ସମତାରୁ ଦିବ୍ୟ କୃପାର ସମ୍ପର୍କ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ଏହି କୃପାରୁ ଧର୍ମର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଆସେ; ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧର୍ମ ଉପଲବ୍ଧ କରିବା ପରେ ଆତ୍ମାର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଏଭଳି ଭାବରେ, ଅନେକ ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା ପାପ କ୍ରମେ କମି ଯିବା ପରେ, ଜ୍ଞାନ ପୂର୍ବକ ସାମ୍ବ, ସମସ୍ତଙ୍କର ନାଥଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଜାଗୃତ ହୁଏ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପା ଜଣେ ଜନର ଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ଦିଆଯାଏ; ଏହି କୃପାରୁ କର୍ମର ପରିତ୍ୟାଗ ଆସେ—କର୍ମର ମୂଳ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ଫଳରେ। ତେଣୁ, କର୍ମର ଫଳ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବାରୁ ଶିବ ଧର୍ମର ଶୁଭ ପଥ ଉପଜାଏ; ଏହି ପଥ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ଏକଟି ଗୁରୁରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର, ଅନ୍ୟଟି ଗୁରୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର। ଏଠାରେ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ କର୍ମ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିନା କର୍ମ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଉତ୍ତମ; କାରଣ ଏହି ଶିବ ଧର୍ମର ଧାରାରେ, ଶିବ ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଏକତା ସବୁଠାରୁ ମୁଖ୍ୟ। ଜ୍ଞାନର ପ୍ରଭାବରେ, ବ୍ୟକ୍ତି ସାମ୍ସାରିକ ଜୀବନର ଦୋଷ ଦେଖିପାରେ; ଏହାରୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ଉପରେ ଅସକ୍ତି ଆସେ, ଏବଂ ଅସକ୍ତିରୁ ଭିତର ଭାବର ଉନ୍ନତି ହୁଏ। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଭିତର ଭାବ ଉପଲବ୍ଧ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ କର୍ମରେ ନୁହେଁ, ଧ୍ୟାନରେ ଅଟୁଟ ହୁଏ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ବ୍ୟକ୍ତି ମାନେ ଯୋଗକୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ଉପଜାଏ, ଏବଂ ତାହା ପରେ କୃପା ଆସେ; କୃପାରେ ଜୀବ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରି ଶିବ ସମାନ ହୁଏ। କୃପାର ଧାରା ଏକ ନିୟତ କ୍ରମ ନୁହେଁ; ବ୍ୟକ୍ତିର ଯୋଗ୍ୟତା ଅନୁଯାୟୀ କୃପା ଦିଆଯାଏ। କିଏ କେଉଁଠି ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ—କିଏ ଗର୍ଭରେ, କିଏ ଜନ୍ମ ସମୟରେ, କିଏ ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ, କିଏ ଯୁବା ଅବସ୍ଥାରେ, କିଏ ବୃଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାରେ। କିଏ ପଶୁ ଜନ୍ମରୁ, କିଏ ନରକରୁ, କିଏ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ସମୟରେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। କିଏ ତାଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥା ସମାପ୍ତ କରି ପୁନଃ ଫେରି ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ, ଅନ୍ୟ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଥରେ ରହି କିଛି ସମୟ ପରେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ତେଣୁ, ମୁକ୍ତି ଏକ ଏକା ଭାବରେ ନୁହେଁ; ଜ୍ଞାନ ଓ ଭିତର ଭାବ ଅନୁଯାୟୀ କୃପା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଆସେ। ଏହି କୃପା ପାଇଁ, ଶିବଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ—ବାଣୀ, ମନ, ଶରୀରର ଦୋଷ ଛାଡି, ପତ୍ନୀ, ପୁତ୍ର, ଅଗ୍ନି ସହିତ ଏକତାରେ। ସମସ୍ତେ ଶିବଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚଳ ଭାବରେ ଭଜନ୍ତି, ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତା ରଖନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ତାଙ୍କୁ ଭିତରେ ରଖି କରନ୍ତି। ଏକ ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ, ଯାହା ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଚାଲିଥିଲା, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଯୋଗ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରାଣ ବାୟୁ ନିଷ୍କ୍ରମଣ କରିବ। ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ଉଚ୍ଚତମ ମଙ୍ଗଳ ଉପାୟ କହିବେ; ତାପରେ ଶୁଭ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵାରାଣସୀ ନଗର ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି, ସମସ୍ତଙ୍କର ନାଥ ପିନାକ ଧାରଣ କରି ଦେବୀ ସହିତ ନିତ୍ୟ ବାସ କରନ୍ତି, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ କୃପା ଦେବା ପାଇଁ। ଏଠି ଏହି ମହା ଚମତ୍କାର ଦେଖି, ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବ; ତାପରେ, ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁକ୍ତି ଉପାୟ କହିବି। ଏହି ଉପାୟରେ, ଏକ ଜନ୍ମରେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିବା ସମ୍ଭବ—ଅନେକ ଜନ୍ମର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଉଛି। ଏହି ମନସ wheel, ମୋର ସୃଷ୍ଟି, ଏଠି ବିସ୍ତାର କରାଯାଉଛି; ଯେଉଁଠି ତାହାର ଧାର ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ସେଠି ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଶୁଭ ସ୍ଥାନ। ଏପରି କହି, ଏବଂ ମନସ wheel ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖି, ପିତାମହ ମହାଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଏହି ଚକ୍ରକୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ସେଇ ଉତ୍ସାହିତ ଋଷିମାନେ, ଲୋକଙ୍କର ନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଚକ୍ରର ଧାର ପଡିଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ଏହି ଚକ୍ର, ଏକା ଏବଂ ସ୍ମୂଥ, ଏକ ସୁନ୍ଦର ପଥର ଉପରେ, ପବିତ୍ର ଓ ମଧୁର ଜଳ ନିକଟରେ, ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜଙ୍ଗଲରେ ପଡିଥିଲା। ସେଇ ଜଙ୍ଗଲ ନୈମିଶ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା, ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ଅନେକ ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଓ ବିଦ୍ୟାଧର ଦ୍ୱାରା ଭିଡ଼ିତ। ପୁରୁରବା, ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଚାଳିତ ଓ ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ମୋହରେ ଆବିସ୍ତ, ଏଠି ଅଠାରୋ ଦ୍ୱୀପର ମହାସାଗର ବ୍ରହ୍ମଣ କଲେ। ସେଠି, ମୋହରେ, ଅନୁଚିତ ଭାବରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଯଜ୍ଞ ବେଦି ଅପହରଣ କଲେ, ଯାହାକୁ ଋଷିମାନେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ ଦର୍ଭା ଶଳାକାକୁ ବଜ୍ର ପରି ପ୍ରହାର କଲେ। ସେଠି, ପୁରାତନ କାଳରେ, ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନେ ଦିବ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଉପଚାର କଲେ। ସେଠି, ଶବ୍ଦ ଓ ତର୍କର ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ ମୁନିମାନେ ଶକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏଠି ସଦା ବେଦ ବିରୋଧୀ ବିତର୍କକାରୀମାନେ ଯେଉଁମାନେ କଳାହୁଁସି ଚର୍ଚ୍ଚା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶବ୍ଦ ଓ ତର୍କରେ ଜିତି ଦେଇଥିଲେ। ପାହାଡ଼ର ତଳରେ ହିମପାଣି ପରି ପ୍ରସ୍ତର ଠାରୁ ଜଳ ବହୁଥିଲା, ମଧୁର ପାନୀୟ, ଫଳଦାୟକ ଗଛରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବନ୍ୟ ପ୍ରାଣି ନଥିଲା—ନୈମିଶ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାର୍ଥ ଥିଲା। ଏହି ଭୂମିରେ, ଦୃଢ଼ ନିୟମର ଉତ୍ତମ ଋଷିମାନେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜି ଏକ ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଯେପରି ପୁରାତନ କାଳରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନେ ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ ଏବଂ ବହୁ ପ୍ରଦାନ ହେବା ପରେ, ପିତାମହଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବାୟୁ ନିଜେ ସେଠି ଆସିଲେ। ସେ ସ୍ୱୟଂଭୁ ଦେବଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଜିନିଷକୁ ସ୍ୱୟଂ ଦେଖିପାରନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମାରୁତମାନେ ସପ୍ତ ସପ୍ତ ଗୁଣି ଏକତ୍ରିତ। ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଅଙ୍ଗ ଓ ପ୍ରାଣ ବାୟୁକୁ ତାଙ୍କ ନିଜସ୍ୱ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଚାଳିତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଶରୀରକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଅନିମା ଦିଆଯାଇଥିବା ଅଷ୍ଟ ଶକ୍ତି ଓ ଆଧିପତ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଉପାୟରେ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, କାଳ ଓ ଦିଗ୍ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ତତ୍ତ୍ୱ ଚିନ୍ତକମାନେ ଖ ଜନ୍ମାତ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଶବ୍ଦରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ଉତ୍ସ ବୋଲି କହନ୍ତି।