ଏହିପରି ଏକ ଜଣେ ସତ୍ୟ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ସଦା ଲିନ ଥିବା ଲୋକ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମାକୁ ଅନୁଭବ କରିଥାଏ, ଯାହା ଜୀବାତ୍ମାରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭିନ୍ନ। ଏହି ଆତ୍ମା, ଯିଏ ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଭୁ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦେବୀମାନେ ସହିତ ଏହି ବିଶ୍ୱର ଜାଳ ବୁନିଥାନ୍ତି। ତାପରେ ଏକମାତ୍ର ରୁଦ୍ର ଅଛନ୍ତି, ଦ୍ୱିତୀୟ କେହି ନାହିଁ। ସେ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି କରି ସେହି ବିଶ୍ୱକୁ ପୁନଃ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଏକତ୍ର କରିନେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଖି, ମୁହଁ, ହାତ, ଚାଲି ଏବଂ ପାଦ ଭଳି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ମହାପ୍ରଭୁ ସ୍ୱୟଂ ଦିବା ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମୂଳ ଏବଂ ଉତ୍ପତ୍ତି ଅଟୁଟ୍ ତାଙ୍କୁ। ସେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ; ରୁଦ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଏହିପରି କହିଥାଏ। ମୁଁ ଏହି ସୁପ୍ରିମ ପୁରୁଷ, ମହା, ଅମର, ଅବିକଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଙ୍ଗର, ଅନ୍ଧକାରରୁ ପରେ, ପ୍ରଭୁ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି, ଜାଣିଛି। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମା ଠାରୁ ବଡ଼ କିମ୍ବା ଛୋଟ କିଛି ନାହିଁ; ସେହି ଦ୍ୱାରା ଏହି ବିଶ୍ୱ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି। ସେ ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ମୁହଁ, ମୁଣ୍ଡ, ଗଳା ସହିତ, ଏହି ବିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଜୀବର ଗୁହାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ତେଣୁ ଶିବ ସ everywhere ରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ହାତ, ପାଦ, ଆଖି, ମୁଣ୍ଡ, ମୁଁ, କାନ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତକୁ ଆବୃତ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଗୁଣ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ହେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ନିଜେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ହୀନ; ସେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତଙ୍କର ନିୟନ୍ତା, ଆଶ୍ରୟ ଓ ସଖା। ଆଖି ନଥିବା ସତ୍ୱେ ସେ ଦେଖନ୍ତି, କାନ ନଥିବା ସତ୍ୱେ ସେ ଶୁଣନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କେହି ତାଙ୍କୁ ଜାଣିନାହିଁ—ତାଙ୍କୁ ସୁପ୍ରିମ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେ ସବୁଠୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସବୁଠୁ ବଡ଼, ଅବିନାଶୀ, ଜୀବର ହୃଦୟର ଗୁହାରେ ଲୁଚିଥିବା ମହାପ୍ରଭୁ। ଯିଏ ଦୁଃଖ ହୀନ, ସୃଷ୍ଟାଙ୍କ ଦୟାରେ, ଏହି କ୍ରିୟାହୀନ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାର ଉତ୍ସ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମାର ଅଧିକାରୀ ପ୍ରଭୁକୁ ଦେଖିଥାଏ। ମୁଁ ଏହି ଅବିନାଶୀ, ପୁରାତନ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ପ୍ରବଳ ଏବଂ ଜନ୍ମର ଶେଷ ଅଟୁଟ୍ ଥିବା ପ୍ରଭୁକୁ ଜାଣିଛି। ଏକ ହେଲେ ନିଜ ଶକ୍ତିର ଯୁଗଳ ଦ୍ୱାରା ସେ ଏହି ତିନି ଲୋକକୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ କରିଥାନ୍ତି। ସେହି ନିର୍ମାତ୍ରୀ, ଅଜନ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଧାରଣା କରିଥିବା ଶିବର ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି, ଲାଲ, ଧଳା, କଳା ରଙ୍ଗରେ ଅଜନ୍ମା ଥିବା ସେ ଏକା ଜଗତର ଉତ୍ପାଦନ କରେ। ଅଜନ୍ମା ପ୍ରଭୁ ମାତା ସହିତ ନିଜ ରୂପର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟଜନ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଦୁଇଟି ପକ୍ଷୀ, ଏକ ଗଛରେ ଏକତ୍ର ଓ ନିକଟ ଅଛନ୍ତି; ଏକ ପକ୍ଷୀ ମିଠା ଫଳ ଖାଏ, ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀ ଖାଏନାହିଁ, କେବଳ ଦେଖି ରହିଥାଏ। ଏହି ଗଛରେ ଜୀବ ଲୁଚି ଏବଂ ତଳି ଦୁଃଖ ପାଏ; କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀ, ପ୍ରଭୁ, ସୁପ୍ରିମ କାରଣକୁ ଦେଖିଥାଏ, ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଏହିପରି, ତାଙ୍କର ମହିମାକୁ ଜାଣି, ସେ ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସୁଖ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ; ବେଦ, ଯଜ୍ଞ, ଋତୁ, ଯାହା ଥିଲା ଓ ଯାହା ହେବା, ସେହି ଏକପ୍ରଭୁ ଅଟୁଟ୍। ପ୍ରଭୁ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ନିଜ ମାୟା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ମାୟା ହେଉଛି ପ୍ରକୃତି, ଏବଂ ମାୟାର ନିୟନ୍ତା ମହାପ୍ରଭୁ। ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାପ୍ତ; ପ୍ରଭୁ, ସବୁଠୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଅପରିଗଣ୍ୟ, ଗର୍ଭର ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛନ୍ତି। ଶିବଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ବିଶ୍ୱର ଆବୃତ ପ୍ରଭୁ ଭାବରେ ଜାଣିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାନ୍ତି ମିଳିଥାଏ। ସେ ଏକମାତ୍ର ସମୟ, ସଂରକ୍ଷକ, ନିୟନ୍ତା ଓ ବିଶ୍ୱର ମାଲିକ; ଏହି ପ୍ରଭୁକୁ ଜାଣିଲେ, ମୃତ୍ୟୁର ଫାନ୍ଦାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିଥାଏ। ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରଭୁ, ଉତ୍ତମ ଘୀର ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ରସ ଭଳି ଲୁଚିଥିବା, ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛନ୍ତି; ଏହି ପ୍ରଭୁକୁ ଜାଣିଲେ, ସମସ୍ତ ପାପ ମୁକ୍ତି ମିଳିଥାଏ। ସେ ଏକମାତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବ, ବିଶ୍ୱର ନିର୍ମାତା, ମହାପ୍ରଭୁ; ଏହି ହୃଦୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ପ୍ରଭୁକୁ ଜାଣିଲେ, ଅମରତ୍ୱ ଲାଭ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଦିନ ନାହିଁ, ରାତି ନାହିଁ, ଭୂତ ନାହିଁ, ଅଭୂତ ନାହିଁ, ତାହା ଦିନେ ଶିବ ଏକା ଅଛନ୍ତି, ଯାହାଠାରୁ ପୁରାତନ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। କେହି ତାଙ୍କୁ ଉପରେ, ତଳେ, ମଧ୍ୟରେ ଧରିପାରିନାହିଁ; ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି କୌଣସି ସଦୃଶ ନାହିଁ, ଯାହାର ନାମ ଭାରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। କିଛି ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ନିର୍ଭୟ ସେଉଁଠି ଅଜନ୍ମା ପ୍ରଭୁକୁ ଜାଣନ୍ତି; ରକ୍ଷା ଚାହିଁ, ସେମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଶୁଭ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି। ଦୁଇଟି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଅକ୍ଷର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନନ୍ତ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ; ଏଠି ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ରହିଛି। ଅଜ୍ଞାନ ନାଶବାନ୍ତ, ଜ୍ଞାନ ଅମର; ଯିଏ ଦୁହିଁ ଉପରେ ଅଧିକାର କରନ୍ତି, ସେ ମହାପ୍ରଭୁ। ସେ, ଏକ ହେଲେ ନେଟ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କରି, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ଉପରେ ଅଧିକାର କରନ୍ତି। ସେ ନିଜେ ଆଲୋକ ଦେଇ, ଉପରେ, ତଳେ, ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ସମସ୍ତକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରନ୍ତି; ସ୍ୱଭାବ ନାହିଁ, ତଥାପି ଏକା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ବିଶ୍ୱର ଏକ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଓ ଗୁଣ ଅଛି, ଏହି ଭୋଗୀ ଓ ଭୋଗ୍ୟରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛି; ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି। ଦେବମାନେ ଓ ମହା ଋଷିମାନେ ସେହି ଉପନିଷଦର ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଲୁଚିଥିବା, ବ୍ରହ୍ମାର ଉତ୍ସ ଓ ବିଶ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତି ସୂତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ଜାଣନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଶିବକୁ ଅନୁଭବ ଦ୍ୱାରା ଧରି, ଅଭିଲାଷାହୀନ, ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ସମୟର ବିଭାଗ କରିଥିବା ପ୍ରଭୁ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଶରୀର ଛାଡ଼ନ୍ତି। କିଛି ଲୋକ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ପ୍ରକୃତିକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ସମୟକୁ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଦେବଙ୍କର ମହିମା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱ ଚଳିଥାଏ।