ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ଶତରୁଦ୍ର ଓ କୋଟିରୁଦ୍ର ନାମକ ଦୁଇଟି ଖଣ୍ଡ ଅଛି, ଯାହା ଆକାଶର ଆକାରକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଥାଏ, ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଦୁଇ ହଜାର ଦୁଇ ଶ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି । ଏହିପରି, ଆଉମା ନାମକ ଖଣ୍ଡରେ ଏକ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି । କୈଳାସ ଖଣ୍ଡରେ ଏକ ହଜାର ଏକଚାଳିଶି ଶ୍ଲୋକ ଓ ତା’ପରେ ବାୟବୀୟ ଖଣ୍ଡରେ ଏକ ହଜାର ବିରାଳିଶି ଶ୍ଲୋକ ଅଛି । ଏଭଳି ଶ୍ଲୋକଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ, ସବୁଠୁ ପବିତ୍ର ଏହି ଶିବପୁରାଣରେ ମୋଟେ ଚାରି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ବାୟବୀୟ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଏହି ଚାରି ହଜାର ଶ୍ଲୋକରେ ରଚିତ ଓ ଦୁଇଟି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ, ଏହାକୁ ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ କହିବି । ଏହି ପରମ ଶାସ୍ତ୍ର କେବେ ଅବିଦ୍ୱାନ୍, ଅଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ କିମ୍ବା ପୁରାଣ ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର କେବଳ ଯିଏ ପରୀକ୍ଷିତ ଶିଷ୍ୟ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଇର୍ଷ୍ୟାଶୂନ୍ୟ, ଶିବଭକ୍ତ ଓ ଶିବଧର୍ମ ପାଳନକାରୀ ସେଇ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ । ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଯାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକ ମୋ ମନରେ ଅବସ୍ଥିତ । ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଏକ ବଡ଼ କାଳ ବିତିଯିବା ପରେ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଚକ୍ର ଶେଷ ହେବା ପରେ, ନୂତନ ସୃଷ୍ଟି ଚକ୍ର ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଓ ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ସମାଜ ଗଠିତ ହେବା ପରେ ଓ ଲୋକେ ଜାଗୃତ ହେବା ପରେ, ଛଅ ଶ୍ରେଣୀର ଋଷିମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଚର୍ଚ୍ଚା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ସେଠାରେ ବଡ଼ ତର୍କ ଆରମ୍ଭ ହେଲା—'ଏହିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ', 'ନୁହେଁ, ସେହି ନୁହେଁ'—କିନ୍ତୁ ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟ କି, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ । ଏହି ଅନିଶ୍ଚିତତାରେ, ସେମାନେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ । ସେତିବେଳେ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ । ମେରୁ ପର୍ବତର ସୁନ୍ଦର ଶିଖରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା-ଦାନବ, ସିଦ୍ଧ-ଚାରଣ, ଯକ୍ଷ-ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ଥିଲେ, ମଣି-ମୁକ୍ତା ଓ ପ୍ରବାଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଉଦ୍ୟାନ, ଗୁହା, ଝରଣା ଓ ସୁନ୍ଦର ପାହାଡ଼ିଆ ଝରଣାରେ ଭରିଥିବା ଏହି ସ୍ଥାନରେ ବ୍ରହ୍ମବନ ନାମକ ଅଟୁଟ ଅରଣ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ଦଶ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ଓ ଶତ ଯୋଜନା ଲମ୍ବା । ସେଠାରେ ଏକ ଚମତ୍କାର ହ୍ରଦ ଅଛି, ଯାହା ମଧୁର ଓ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଫୁଲରେ ଢାକା ଗଛ ଓ ମଦୋନ୍ମତ ମଧୁମକ୍ଷୀରେ ଭରିଥିବା । ଏଠାରେ ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ମହାନଗର ଅଛି, ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଯେଉଁଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଗର୍ବିତ ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସମାନେ ବସୁଛନ୍ତି । ସେହି ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଗଳିତ ନଗର, ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାଚୀର ଓ ଦ୍ୱାର, ଶତଶଃ ଅଙ୍ଗନା, ବାଲକନୀ, ମହଲ୍, ରଥ ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ସଡ଼କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ । ଏହାର ରତ୍ନ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ପଦାର୍ଥ ଆକାଶକୁ ଛୁଁଇଁଥାଏ, ଅନେକ ମହାନ ମହଲ୍ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ । ସେଠାରେ ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ସଭା ସହିତ ବସିଛନ୍ତି । ଋଷିମାନେ ସେଠାକୁ ଯାଇ ସଂସାରର ପ୍ରଥମ ପିତା, ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍ କରିଲେ । ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଦେଖିଲେ, ସେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷିତ, ଶୁଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ । ତାଙ୍କ ମୁହଁ ହସୁଥିବା, ସ୍ୱଭାବ ମୃଦୁ, ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ଦୀଘଳ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ, ଦିବ୍ୟ ତେଜ ଓ ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧରେ ଅନୁଲିପ୍ତ । ଦିବ୍ୟ ଧଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ତାଙ୍କ ଚରଣକମଳକୁ ଦେବ, ଦାନବ, ଯୋଗୀମାନେ ପୂଜିଥାନ୍ତି । ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗସବୁ ମଙ୍ଗଳ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ହାତରେ ଚାମର ଧରିଥିବା, ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା । ଏପରି ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁହଁରେ, ହାତ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ଦେବତାମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଓ ସ୍ତୁତି କଲେ—"ନମସ୍କାର ତୁମକୁ, ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି, ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ଲୟର କାରଣ, ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ, ବ୍ରହ୍ମ, ପରମାତ୍ମା ।" "ନମସ୍କାର ତୁମେ ପ୍ରଧାନ ଦେହୀ, ପ୍ରଧାନକୁ ବିକ୍ଷୁଭିତ କରୁଥିବା, ଏକୋଇଶି ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅବିକାରୀ ।" "ନମସ୍କାର ତୁମେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଦେହୀ, ତାହାର ଭିତରେ ବସିଥିବା, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଂପାଦନକାରୀ ।" "ନମସ୍କାର ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥାପନ କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ଯୋଗ-ବିୟୋଗର କାରଣ ।" "ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି, ସଂହାର ଓ ପାଳନ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ତୁମର ମାୟାରେ ଆମେ ତୁମକୁ ଜାଣିପାରୁନାହିଁ, ହେ ପୂର୍ବଜ ।" ଏପରି ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମୁନିମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ । ବ୍ରହ୍ମା ଗଭୀର ଧ୍ୱନିରେ, ମୁନିମାନେ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, କହିଲେ—"ହେ ପ୍ରଶସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତପସ୍ଵୀ ମୁନିମାନେ, କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଏକାଠି ହୋଇଛ ?" ସେଇ ପ୍ରଶ୍ନରେ, ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ହାତ ଜୋଡି ନମ୍ର ଭାବରେ କହିଲେ—"ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଗାଢ଼ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ, ଦୁଃଖିତ ଓ ତର୍କରେ ନିମଗ୍ନ, ଏଠାରେ କ’ଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତାହା ଦେଖିପାରୁନାହିଁ ।" "ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ପାଳକ, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ; ଏଠାରେ ତୁମେ ଅଜ୍ଞାତ କିଛି ନାହିଁ ।" "ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ପ୍ରାଚୀନ, ଶୁଦ୍ଧ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ନିତ୍ୟ, ପରମେଶ୍ୱର କିଏ ?" "କେଉଁ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମେ ଏହି ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ? ଆମ ପ୍ରଶ୍ନ ସମାଧାନ ପାଇଁ ଆମକୁ ସତ୍ୟ କହ ।" ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପାଇଁ, ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦୀର୍ଘ ଧ୍ୟାନ କରି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ ସହିତ, ଉଠି ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ "ରୁଦ୍ର" । ସେତିବେଳେ ତାଙ୍କ ସର୍ବ ଶରୀର ଆନନ୍ଦରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲା । ଏହି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନେଇ କୁହାଯାଏ—ଯାହାଠାରୁ ଶବ୍ଦ ଓ ମନ ଫେରିଯାଏ, ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ ନାହିଁ; ଯାଙ୍କ ସଉଖ୍ୟ ଜାଣିଲେ, ଜ୍ଞାନୀ କେହି କିଛିରେ ଭୟ ରହେନାହିଁ । ଯାହାଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଆଦି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ସେଇ ପରମ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ।