ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମୂଳ ସ୍ରୋତ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ମହାକାରଣ, ସେ ପ୍ରଭୁ କେବେ ଅନ୍ୟ କୌଣସିଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି, ସେ ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମହୀନ। ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ, “ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରଭୁ” ଭାବେ ପରିଚିତ ତିନି, ମୋକ୍ଷ ଚାହୁଁଥିବା ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ ଯୋଗ୍ୟ ଶମ୍ଭୁ, ଯିଏ ଆକାଶର ମଧ୍ୟରେ ବିରାଜିତ। ସେ ତିନି, ଯିଏ ଆଗରୁ ମୋତେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଭାବରେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ଏବଂ ମୋତେ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ, ତାଙ୍କର କୃପାରେ ମୁଁ ପ୍ରଜାପତି ପଦବୀରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲି। ସେ ପ୍ରଭୁ, ଏକ ଅଚଳ ବୃକ୍ଷ ପରି, ଆକାଶରେ ଏକାକି ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି। ଅନେକ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, କେବଳ ସେ ଏକା ଚେଷ୍ଟାଶୀଳ; ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେ ନିଜେ ବୀଜ ହୁଏ—ସେ ମହାପ୍ରଭୁ। ସେ ଏକା, ଶୁଭ ରୁଦ୍ର, ଦ୍ୱିତୀୟ କେହି ନାହିଁ। ସେ ସବୁବେଳେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସିଥାଏ, ତଥାପି ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ସେ ଅସୀମ ଶକ୍ତିର ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ କାରଣ ଶୁନ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅବିଚଳ ରହନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନ ଦିନ ଅଛି, ନ ରାତି; ତାଙ୍କୁ ସମ ନାହିଁ, ଉପରେ କେହି ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ସ୍ୱାଭାବିକ, ଶାଶ୍ୱତ, ଜ୍ଞାନ ଓ କ୍ରିୟା ରୂପ। ଯେଉଁଠି ନଶ୍ୱର ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଅମୃତ ଓ ଅକ୍ଷୟ—ଏହି ଦୁଇଟିର ମୂଳ ଅବିନାଶୀ ହେଉଛନ୍ତି ଏକ ଦେବତା ହରା। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଯିଏ ସତ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ, ବନ୍ଧନର ଶେଷରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟିର ମାୟା ଶେଷ ହୋଇଯାଏ। ଯେଉଁଠି ବିଦ୍ୟୁତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯାହାର ଆଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଚମକିଉଠେ—ଏହା ଶାଶ୍ୱତ ଉପଦେଶ। ଏକ ଦେବତା, ମହାଦେବ, ମହାପ୍ରଭୁ ଭାବେ ଜଣାଯିବା ଯୋଗ୍ୟ; କେହି ତାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦବୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେ ଆଦି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର କିଛି ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ, ଶେଷ ନାହିଁ; ସ୍ୱଭାବରେ ପବିତ୍ର, ସ୍ୱାଧୀନ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଚଳ ଓ ଅଚଳ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ। ପ୍ରକୃତିର ପାରେ ତାଙ୍କର ରୂପ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ଚିହ୍ନ ଓ ଗୁଣ ଶୂନ୍ୟ; ସେ ମୁକ୍ତ ଓ ମୁକ୍ତିଦାତା, କାଳାତୀତ, ଓ କାଳକୁ ଚଳାଉଥିବା। ସମସ୍ତ ଉପରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଭିତରେ ବ୍ୟାପି, ସବୁ ଜାଣନ୍ତି; ଷଡ୍ବିଧ କାଳରେ ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ। ଉଚ୍ଚତମ ସତ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଏବଂ ତାହାରୁ ଉପରେ; ସେ ଅନନ୍ତ ଓ ସୀମିତର ଅନନ୍ତ ସମ୍ମିଳନ, ଅଶେଷ ପଦ୍ମର ମଧୁରେ ମଧୁମକ୍ଷିକା। ସେ ଏକା, ଅଖଣ୍ଡ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଏକତା କରନ୍ତି, ଦାୟା, ବୀର୍ୟ, ଗଭୀରତା, ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭୟଭକ୍ତିର ନିବାସ। ତାଙ୍କ ସମାନ କିଛି ନାହିଁ, ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ସତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତୁଳନୀୟ, ରାଜାମାନଙ୍କ ରାଜା। ତାଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କ୍ରିୟାରେ ପ୍ରଥମେ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ; କାଳର ଶେଷରେ ଏହି ସମସ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଶେଷରେ ଲୟ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କର ଅଧୀନ; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦେଖିପାରିବା, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ନୁହେଁ। ପୂର୍ବଜ ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି—ବ୍ରତ, ଦାନ, ତପସ୍ଯା, ନିୟମ ଏହି ସବୁ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ତତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହରି, ମୁଁ, ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତପସ୍ଯା କରି ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଛୁ। ପତିତ, ମୋହିତ, ଦୁଷ୍ଟ ଓ ନିନ୍ଦିତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭିତରେ ବାହାରେ ପୂଜିବା ଓ ସମ୍ବୋଧନ କରିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କର ତିନି ରୂପ—ସ୍ଥୂଳ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ପରମ; ସ୍ଥୂଳ ଆମେ ଓ ଦେବତାମାନେ ଦେଖୁଛୁ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଯୋଗୀମାନେ ଦେଖନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ପରମ ଯାହା ଶାଶ୍ୱତ, ଜ୍ଞାନ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଅକ୍ଷୟ, ତାହାକୁ ତାହାରେ ନିଷ୍ଠା ଭକ୍ତମାନେ ଦେଖନ୍ତି। ଅଧିକ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ—ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ—ଶିବ ଭକ୍ତି ଅବଶ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଛି। ଏହି ଭକ୍ତି କୃପାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ କୃପା ଭକ୍ତିରୁ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ଯେପରି ଅଙ୍କୁର ବୀଜରୁ, ବୀଜ ଅଙ୍କୁରରୁ। ଆତ୍ମା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା କୃପା ପ୍ରଥମ, ଏବଂ ଶେଷକୁ କୃପା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। କୃପା ପ୍ରାପ୍ତିର ଉପାୟ ହେଉଛି ଧର୍ମ, ଯାହା ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି; ଏହାର ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପର ସମତୁଳନ ହୁଏ। ସମତୁଳନରୁ କୃପା ସଂସ୍ପର୍ଶ ହୁଏ, ଏବଂ ତାହାରୁ ଧର୍ମର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା; ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ଆତ୍ମାର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଏପରି ଭାବେ, ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ପାପ କ୍ଷୟ ହେଲେ, ଜ୍ଞାନ ପୂର୍ବକ ସାମ୍ବ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ପ୍ରଭୁଙ୍କର କୃପା ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ଭାବପ୍ରକୃତି ଅନୁଯାୟୀ ମିଳେ; କୃପାରୁ କର୍ମର ତ୍ୟାଗ ହୁଏ—ସ୍ୱରୂପରେ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଫଳରେ। ଏହିପରି, କର୍ମଫଳ ତ୍ୟାଗରୁ ଶିବ ଧର୍ମର ଶୁଭ ମାର୍ଗ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ଏହା ଦୁଇପ୍ରକାର—ଗୁରୁ ନିର୍ପେକ୍ଷ ବା ଗୁରୁ ନିର୍ଭର। ଏଠାରେ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହ କର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ ଠାରୁ ଶତଗୁଣ ସ୍ରେଷ୍ଠ; କାରଣ ଏହି ଶିବ ଧର୍ମ ପରମ୍ପରାରେ ଶିବ ଜ୍ଞାନ ସହ ଏକତା ସର୍ବୋପରି। ଜ୍ଞାନର ପ୍ରଭାବରେ ଲୋକ ସଂସାରର ଦୋଷ ଦେଖେ; ଏହିଠାରୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରେ ବିରକ୍ତି ଆସେ, ଏବଂ ବିରକ୍ତିରୁ ଅଭିନିବେଶ ଶୁଦ୍ଧିର ଚେଷ୍ଟା ହୁଏ। ଯିଏ ଠିକ୍ ଅଭିନିବେଶ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି, ସେ ପାଇଁ ଧ୍ୟାନରେ ନିଷ୍ଠା ମିଳେ, କର୍ମରେ ନୁହେଁ; ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ଲୋକ ପାଇଁ ଯୋଗ ଚାଳୁ ହୁଏ। ଏହି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପରମ ଭକ୍ତି ଉପଜେ, ଏବଂ ତାପରେ କୃପା ଆସେ; କୃପା ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଓ ଶିବ ସମାନ ହୋଇଯାଏ। କୃପା ପ୍ରଦାନର କ୍ରମ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନୁହେଁ; ଯେପରି ଲୋକର ଯୋଗ୍ୟତା, ସେପରି କୃପା ମିଳେ।