ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ଯୁଗ ଅଷ୍ଟ ହଜାର ବର୍ଷ ଦୀର୍ଘ, ଏବଂ ଏପରି ଏକ ହଜାର ଯୁଗ ମିଶି ବ୍ରହ୍ମା, ପଦ୍ମଜନ୍ମାଙ୍କର ଏକ ସବନା ହୁଏ। ଏହି ସବନା ହଜାର ହଜାର ଗୁଣି ତିନି ଥର ଏବଂ ପୁଣି ତିନି ଥର ଗୁଣି ଯୋଗ କରାଯିବାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୟ ଗଣନା କରାଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ଦିନରେ ଚୌଦ ଇନ୍ଦ୍ର ପରିଚଳନା କରନ୍ତି; ଏକ ମାସରେ ଚାରି ଥର କୁଅଡ଼ିଶି, ଏବଂ ଶତାଧିକ ଇନ୍ଦ୍ର ହୁଏ। ଏକ ବର୍ଷରେ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ଚଉଠି, ଏବଂ ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କର ଆୟୁ ଚାଳିଶ ହଜାର ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏକ ଦିନ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦିନ; ଏହିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦିନ ହେଉଛି ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଦିନ; ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଦିନ ହେଉଛି ଏଶ୍ୱରଙ୍କର ଦିନ, ଯିଏ ସଦା ନାମଧାରୀ। ଏହି ଆୟୁ ଗଣନା ଶିବ ଏବଂ ସଦାଶିବଙ୍କ ପାଇଁ ବି ଏକାକାର, ଚାଳିଶ ହଜାର ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ଆୟୁ। ଯିଏ ଦିନ-ରାତିରେ ବିନା, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ଦିନ ଏବଂ ପ୍ରଳୟ ହେଉଛି ରାତି; କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦିନ ଓ ରାତି କିଛି ନୁହେଁ—ଏହିପରି ବୁଝିବା ଉଚିତ। ଏହି ବିବର୍ଣ୍ନା ବିଶ୍ୱର ଉପକାର ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଛି; ସମସ୍ତ ଜୀବ, ତାଙ୍କର ନାୟକ, ତାଙ୍କର ଆକୃତି, ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ ପାଇଁ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକ, ତାଙ୍କର ଅବଜେକ୍ଟ, ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭୂତ, ଭୂତର ଉତ୍ସ, ବୁଦ୍ଧି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅଧିଷ୍ଠାତା ଦେବତାମାନେ—ଏସବୁ ବିବେକୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନଙ୍କର ଦିନରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି; ଦିନ ଶେଷରେ ଏସବୁ ଲୟ ହୋଇଯାଏ, ରାତି ଶେଷରେ ବିଶ୍ୱ ପୁନଃ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, କ୍ରିୟା, କାଳ ଓ ପ୍ରକୃତି ଯାହାର ଶକ୍ତି, ଯାହାର ଆଜ୍ଞା ଅଟଳ ଏବଂ ଯାହାର ଆଜ୍ଞାକୁ କେହି ଲঙ্ঘନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେ ମହାଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପୁନଃ ଲୟ କରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ କିପରି ନିଜ ଆଜ୍ଞାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲୀଳା କରନ୍ତି? ପ୍ରଥମେ କଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? କିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପିଛି? ଏବଂ କିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଲୟ କରେ, ଯାହାର ପେଟ ବହୁତ ବଡ଼? ପ୍ରଥମେ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଶାନ୍ତିର ପରେ ଏହା ଅତିକ୍ରମ କରେ; ତାପରେ ମାୟା, ପୁନଃ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଶିବ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ଶକ୍ତିରୁ ପ୍ରଥମେ ଅଶାନ୍ତି ଅବସ୍ଥା, ଏହା ପରେ ଶାନ୍ତି ଅବସ୍ଥା, ତାରୁ ଜ୍ଞାନ ଅବସ୍ଥା, ପୁନଃ ତାରୁ ଆଧାର ଅବସ୍ଥା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଆଧାର ଅବସ୍ଥାରୁ ଲୟ ଅବସ୍ଥା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହିପରି ଭଗବାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସୃଷ୍ଟିର ସାରାଂଶ ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି। ପ୍ରକୃତି ଅନୁସାରେ ଏସବୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ବିପରୀତରେ ଲୟ ହୁଏ। ପଞ୍ଚ ଧାରା ଅନୁସାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ନାହିଁ। ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ପଞ୍ଚ ଶକ୍ତିରେ ବ୍ୟାପିତ; ସେ ଅବ୍ୟକ୍ତ କାରଣ, ନିଜେ ନିଜରେ ସ୍ଥିତ। ଏହା ମାନାଯାଏ ଯେ ବଡ଼ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ବିଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଏଠି ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ ଆତ୍ମା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ପ୍ରକୃତି ଜଡ଼ ଓ ପୁରୁଷ ଅଜ୍ଞ, ଏହିପରି ବଡ଼ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଅଣୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁ ଜଡ଼। କିନ୍ତୁ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନୀ କାରଣ ଆବଶ୍ୟକ; ବିଶ୍ୱ ଏକ ଫଳ, ତାହା ଅଂଶ ମିଶି ଏକ କର୍ତ୍ତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଏହିପରି, ଯିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସ୍ୱାଧୀନ, ସମସ୍ତ କ୍ଷମତା ଓ ଜ୍ଞାନର ଧାରୀ, ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ ନାହିଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାସନର ଅଧିକାରୀ—ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମହାଦେବ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାୟକ; ସେ ରକ୍ଷକ ଓ ସମସ୍ତର ନାଶକ, ଏହିପରି ସଂକ୍ରମଣ ଏକାକାର। ବଡ଼ ତତ୍ତ୍ୱର ରୂପାନ୍ତର ଓ ପୁରୁଷର କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ସଦାସତ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ହୁଏ। ଏହି ନିତ୍ୟ ନିଷ୍କର୍ଷ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମନରେ ଅବସ୍ଥିତ; ଅଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ତତ୍ତ୍ୱରେ ଆଶ୍ରୟ କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିନାହିଁ। ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସମସ୍ତ ଏକ ଶତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଥାଏ। ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆୟୁ କୁହାଯାଏ; ଯାହାକୁ 'ପର' କୁହାଯାଏ, ଏହାର ଅର୍ଦ୍ଧ 'ପରାର୍ଧ' ନାମରେ ଜଣାଯାଏ। ଦୁଇ ପରାର୍ଧ ଶେଷରେ, ପ୍ରଳୟ ଆସିଲେ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଆତ୍ମାର ଫଳ ନେଇ ନିଜରେ ବସି ରହିଥାଏ। ଅବ୍ୟକ୍ତ ଆତ୍ମାରେ ସ୍ଥିତ ହେବାରେ ଓ ରୂପାନ୍ତର ଲୟ ହେବାରେ, ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ ଏକାକାର ଭାବେ ଏକାଠି ରହନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇ, ଅନ୍ଧକାର ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ, ସମତାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ବୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା କ୍ଷୟ ନାହିଁ, ପରସ୍ପର ଏକାଠି ଅନନ୍ତ ରହନ୍ତି। ଏହି ଗୁଣ ସମତାରେ, ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ଅନ୍ଧକାର ବିପୁଳ, ଏକ ଶାନ୍ତ, ବାୟୁହୀନ ସମୁଦ୍ରରେ କିଛି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ବିଶ୍ୱ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବାବେଳେ, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାୟକ ଏକାକି ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ରାତି ମାହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ରାତି ଶେଷ ହେଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ ମାୟାର ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷରେ ପ୍ରବେଶ କରି ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ପ୍ରେରିତ କରନ୍ତି। ପୁନଃ ଏକଥିରେ, ଭଗବାନଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ, ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପ୍ରଳୟ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱରୁ ଅତି ଭିନ୍ନ ଏକ ଅଂଶରେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଆଶା ଓ ବିସ୍ମୟ ଏକାଠି ରହିଛି, ଯାହାକୁ ପଥ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପଥର ନାୟକ ଓ ଆତ୍ମା କୁହନ୍ତି—ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ପୁରୁଷ ସ୍ଥିତି ପୂର୍ବରୁ, ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ, ଭଗବାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାଦାନ ତତ୍ତ୍ୱ, ବିଶେଷ ଭୂତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏବଂ ତାଙ୍କର ବିକାର ଅନୁକ୍ରମରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ବିକାରରୁ ରୁଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ପ୍ରଜାପତି (ବ୍ରହ୍ମା) ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ—ଏହି ତିନି ଦେବତା ସମସ୍ତ ଜଗତର କାରଣ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର ଅପରିମିତ ଶକ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପିବା, ତୁଳନାହୀନ ଜ୍ଞାନ, ନିତ୍ୟ ନାୟକତ୍ୱ, ଏବଂ ଅଣିମା ଆଦି ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଅଛି। ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ପ୍ରଳୟ—ଏହି ତିନି କାର୍ଯ୍ୟରେ ମହେଶ୍ୱର ସ୍ୱାଧୀନ ଶାସନରେ ତିନି ଦେବତାଙ୍କୁ ଦୟାଦେଇ କାରଣ ଭାବେ ରହନ୍ତି।