ରୁ ଅନ୍ଧକାର, ମୋହ, ମହାମୋହ, ତାମିସ୍ରା, ଆନ୍ଧ, ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ଅଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଏହି ପଞ୍ଚ ରୂପରେ ନିମିତ୍ତିତ ସୃଷ୍ଟି, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ଅହମ୍ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ହେଇଗଲା, ଏକ ମଟିର ମଧ୍ୟରେ ମାନେ ଲୁଚିଥିବା ଗୁଡିକୁ ଦେଖିବା ପରି। ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ କୌଣସି ଆଲୋକ ଥିଲାନି, ସବୁ ନିର୍ଜୀବ ଓ ଅନୁଭୂତିହୀନ ଥିଲା; ଏଭଳି ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି, ମୁଖ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକ ଆବୃତ ହେଇଗଲା। ଏହି ଆବୃତ ସ୍ୱଭାବରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ "ମୁଖ୍ୟ ବୃକ୍ଷ" ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ ହେଲେ; ଏହି ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟି ଫଳଦାୟକ ନ ହେବାକୁ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇ, ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ବିଚାର କରିଲେ। ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତାରୁ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱଗତ ଧାରାର ସୃଷ୍ଟି ଉପଜିଲା। ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭିତରେ କିଛି ଆଲୋକ ରଖିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବାହାରେ ଆବୃତ ହେଇଥିଲେ; ଏହିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ ପଶୁ ସ୍ୱଭାବର ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସଠିକ ପଥରୁ ଭ୍ରମିତ ହେଇଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ମଧ୍ୟ ଅସଫଳ ଦେଖି, ଆଉ ଏକ ସୃଷ୍ଟି ବିଚାର କରିଲେ; ଏଥିରୁ ଉପରଗତ ଧାରାର ଦିବ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଯାହା ପବିତ୍ରତାର ଚିହ୍ନ। ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦୁଇପାଖ ଆବୃତ ନ ଥିଲେ, ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଆଲୋକମୟ ଏବଂ ସଂସ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଧ୍ୟାନରୁ ତଳଗତ ଧାରାର ସୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଯାହା କ୍ଷୀଣ ଦୁଃଖର ଚିହ୍ନ ଭାବେ ମନୁଷ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ଭଲି ଚିହ୍ନିତ। ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଆଲୋକମୟ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅତି ରାଗରେ ବ୍ୟପ୍ତ; ପଞ୍ଚମ ସୃଷ୍ଟି ଦୟାର ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିଗୁଡିକ ଶକ୍ତି, ସନ୍ତୋଷ ଓ ସାଧନା ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ବିପରୀତ ହେଇ, ଅସ୍ୱାମୀ ଏବଂ ପୁନି ସାଧାରଣ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛି। ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉପାଦାନ ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ, ଭୋଜନ କରୁଥିବା ଓ ଆଚରଣ ବିହୀନ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନିତ; ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମହାତ୍ମା ରୁ ହେଲା। ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ତନୁ ଉପାଦାନ ରୁ ଉପଜିଥିଲା, ଯାହା ଉପାଦାନ ସୃଷ୍ଟି ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ; ତୃତୀୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ରୁ ଉପଜିଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୃଷ୍ଟି ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ଏଭଳି, ସ୍ୱଭାବର ସୃଷ୍ଟି ଅବୁଦ୍ଧି ରୁ ଉପଜି, ସମାପ୍ତ ହେଲା; ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରମୁଖ ସୃଷ୍ଟି ନିଶ୍ଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ। ପାର୍ଶ୍ୱଗତ ଧାରାର ସୃଷ୍ଟି ପଞ୍ଚମ, ପଶୁ ସୃଷ୍ଟି; ଉପରଗତ ଧାରାର ସୃଷ୍ଟି ଷଷ୍ଠ, ଦିବ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି; ତଳଗତ ଧାରାର ସୃଷ୍ଟି ସପ୍ତମ, ମନୁଷ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି; ଅଷ୍ଟମ ଦୟା ସୃଷ୍ଟି, ନବମ ଶିଶୁ ସୃଷ୍ଟି। ପ୍ରଥମ ତିନି ସୃଷ୍ଟି ସ୍ୱଭାବିକ ଏବଂ ଅବୁଦ୍ଧି ରୁ ଉପଜିଥିଲା; ପଞ୍ଚଟି ପ୍ରମୁଖ ସୃଷ୍ଟି ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଚାଲିଥିଲା ଏବଂ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ। ଆରମ୍ଭରେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ମନରୁ ସାନନ୍ଦ, ସାନକ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ ସନାତନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ପ୍ରଜାପତି ଆଗରୁ ଋଭୁ ଏବଂ ସନତକୁମାରକୁ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ; ଏହି ସମସ୍ତ ଯୋଗୀ, ରାଗ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ରହିତ। ତାଙ୍କର ମନ ପ୍ରଭୁ ଉପରେ ଲଗିଥିଲା, ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ନ ଥିଲା; ସାନକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସୃଷ୍ଟିରେ ଅନାସକ୍ତ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ। ଏହା ଦେଖି, ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କଲେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ କିଛି ଉପଜିଲା ନାହିଁ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଦୁଃଖରୁ ତାଙ୍କର ରୋଷ ଉପଜିଲା; ରୋଷରେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁରୁ ଅଶ୍ରୁ ବୋଇଗଲା। ଏହି ଅଶ୍ରୁ ରୁ ପ୍ରେତ ନାମକ ପ୍ରାଣୀ ଉପଜିଲେ; ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ନିଜପ୍ରତି ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଏଥିରୁ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଅଚେତନତା ଉପଜିଲା, ରୋଷ ଓ ଦ୍ୱେଷ ରୁ ଜନ୍ମିତ; ରୋଷରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅଚେତନ ହେଲେ। ଏହିବେଳେ, ଜୀବନର ଲୋକ, ଶିବ, ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଦିଖିଲେ, ଅତି ଦୟା ଦେବାକୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ପ୍ରଭୁ ନିଜକୁ ଦଶ ଭାଗ ଓ ଏକ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରି, ସେମାନେ ମହାତ୍ମାମାନେକୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। "ମୁଁ ତୁମକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି, ଜଗତର ଉପକାର ପାଇଁ; ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେର ନିର୍ମାଣ ଓ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ— ପ୍ରାଣୀମାନେର ଅବିରତି ପାଇଁ, ନିର୍ଲାଜ୍ଜ ଉଦ୍ୟମ କର।" ଏହିପରି ସମ୍ବୋଧନ ପାଇ, ସେମାନେ କାନ୍ଦି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଳାଇଗଲେ। ସେମାନେ କାନ୍ଦିବା ଓ ପଳାଇବା ଦ୍ୱାରା "ରୁଦ୍ର" ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ ହେଲେ; ଏହି ରୁଦ୍ରମାନେ ଜୀବନ ଶକ୍ତି, ଏବଂ ସେହି ଜୀବନ ଶକ୍ତି ମହାତ୍ମା। ତାପରେ, ମୃତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମହାଶିବା, ଦୟାମୟ ପ୍ରଭୁ, ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଲେ। ରୁଦ୍ର, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଆନନ୍ଦରେ ତେଜିତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦେଉଥିବାବେଳେ, ଏହି ଉତ୍ତମ ବାକ୍ୟ କହିଲେ— "ଭୟ କରନି, ଭୟ କରନି, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ୍, ବିରିଞ୍ଚ, ଜଗତର ଶିକ୍ଷକ; ମୁଁ ତୁମର ଜୀବନ ଫେରାଇଛି—ଆନନ୍ଦରେ ଉଠ, ଧର୍ମବାନ।" ଏହି ମାଧୁର୍ୟମୟ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ସ୍୵ପ୍ନରେ ଅନୁଭୂତି ପରି, ବ୍ରହ୍ମା ହରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଭାସିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚାହିଲେ। ଜୀବନ ଫେରିଥିବା ବ୍ରହ୍ମା, ହାତ ଜୋଡି ଏବଂ ମୃଦୁ ଏବଂ ଗମ୍ଭୀର କଣ୍ଠରେ, ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ— "ତୁମର ଦର୍ଶନ ମୋ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଛି; କିଏ ତୁମେ, ଏଠାରେ ଏକାଦଶ ରୂପରେ ବିଶ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଦଉଡିଛ?" ମହେଶ୍ୱର, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଲୋକ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମୃଦୁ ହାତରେ ସ୍ପର୍ଶ କରି, କହିଲେ— "ମୋତେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ଭାବରେ ଜାଣ, ମୁଁ ତୁମର ପୁତ୍ର ଭାବେ ଆସିଛି; ଏହି ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ରମାନେ ତୁମକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।" "ମୋ ଦୟାରେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅଚେତନତା ପରି ଚାଲିଯାଉ, ପୁନଃ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଉଠ; ତୁମେ ପୁନି ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଉଚିତ।" ଏଭଳି ଶିବଙ୍କର ଉପଦେଶ ପାଇ, ବ୍ରହ୍ମା ମନରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ଶିବଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଅଷ୍ଟକ ଷ୍ଲୋକରେ ସ୍ତୁତି କଲେ— "ଓ ଶିବ, ତୁମ ତେଜ ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ; ଭବ ଦେବ, ଯାହାର ସାର ଜଳ ଓ ରସ; ଶର୍ବ, ଭୂମି ରୂପ ତୁମେ; ନନ୍ଦି ଓ ସୁରଭି, ମୁଁ ବନ୍ଦନା କରେ।