ଯେତେବେଳେ ସେ (ବ୍ରହ୍ମା) ଯୋଗନିଦ୍ରା ରୁ ଜାଗ୍ରୁତ ହେଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ଶଯ୍ୟାରୁ ଉଠି, ଜଳରୁ ବାହାରି ଚାରିପାଖକୁ ତାକିଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଏପରି ଭାବେ ଅଧା ମୁନ୍ଦା ଥିଲା, ଯେଉଁପରି ନିଦ୍ରାର ଭାର ଅନୁଭୂତି ହେଉଛି। ସେ ସମୟରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ବସି, ସେ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଲେ। ସେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, "କେଉଁଠି ଅଛି ସେ ସୁଭଗ, ଶୁଭ୍ର ଓ ବିଶାଳ ପୃଥିବୀ, ଯାହା ଅନେକ ପର୍ବତ, ନଦୀ, ନଗର ଓ ଅଟବୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ?" ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି ଓ ଦେଖି, ପୃଥିବୀର ଅବସ୍ଥା ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତା’ପରେ ସେ ତାଙ୍କ ପିତା, ଭଗବାନ ତ୍ରିନେତ୍ର ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ଦେବାଦିଦେବ, ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ଭବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ପୃଥିବୀ ଜଳରେ ବିଲୀନ ଅଛି ବୋଲି ବ୍ରହ୍ମା ବୁଝିପାରିଲେ। ଏହିପରେ, ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ, ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ଜଳରେ ଖେଳିବାକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଵରାହ ରୂପକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ସେ ବିଶାଳ ପର୍ବତ ସମାନ ଦେହ, ଘନ ମେଘ ଭଳି କର୍ଜନ୍ତି ସ୍ୱର, ନୀଳାଞ୍ଜନ ମେଘ ସଦୃଶ ଅନୁଭୂତି, ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହ ଘନ ଓ ମୋଟା କାନ୍ଧ, ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ଉଠା ମଧ୍ୟ, ଛୋଟ ଓ ଗୋଲା ଜଂଘା ଓ ପାଦ, ଏବଂ ବିଶେଷ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଗୋଲା ଛୁଆଁ ସହିତ ଥିଲା। ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୂବୀ ମଣି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର, ଦେହ ବିଶାଳ ଓ ଦୀର୍ଘ, କାନ ଦୃଢ଼ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ। ଶ୍ୱାସ ଓ ପ୍ରଶ୍ୱାସ ତୀବ୍ର ଭାବେ ଚଳିଥିଲା, ପ୍ରଳୟ ସମୁଦ୍ରକୁ କ୍ଷୁଭିତ କରୁଥିଲା, ଗଣ୍ଡ ଓ କାନ୍ଧ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା, ଦେହ କଣ୍ଟକାକୀର୍ଣ୍ଣ। ମଣି ଓ ମହାମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ମେଘ ମାଳା ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରଭା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ। ସେ ଏହି ବିରାଟ୍ ଓ ଅସୀମ ଵରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇବା ପାଇଁ ପାତାଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ବେଳେ, ସେ ଵରାହ, ପର୍ବତ ସମାନ ଦେହ ନିଆଁ, ଲିଙ୍ଗ ରୂପେ ମହାଦେବଙ୍କ ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଥିବା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ତାପରେ, ଜଳରେ ବିଲୀନ ଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ତାଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସେ ପାତାଳରୁ ବାହାରି ଆସିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖି, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ ଓ ମାନବ ଲୋକର ନିବାସୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କରିଲେ। ମହାବରାହଙ୍କ ଦେହ ପୁଷ୍ପରେ ଆଛାଦିତ ହୋଇ, ଅନ୍ଧକାର ପର୍ବତ ଉପରେ ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳା ପୋକା ଝିଅଁ ପଡ଼ିଥିବା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା। ତାପରେ, ମହାବଳୀ ଵରାହ ପୃଥିବୀକୁ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ରଖି, ନିଜ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେଉଁଠି ସୁଦୃଢ଼ କଲେ। ପୃଥିବୀକୁ ବିନ୍ୟାସ କରି, ପର୍ବତମାନେ ଉପରେ ରଖି, ଭୂ ଆଦି ଚାରି ଲୋକ ଆଗରୁ ଯେପରି ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ମହାପ୍ରଳୟ ମଧ୍ୟରେ, ତଳେ ମହାପର୍ବତ ସହିତ ପୃଥିବୀକୁ ବିନ୍ୟାସ କରି, ଉପରେ ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ପୁନିଥରେ ଚରାଚର ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହିପରେ, ସେ ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଧ୍ୟାନରେ ଏକ ଅନ୍ଧକାର ମୂଢ଼ତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସେ ଅନ୍ଧକାର, ମୂଢ଼ତା, ମହାମୂଢ଼ତା, ତାମିସ୍ର, ଅନ୍ଧ, ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ଅବିଦ୍ୟା—ଏସବୁ ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ପଞ୍ଚମୂଳକ ସୃଷ୍ଟି, ବ୍ରହ୍ମା ଅଭିମାନରେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ବେଳେ, ସମସ୍ତଦିଗରୁ ଅନ୍ଧକାରରେ ବଢ଼ିଗଲା, ଯେପରି ଘଡ଼ିର ଭିତରେ ବିଉ ପଡ଼ିଥାଏ। ଭିତରେ ବାହାରେ କୌଣସି ଆଲୋକ ନଥିଲା, ସବୁ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଓ ଅଚେତନ ଥିଲା; ତାଙ୍କର ବୁଧ୍ଧି, ମୁଁହ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଆବୃତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି କାରଣରୁ, ଏହି ଆବୃତ ପ୍ରାଣୀମାନେ "ମୂଳ ବୃକ୍ଷ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମା ଦେଖିଲେ ଏହି ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟି ଅଫଳଦାୟକ, ସେ ମନରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ। ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରୁ ପାର୍ଶ୍ୱ ଧାରା ଭଳି ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନ ପାର୍ଶ୍ୱ ଧାରା ସଦୃଶ, ବାହ୍ୟରେ ଆବୃତ; ଏହିପରି ପଶୁସ୍ୱଭାବୀ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ନିକଟ ମାର୍ଗରୁ ଭ୍ରମିତ। ସେଉଁଥିରେ ମଧ୍ୟ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମା ଅନ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ। ତାପରେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗା ସୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଯାହା ଦେବସ୍ୱଭାବୀ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଲକ୍ଷଣର। ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁଖରେ ପ୍ରଚୁର, ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆବୃତି ନାହିଁ, ଦୁଇ ପଟେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସ୍ୱଭାବତଃ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ। ତାପରେ, ତାଙ୍କ ଧ୍ୟାନରୁ ଅଧୋଗା ସୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଯାହା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ, ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ମାନବ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ତୀବ୍ର ଦୁଃଖର ଲକ୍ଷଣର। ଏମାନେ ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦୁଇପଟେ ଦୀପ୍ତିମାନ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ରାଗରେ ପ୍ରବଳ; ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ଦୟାମୟ ସୃଷ୍ଟି, ଏହିପରି ଚାରିପ୍ରକାର ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ପୁନଃ, ବଳ, ତୃପ୍ତି ଓ ସିଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଅସ୍ୱାମୀଭାବରେ ଅଛି ଏବଂ ପୁନି ସାଧାରଣ ଭାବେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦାନ କରିଥାଏ। ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୂତ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୋଜକ ଓ ଆଚରଣ ଶୂନ୍ୟ; ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟି ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱରୁ ହେଉଛି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି। ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ତନ୍ମାତ୍ରା ଦ୍ୱାରା ଭୂତସୃଷ୍ଟି; ତୃତୀୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ, ଭୂତାଦି ସୃଷ୍ଟି। ଏପରି ଭାବେ, ପ୍ରକୃତି ସୃଷ୍ଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଯାହା ବୁଦ୍ଧି ଶୂନ୍ୟ; ଚତୁର୍ଥ ମୁଖ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ଅଚର ସୃଷ୍ଟି। ଏହି ପାର୍ଶ୍ୱ ଧାରା ସୃଷ୍ଟି ପଞ୍ଚମ, ପଶୁ ସୃଷ୍ଟି; ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗା ସୃଷ୍ଟି ଷଷ୍ଠ, ଦେବ ସୃଷ୍ଟି। ତାପରେ ଅଧୋଗା ସୃଷ୍ଟି ସପ୍ତମ, ମାନବ ସୃଷ୍ଟି; ଅଷ୍ଟମ ଦୟାମୟ ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ନବମ ଶିଶୁ ସୃଷ୍ଟି। ପ୍ରଥମ ତିନି ସୃଷ୍ଟି ନିଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଶୂନ୍ୟ; ପଞ୍ଚ ଆରମ୍ଭରୁ ମୁଖ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପାଦିତ ଓ ବିକୃତ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପ୍ରାରମ୍ଭରେ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ମନରୁ ସମାନ ସ୍ୱଭାବୀ ସନନ୍ଦ, ସନକ, ଓ ଜ୍ଞାନୀ ସନାତନଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।