ଏହି ପବିତ୍ର ଗାଥାରେ କହାଯାଉଛି—କେହି ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଛନ୍ତି, କେହି ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଛନ୍ତି, ଆଉ କେହି ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପରେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଏହି ମୁକ୍ତି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପଥରେ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ, କେହି ଏକ ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରି କିଛି ସମୟ ରହିବା ପରେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଏହିପରି, ମୁକ୍ତି ଏକାଠି ରୂପରେ ନ ହୋଇ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଭାବର ଅନୁସାରେ, କେବଳ ଦୟା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଆସେ। ଏହି ଦୟା ପାଇଁ, ମନୁଷ୍ୟ ନିତ୍ୟ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, ଶବ୍ଦ, ମନ ଓ ଶରୀରର ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ, ନିଜ ଜନାନୀ, ପୁତ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ସହିତ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ। ସମସ୍ତେ ଶିବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରି, ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତା ରଖି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଏକାଗ୍ର ମନରେ କରନ୍ତି। ଏକ ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରି ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଚାଲିଥିବା ଯଜ୍ଞର ଶେଷରେ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଯୋଗ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରାଣ ବାୟୁ ବିଦାୟ ହେବ। ସେଉଁଠି, ତୁମେ ଉତ୍ତମ ମାର୍ଗ ପାଇବା ପାଇଁ, ଶିବ ନିଜେ ଉପାୟ କହିବେ; ଏପରେ, ଶୁଭ୍ର ଓ ଅତି ସୁନ୍ଦର ବାରାଣସୀ ନଗରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ଉଚିତ। ସେଉଁଠି, ସମସ୍ତଙ୍କର ନାଥ, ପିନାକ ଧାରଣ କରିଥିବା ମହାଦେବ, ଦେବୀ ସହିତ ନିତ୍ୟ ବସିଥିବା, ଭକ୍ତମାନେ ଉପରେ ଦୟା ବିତରଣ କରିଥିବା। ଏଠାରେ ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବେ; ତାପରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ, ଦ୍ୱିଜାତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ କହିବି। ଏହି ଉପାୟରେ, ଏକ ଜନ୍ମରେ ମୁକ୍ତି ଉପଲବ୍ଧ ହେବ—ଏହା ଅନେକ ଜନ୍ମର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇବ। ଏହି ମନସ wheel ମୁଁ ତିଆରି କରିଛି, ଏହାକୁ ଏଠାରେ ବିସ୍ତାର କରୁଛି; ଯେଉଁଠି ଏହାର ରିମ୍ ନଷ୍ଟ ହେଇଯାଏ, ସେଉଁଠି ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଶୁଭ୍ର ସ୍ଥାନ। ଏପରେ, ପ୍ରଜାପତି ମହାଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ମନ wheel ଲୁଚିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ଦେଖି, ଏହାକୁ ବିମୋଚନ କଲେ। ଏହି ଦେଖି, ଆନନ୍ଦିତ ଋଷିମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଯେଉଁଠି ଚକ୍ରର ରିମ୍ ପଡ଼ିଥିଲା, ସେଉଁଠି ଗଲେ। ସେଉଁଠି ଚକ୍ର ଏକ ସୁନ୍ଦର ଶିଳା ଉପରେ, ପ୍ରଶାନ୍ତ ଓ ନିର୍ମଳ ଜଳ ନିକଟେ, ଏକ ଅରଣ୍ୟରେ ପଡ଼ିଥିଲା। ଏହି ଅରଣ୍ୟ ନାଇମିଷ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା, ଋଷିମାନେ ପୂଜିଲେ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ବିଦ୍ୟାଧର ଦେଖି ଥରେ ଥରେ ଭରିଗଲା। ପୁରୁରବା, ଭାଗ୍ୟର ଦ୍ୱାରା ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ମୋହରେ ପଡ଼ି, ଅଠାର ଦ୍ୱୀପ ଓ ମହାସାଗର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭୂମି ବ୍ରହ୍ମଣ କଲେ। ଏଠି, ମୋହରେ ବେଆଇନ ଭାବରେ ସୁନା ଯଜ୍ଞ ବେଦି ଅପହରଣ କଲେ, ଯାହା ଉପରେ ର୷ିମାନେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ ଦର୍ବ ଦ୍ୱାରା ବଜ୍ର ପରି ଆଘାତ କଲେ। ଏଠି, ପୂର୍ବକାଳରେ, ସୃଷ୍ଟିକାରୀମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଦିବ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଉପଚାର କଲେ। ସେଉଁଠି, ଶବ୍ଦ ଓ ତର୍କର ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ ଋଷିମାନେ ଶକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଶେଷ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ଏଠି, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସମସ୍ତ ବେଦ ବିରୋଧୀ, ତର୍କ ଓ କୃତ୍ରିମ ଯୁକ୍ତି ଉପରେ ଭିତି କରିଥିବା ବିବାଦୀମାନେ ଉପରେ ଶବ୍ଦ ଓ ତର୍କରେ ଜିତିବା ସମର୍ଥ ହୋଇଥିଲେ। ପାହାଡ଼ ତଳରେ ସ୍ଫଟିକ ପରି ପ୍ରଶାନ୍ତ ଶିଳାରୁ ନିର୍ମଳ ନେକ୍ତର ପରି ଜଳ ବହିଥିଲା, ପାନ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ, ଫଳ ହେଉଥିବା ବୃକ୍ଷ ପ୍ରଚୁର, ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁ ନଥିଲେ—ନାଇମିଷ ଋଷିମାନେ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ସ୍ଥାନ ହେଲା। ଏହି ଭୂମିରେ, ନିଶ୍ଚଳ ନିୟମର ଋଷିମାନେ ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି। ଏହିପରି, ପୂର୍ବକାଳରେ, ସୃଷ୍ଟିକାରୀମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ଯଜ୍ଞ ଶେଷ ହେଲା, ବହୁ ଦାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ବାୟୁ ନିଜେ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ। ସେ ସ୍ୱୟଂଭୁ ଦେବଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖି ପାରିଥିବା; ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ମାରୁତମାନେ ସପ୍ତ ସପ୍ତ ଦଳରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେର ଅଙ୍ଗ ଓ ପ୍ରାଣ ବାୟୁକୁ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବାରେ ସହଯୋଗ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଶରୀରକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଅଣିମା ଆଦି ଏଠି ଏଠି ଏଠି ଶକ୍ତିରେ ସୁସଜ୍ଜିତ, ଶୁଦ୍ଧ ଉପାୟରେ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, କାଳ ଓ ଦିଗ୍ରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ। ତତ୍ତ୍ୱ ଚିନ୍ତକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆକାଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଧର୍ମରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଶବ୍ଦରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଅଗ୍ନିର ଉତ୍ସ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ଋଷିମାନେ ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବାବେଳେ, ବାୟୁଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଶବ୍ଦ ମନେ ପକାଇ, ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ସମସ୍ତେ ଉଠି, ଆକାଶ ଜନ୍ମା ବାୟୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସୁନା ଆସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ବାୟୁ ଏଠାରେ ବସି, ଋଷିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଯଥାଯଥ ଆଦର ପାଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କରି, ତାଙ୍କ ସ୍ୱସ୍ଥତା ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସମସ୍ତେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି? ମହା ଯଜ୍ଞ ଯଥାଯଥ ଚାଲିଛି? ଦେବଦ୍ୱିଷୀ ଦାନବମାନେ ଯଜ୍ଞରେ ବିଘ୍ନ ଦେଇନାହାନ୍ତି?” “ଦେବପୂଜାରେ କୌଣସି ଅନିଷ୍ଠ କିମ୍ବା ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତର ଆବଶ୍ୟକତା ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି କି? ହ୍ୟମ୍ନ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ପିତୃ ତର୍ପଣରେ କୌଣସି ତ୍ରୁଟି ହୋଇଛି କି?” “ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ରିତି ଯଥାଯଥ କରିଛନ୍ତି କି? ଏବେ ମହା ଯଜ୍ଞ ଶେଷ, ପରେ କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି?” ଏପରେ, ଶିବ ଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠା ଧରିଥିବା ବାୟୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ମନ ରଖିଥିବା ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ବିନମ୍ର ଭାବେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ଆଜି ଆମେ ଭଲ ଅଛୁ; ଆଜି ଆମର ତପସ୍ୟା ଫଳଦାୟୀ ହେଲା, କାରଣ ଆପଣ ଆମର ଭଲର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।” “ଏବେ ଏକ ପୁରାତନ ଘଟଣା ଶୁଣନ୍ତୁ: ପୂର୍ବକାଳରେ, ଆମର ମନ ଅନ୍ଧକାରରେ ଡୁବିଥିଲାବେଳେ, ଆମେ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲୁ। ସେ, ଶରଣାଗତଙ୍କର ଶରଣ, ଦୟା କରି କହିଥିଲେ—‘ରୁଦ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାରଣ।