ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି—ଯେଉଁ ଜଣେ ଜନ ତାହାର ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ତାହାର ସତ୍ୟତାରେ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇଯାନ୍ତି, ବନ୍ଧନର ଶେଷରେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଂସାର ମାୟା ଶେଷ ହୋଇଯାଏ। ଯେଉଁଠାରେ ବିଦ୍ୟୁତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆଲୋକ ଦେଇପାରେନି, କିନ୍ତୁ ଯାହାର ଆଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଦୀପ୍ତିମାନ—ଏହି ହେଉଛି ନିତ୍ୟ ଉପଦେଶ। ଏହି ଏକମାତ୍ର ଦେବ, ମହାଦେବ, ସେଇ ମହାଶ୍ୱର ଭାବେ ଜ୍ଞାତବ୍ୟ। ତାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥିତି କେହି ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେନି। ସେ ସମସ୍ତର ଆଦି, କିନ୍ତୁ ନିଜେ ଆଦି ବା ଶେଷ ନୁହଁନ୍ତି, ସ୍ୱଭାବରୁ ପବିତ୍ର, ସ୍ୱାଧୀନ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ। ସେ ପ୍ରକୃତି ତୀର୍ଥରୁ ପରେ, ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜସ୍ୱୀ, ଲକ୍ଷଣ ଓ ଚିହ୍ନ ବିହୀନ, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ମୁକ୍ତିଦାତା, କାଳର ଉତ୍ସ ଏବଂ ନିଜେ କାଳକୁ ଚଳାଇଥିବା। ସେ ସମସ୍ତ ଉପରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ସମସ୍ତକୁ ଜାଣିଥିବା, ଷଡ୍ବିଧ କାଳର ନାୟକ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଶ୍ୱାମୀ। ସେ ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଜୀବରୁ ଉପରେ, ଉତ୍ତମରୁ ମଧ୍ୟ ପରେ, ଅନନ୍ତ ଓ ସୀମିତର ଅଦ୍ଭୁତ ସଂଯୋଗ, ଅନନ୍ତ ପଦ୍ମର ମଧୁର ମକରନ୍ଦରେ ମଧୁମକ୍ଷିକା ସମାନ। ସେ ଜଗତର ଅଭିନ୍ନ ଅଣ୍ଡମାନେକୁ ଏକାତ୍ମ କରେ, ଦାନ, ବୀରତା, ଗମ୍ଭୀରତା, ମାଧୁର୍ୟ ଓ ଭୟମୂଳକ ମହିମାର ଆଶ୍ରୟ। ତାଙ୍କ ସମାନ କିଛି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ତାଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବା କିଛି ନାହିଁ; ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା। ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳାରେ ପ୍ରଥମେ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଏବଂ କାଳର ଶେଷରେ ସେଇ ସୃଷ୍ଟି ତାଙ୍କରେ ଲୟ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚଳାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେ କେବଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ନୁହଁନ୍ତି। ପୁରାତନ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯେଉଁ ବ୍ରତ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା କରିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଆତ୍ମାର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅର୍ଥ ପାଇଁ; ଏହା ନିଶ୍ଚିତ। ହରି, ମୁଁ, ରୁଦ୍ର, ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବ-ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ, ଏଵେ ମଧ୍ୟ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରି, ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଛୁ। କିନ୍ତୁ ପତିତ, ମୂଢ଼, ଦୁଷ୍ଟ ଓ ନିନ୍ଦିତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭିତରେ ବାହାରେ ଉପାସନା କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ରୂପ—ସ୍ଥୂଳ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ପରମ—ସ୍ଥୂଳ ଆମେ ଓ ଦେବତାମାନେ ଦେଖିପାରୁ, ସୂକ୍ଷ୍ମକୁ ଯୋଗୀମାନେ ଦେଖନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ନିତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଅକ୍ଷୟ, ତାହାକୁ ଏହି ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଥିବାମାନେ ଦେଖନ୍ତି। ଏହାଠାରେ ଅଧିକ କିଏ କହିବ? ଏହି ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ: ଶିବ ଭକ୍ତି ଅବଶ୍ୟ ମୁକ୍ତିକୁ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ଭକ୍ତି କେବଳ କୃପାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ କୃପା ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିରୁ ଜନ୍ମ ନେଉଛି—ଯେପରି ଚାଷରୁ ଚାଷବିଜ, ବିଜରୁ ଚାଷ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାର ସାଧନା ପୂର୍ବରୁ କୃପା ଆସେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉପାୟରେ, ଶେଷରେ କେବଳ କୃପା ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ହୁଏ। କୃପା ପାଇଁ ଉପାୟ ହେଉଛି ଧର୍ମ, ଯାହା ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଇଛି; ଏହାର ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ପୁଣ୍ୟ-ପାପର ସମତୁଳନ ଆସେ। ସମତୁଳନରୁ କୃପା ସଂସ୍ପର୍ଶ ମିଳେ, ଏବଂ ତାହାରୁ ଧର୍ମର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା; ଧର୍ମର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ଆତ୍ମାର ପାପ ନଶ୍ୱତି ହୁଏ। ଏଭଳି, ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ଦେହି ଧୀରେ ଧୀରେ ପାପ କ୍ଷୟ ହେଲେ, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବ ହୋଇ, ସମ୍ବ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥଙ୍କ ଉପରେ ଭକ୍ତି ଉଦିତ ହୁଏ। ପ୍ରଭୁଙ୍କର କୃପା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ମିଳେ; କୃପାରୁ କର୍ମର ପରିତ୍ୟାଗ ଆସେ—ସ୍ୱରୂପରେ ନୁହଁ, କିନ୍ତୁ ଫଳରେ। ଏହିପରି, କର୍ମଫଳ ପରିତ୍ୟାଗରୁ ଶିବଧର୍ମର ଶୁଭପଥ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ—ଏହା ଦୁଇପ୍ରକାର: ଗୁରୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କିମ୍ବା ନିର୍ଭର ନୁହଁ। ଏଠାରେ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଜଣେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିନା କରୁଥିବାଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; କାରଣ ଏହି ଶିବ ଧର୍ମ ପରମ୍ପରାରେ ଶିବ ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଏକତା ଅତିମୁଖ୍ୟ। ଜ୍ଞାନର ପ୍ରଭାବରେ ଜନ ଜଗତୀୟ ଅସାରତା ଦେଖିପାରି, ତାହାରୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ପ୍ରତି ବୈରାଗ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ବୈରାଗ୍ୟରୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭାବର ଚର୍ଚ୍ଚା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଯିଏ ଏହି ଭିତର୍ଗତ ଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଧ୍ୟାନରେ ଦୃଢ଼ତା ମିଳେ, କର୍ମରେ ନୁହଁ; ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ନିମଗ୍ନ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପରମ ଭକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ତାହା ପରେ କୃପା ଆସେ; କୃପା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀ ମୁକ୍ତି ପାଏ ଏବଂ ଶିବ ସମାନ ହୁଏ। କୃପାର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିୟମିତ ନୁହଁ; ଯେମିତି ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଜନର ଯୋଗ୍ୟତା, ସେଉଁଠି ସେପରି କୃପା ମିଳେ। କେହି ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ମୁକ୍ତି ପାଏ, କେହି ଜନ୍ମ ସମୟରେ, କେହି ଶିଶୁ, ଯୁବକ କିମ୍ବା ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ମୁକ୍ତି ପାଏ। କେହି ପଶୁ ଜନ୍ମରୁ, କେହି ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ଅନ୍ୟେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥା ପାଇଁ, ସେଉଁଠି ଅବସ୍ଥା କ୍ଷୟ ହେଲେ ମୁକ୍ତି ପାଏ। କେହି ନିଜର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥା କ୍ଷୟ କରି, ପୁଣି ଫେରି ଆସି, ତାପରେ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ଅନ୍ୟେ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଥରେ ଥିଲେ, ସେଠାରେ ଥାଇ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଏହିପରି, ମୁକ୍ତି କେବଳ ଏକ ଧାରାରେ ହୁଏନାହିଁ; ଜ୍ଞାନ ଓ ଭାବର ଅନୁସାରେ କୃପା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଆସେ। ଏହି କୃପା ପାଇଁ ନିତ୍ୟ ଶିବଙ୍କୁ ମାନସିକ, ବାଚିକ ଓ କାୟିକ ଦୋଷ ରହିତ ହୋଇ ଧ୍ୟାନ କର, ସାଙ୍ଗରେ ଜଣାପରିବା, ପୁଅ, ଓ ଅଗ୍ନିଦେବତା ସହିତ। ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚଳ ଭାବେ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ନିବେଶିତ ହୋଇ, ଏକତାରେ ଏବଂ ଶରଣାଗତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କରନ୍ତି। ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠାନର ଶେଷରେ, ହଜାର ଦେବବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥିବା ପୂଜାରେ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଯୋଗଶକ୍ତିରେ ପ୍ରାଣ ବିଦାୟ ହୁଏ। ସେ ନିଜେ ତୁମକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶ୍ରେୟସ୍ ପାଇଁ ଉପାୟ କହିଦେବେ; ତାପରେ, ତୁମେ ପବିତ୍ର ଓ ଅତି ସୁନ୍ଦର କାଶୀ ନଗରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ଦରକାର।