ଶିଵପୁରାଣମ୍

ଏହି ଜଗତର ରହସ୍ୟରେ ଅତି ଶୁଭ୍ର, ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏକ ମହାପ୍ରଭୁ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଗୁଣ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରୁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେ ଏହି ସମସ୍ତର ନିୟନ୍ତା, ଶରଣସ୍ଥଳ ଓ ମିତ୍ର। ଏହି ମହାପ୍ରଭୁ ଚକ୍ଷୁ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି, କାନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜାଣନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କେହି ତାଙ୍କୁ ଜାଣିପାରିନାହାନ୍ତି। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ପରମ ପୁରୁଷ। ସେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସୂକ୍ଷ୍ମରୁ ଅଧିକ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ମହାନ୍, ଅବିନାଶୀ, ଏବଂ ଜୀବର ହୃଦୟର ଗୁହାରେ ଲୁଚିଥିବା ମହାପ୍ରଭୁ। ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର କୃପାରେ, ସେଇ କ୍ରିୟାହୀନ ଯାହା କ୍ରିୟାର ମୂଳ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ମହାନ୍ତାର ଅଧିକାରୀ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି। ମୁଁ ଏହି ଅଜର, ପୁରାତନ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାପ୍ରଭୁକୁ ଜାଣିଛି, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜନ୍ମର ଶେଷ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ସେ ଏକା, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଶକ୍ତିର ଏକତାରେ ଏହି ତିନି ଜଗତକୁ ବହୁ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି। ସେଇ ଅଜନ୍ମା, ବିଶ୍ୱର ଧାରକା, ଶିବଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ, ଅଜନ୍ମା ଶକ୍ତି, ଲାଲ, ଧଳା ଓ କଳା ରଙ୍ଗରେ ପ୍ରକାଶିତ, ସେଇ ଏକା ବିଶ୍ୱର ମୂଳ ନାରୀ। ଅଜନ୍ମା ପୁରୁଷ ନିଜ ମାତୃ ଶକ୍ତି ସହ ନିଜ ରୂପର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ଅଜନ୍ମା ପୁରୁଷ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଏକ ଗଛରେ ଦୁଇଟି ପକ୍ଷୀ, ଏକା ଏକା ସଂଯୁକ୍ତ, ବସିଛନ୍ତି; ଏକ ପକ୍ଷୀ ମିଠା ଫଳ ଖାଉଛି, ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀ ଖାଉନାହିଁ, କେବଳ ଦେଖୁଛି। ଏହି ଗଛରେ ଜୀବ ଲୁଚି ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀ, ପରମ କାରଣ ମହାପ୍ରଭୁକୁ ଦେଖେ, ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ। ତାଙ୍କର ମହାନ୍ତା ଜାଣିବା ପରେ, ସେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଓ ସୁଖ ପାଏ; ବେଦ, ବିଦି, ଋତୁ, ଏବଂ ଯାହା ଥିଲା ଓ ହେବା, ସେଇ ମହାପ୍ରଭୁ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ମହାପ୍ରଭୁ ନିଜ ମାୟାଶକ୍ତିରେ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଜନ କରନ୍ତି; ମାୟା ହେଉଛି ପ୍ରକୃତି, ଏବଂ ମାୟାର ନିୟନ୍ତା ମହାଶିବ। ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ବ୍ୟାପିତ; ସେ ସୂକ୍ଷ୍ମରୁ ଅଧିକ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଏମିତି ଏମ୍ବ୍ରିଓରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାପିତ। ଶିବଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ଅବରଣ କରିଥିବା ଲୋର୍ଡ ଭାବରେ ଜାଣିଲେ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶାନ୍ତି ମିଳିଥାଏ। ସେ ଏକା ସମୟ, ସମସ୍ତଙ୍କର ରକ୍ଷକ, ନିୟନ୍ତା ଓ ମାଲିକ; ଏହି ମହାପ୍ରଭୁକୁ ଜାଣିଲେ, ମୃତ୍ୟୁର ଫାଦରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ସେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଲୋର୍ଡ, ଘୀର ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ରସ ଭଳି, ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବ୍ୟାପିତ; ଏହି ଜ୍ଞାନରେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ସେଇ ମହାପ୍ରଭୁ, ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଶିବ, ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା, ଜାଣିଲେ ଅମୃତତାର ଅନୁଭୂତି ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଦିନ ନ ହୁଏ, ରାତି ନ ହୁଏ, ଅସ୍ତି ଓ ଅନସ୍ତି ନ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ କେବଳ ଶିବ ଅଛନ୍ତି, ଯାଠୁ ପୁରାତନ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। କେହି ତାଙ୍କୁ ଉପର, ତଳ, କିମ୍ବା ମଧ୍ୟରେ ଧରିପାରିନାହାନ୍ତି; ସେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ତାଙ୍କର ନାମ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ। କିଛି ଜ୍ଞାନୀ ଓ ନିର୍ଭୟ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଅଜନ୍ମା ଭାବରେ ଜାଣି, ସୁଭଗ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶରଣ ନେନ୍ତି। ଦୁଇଟି ଅବିନାଶୀ ଅକ୍ଷରକୁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ଓ ଅନନ୍ତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ; ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଦୁହିଁ ଏଠାରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଅଛି। ଅଜ୍ଞାନ ନାଶବାନ୍ତ, ଜ୍ଞାନ ଅମୃତ; ଦୁହିଁର ନିୟନ୍ତା ସେଇ ମହାପ୍ରଭୁ। ସେ ଏକା, କିନ୍ତୁ ନେଟ୍ ଭଳି ବହୁ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ, ସମସ୍ତକୁ ବନାଇ, ଶକ୍ତିରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅଧିକାର କରନ୍ତି। ସେ ନିଜ ଆଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆଲୋକ ବିକିରଣ କରନ୍ତି—ଉପର, ତଳ, ଅନ୍ୟଦିଗ; ନିଜର ଗୁଣ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଏକା ଅଛନ୍ତି। ସେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ଭୋକ୍ତା ଓ ଭୋଗ୍ୟ, ପ୍ରକୃତି ଓ ଗୁଣ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପିତ। ଦେବତା ଓ ମହା ଋଷିମାନେ ଏହି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ବ୍ରହ୍ମାର ମୂଳ, ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଉପନିଷଦର ଗୁହାରେ ଲୁଚିଥିବାକୁ ଜାଣନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ଅନୁଭୂତି ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ନିର୍ବିକାମ, ଅସ୍ତି ଓ ଅନସ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ କରନ୍ତି, ସମୟକୁ ବିଭାଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶରୀର ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି। କିଛି ଭ୍ରାନ୍ତ ଲୋକ ପ୍ରକୃତିକୁ ପରମ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ସମୟକୁ; କିନ୍ତୁ ଏହା ଦେବତାଙ୍କର ମହାନ୍ତା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ। ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ବିଶ୍ୱ ସଦା ଆବୃତ, ଯାହାର ସ୍ୱଭାବ ସମୟ ଓ ତାହାର ମାପରୁ ପରେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା କ୍ରିୟା ହୁଏ, ତାହା ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ପଞ୍ଚଭୂତ ସହ ବଦଳାଯାଏ। ସେ କ୍ରିୟା ପୁନଃ ପୁନଃ କରି, ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟାରେ ବିରତ ହୁଏ, ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ତତ୍ତ୍ୱ ସହ ଏକତା ଉପଲବ୍ଧ କରିଥାଏ। ଅଠ, ତିନି, ଦୁଇ କିମ୍ବା ଏକ, ସମୟ ଓ ଆତ୍ମାର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ଜଗତ ସେଇ ଏକା ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି। ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା କ୍ରିୟା ପ୍ରକୃତି ଓ ଅନ୍ୟ ସହ ଯୋଗ ହୁଏ; ତାଙ୍କର ଅଭାବରେ, ପୂର୍ବ କ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏକ କ୍ରିୟା ଶେଷ ହେଲେ, ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଆସେ; ସେ ତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁସାରେ ଚାଲନ୍ତି। ସେଇ ଏକା ମୂଳ, ଭୋକ୍ତା ଓ ଭୋଗ୍ୟର ଏକତାର କାରଣ। ସେ ତିନି ସମୟରୁ ପରେ, ସମୟର ଅଭାବରେ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ତିନି ଗୁଣର ମାଲିକ, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ବ୍ରହ୍ମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ଆମେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛୁ, ସୃଷ୍ଟିର ଲୋର୍ଡ, ଅସ୍ତି ଓ ଅନସ୍ତିର ମୂଳ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରଶଂସିତ, ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା, ଜଗତର ସମ୍ମାନିତ, ଆମ ମନରେ ବସିଥିବା। ସମୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱ ରୂପାନ୍ତର ହୁଏ, ତେଣୁ ଆମେ ଜଗତର ଭୋକ୍ତା, ଧାମ, ପୁଣ୍ୟ ଦେଇ, ପାପ ହଟାଇଥିବା ଲୋର୍ଡକୁ ପୂଜା କରୁଛୁ। ଆମେ ଏହି ଦେବତାକୁ ଜାଣିଛୁ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଲୋର୍ଡ, ମହାପ୍ରଭୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ, ଲୋର୍ଡଙ୍କର ଲୋର୍ଡ, ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଜଗତ ଓ ତାହାର ନିୟନ୍ତା। ତାଙ୍କର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ, କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଜଗତରେ କୌଣସି ସମାନ କିମ୍ବା ଅଧିକ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶକ୍ତି ବହୁ ଭାବରେ, ନିଜର ଗୁଣ ଭଳି, ଜ୍ଞାନ, ଶକ୍ତି, କ୍ରିୟା ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ବିଶ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।