ଏହି ପବିତ୍ର ଗାଥାରେ କହାଯାଉଛି—ପୁରାଣକୁ ଦଶ ଓ ଅଷ୍ଟ ରୂପରେ, ଅର୍ଥାତ୍ ମହତ୍ ଓ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ, ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ଋଷିମାନେ ଅନୁଶାସନ କରନ୍ତି। ଏହି ପୁରାଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବ୍ରହ୍ମା, ପଦ୍ମ, ବୈଷ୍ଣବ, ଶୈବ, ଭାଗବତ, ଭବିଷ୍ୟ, ନାରଦୀୟ ଓ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ—ଏମାନେ ପ୍ରଧାନ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛନ୍ତି। ଏହା ସହିତ ଅଗ୍ନେୟ, ବ୍ରହ୍ମୈୱର୍ତ୍ତ, ଲିଙ୍ଗ, ବରାହ, ସ୍କନ୍ଦ, ବାମନ, କୂର୍ମ, ମତ୍ସ୍ୟ ଓ ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଗଣନା ହୁଏ। ଏହି ପରମ ପବିତ୍ର ପୁରାଣମାନଙ୍କ ଅନୁସାରେ ଶୈବ ପୁରାଣ ଚତୁର୍ଥ ଅଟୁଟ ଅନୁକ୍ରମରେ ଅଛି, ଏବଂ ଏହା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରେ। ଏହି ଶୈବ ପୁରାଣ ଏକ ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକରେ ବିଭକ୍ତ, ଦ୍ୱାଦଶ ଖଣ୍ଡରେ ବିଭାଜିତ, ଏବଂ ଏହା ନିଜେ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ। ଏଠାରେ ଧର୍ମକୁ ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଉପଦେଶିତ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରି, ମୁକ୍ତି ଆଶା କରୁଥିବା ତିନୋଟି ବର୍ଗର ଲୋକମାନେ କେବଳ ଶିବଙ୍କ ଶରଣ ନେବା ଉଚିତ। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ କେବଳ ତାଙ୍କ ଶରଣ ନେଇ ମୁକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ନୁହେଁ। ଏବେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ଏହି ବେଦସମ୍ମତ ଶୈବ ପୁରାଣର ଖଣ୍ଡବିଭାଗ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ଏହିଠି ଅଛି—ବିଦ୍ୟେଶ୍ୱର, ରୌଦ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିନାୟକ, ଔମ, ମାତୃ ପୁରାଣ, ଏବଂ ରୁଦ୍ର-ଏକାଦଶକ। ପରେ କୈଳାସ, ଶତରୁଦ୍ର (ଏହାକୁ ଶତରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ), ସହସ୍ରକୋଟିରୁଦ୍ର, ଏବଂ ବାୟବୀୟ ଆସେ। ଧର୍ମ ନାମକ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ବିଦ୍ୟେଶ୍ୱର ଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକରେ ଅଛି। ରୌଦ୍ର, ବିନାୟକ, ଔମ, ଏବଂ ମାତୃକା ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଆଠ ହଜାର ଶ୍ଲୋକରେ ଅଛି, ତେରତିଏ ତେର ହଜାର ଶ୍ଲୋକରେ। ରୁଦ୍ର-ଏକାଦଶକ ଏବଂ କୈଳାସ ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଛଅ ହଜାର ଶ୍ଲୋକରେ, ଶତରୁଦ୍ର ତିନି ହଜାର ଏବଂ କୋଟିରୁଦ୍ର ପରେ ଅଛି। ସହସ୍ରକୋଟିରୁଦ୍ର ଏଗାର ହଜାର ଶ୍ଲୋକରେ ଏବଂ ତାହା ସହିତ ନଅ ହଜାର ଅନ୍ୟ ଶ୍ଲୋକ ଯୁକ୍ତ। ବାୟବୀୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରାଣ ଚାରି ହଜାର ଶ୍ଲୋକରେ ଏବଂ ଧର୍ମନାମକ ପୁରାଣ ବାର ହଜାର ଶ୍ଲୋକରେ ଅଛି। ଏଭଳି ଶୈବ ପୁରାଣ ଶାଖାରେ ବିଭକ୍ତ ଏକ ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକରେ ଗଠିତ, ଏହା ବେଦର ସାର, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଦେଇଥାଏ। ବ୍ୟାସଦେବ ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କରି ୨୪ ହଜାର ଶ୍ଲୋକରେ ରଖିଥିଲେ। ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପୁରାଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶୈବ ପୁରାଣ ଚତୁର୍ଥ, ସାତି ଖଣ୍ଡରେ ବିଭାଜିତ। ପ୍ରଥମ ଖଣ୍ଡ ବିଦ୍ୟେଶ୍ୱର, ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ର ସଂହିତା, ତୃତୀୟ ଶତରୁଦ୍ର, ଚତୁର୍ଥ କୋଟିରୁଦ୍ର, ପଞ୍ଚମ ଔମ, ଷଷ୍ଠ କୈଳାସ ସଂହିତା, ସପ୍ତମ ବାୟବୀୟ। ବିଦ୍ୟେଶ୍ୱର ଦୁଇ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ, ରୌଦ୍ର ପଞ୍ଚହଜାର ପାଞ୍ଚଶ ଶ୍ଲୋକ, ତୃତୀୟ ଦୁଇ ହଜାର ଏବଂ ଏକ ଶତ ତିରିଶି, ଶତରୁଦ୍ର ଓ କୋଟିରୁଦ୍ର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦୁଇ ହଜାର ଦୁଇ ଶତ, ଔମ ଏକ ହଜାର, କୈଳାସ ଏକ ହଜାର ଏବଂ ଚାଳିଶି ଏଠିରେ, ବାୟବୀୟ ଏକ ହଜାର ଏବଂ ବିରାଳିଶି ଶ୍ଲୋକରେ ଅଛି। ଏହିପରି ଶ୍ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ଅନୁସାରେ ଶିବ ପୁରାଣ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଭାବେ ଚାରି ହଜାର ଶ୍ଲୋକରେ ଗଠିତ। ବାୟବୀୟ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଚାରି ହଜାର ଶ୍ଲୋକରେ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ। ଏହି ପରମ ଶାସ୍ତ୍ର କେବେ ଅବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ଅନୀତିଶୀଳ, ଅପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ, ଅଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହା ଶିଷ୍ୟକୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ, ଯିଏ ପରୀକ୍ଷିତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଇର୍ଷ୍ୟାଶୂନ୍ୟ, ଶିବଭକ୍ତ ଏବଂ ଶିବଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରେ। ଅମୂର୍ତ୍ତିମାନ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ, ଯାହାଙ୍କ କୃପାରେ ପୁରାଣସମୂହ ମୋ ମନରେ ବିରାଜିତ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ବହୁ ଯୁଗ ବିତିଯିବା ପରେ ଏକ ପୂର୍ବ ଯୁଗ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ନୂତନ ଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସୃଜନ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ସମାଜ ଗଠିତ ହେଲା, ଲୋକମାନେ ସଚେତନ ହେଲେ। ଏବେ ଛଅ ଶ୍ରେଣୀର ଋଷିମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ବିଚାର ବିମର୍ଶା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେଠି ବଡ଼ ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲା—'ଏହିଏ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ', 'ନାହିଁ, ସେଟି ନୁହେଁ'—ଏପରି ମତଭେଦ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଥିଲା, ସେଠି କୌଣସି ନିଶ୍ଚିତିକୁ ପହଞ୍ଚି ପାରିଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସେମାନେ ଅଜର ନିର୍ମଳ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଗଲେ। ସେଠି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ। ମେରୁ ପର୍ବତର ଶୋଭାମୟ ଏବଂ ଆନନ୍ଦମୟ ଶିଖରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଭିଡ଼ ଲାଗିଥିଲେ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣମାନେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ, ଯକ୍ଷ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଏହି ସ୍ଥାନ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ କୁହୁକୁହୁ ଧ୍ୱନିରେ, ମଣି ଓ ପ୍ରବାଳର ଅଳଙ୍କାରରେ, ଉଦ୍ୟାନ, ଗୁହା, ପାହାଡ଼ ଝରଣା ଏବଂ ମନୋହର ପତନରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ସେଠି ଅଛି ବ୍ରହ୍ମବନ ନାମକ ଅରଣ୍ୟ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଓ ଶତ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା। ଏଠାରେ ମଧୁର ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଅତି ଆକର୍ଷକ ହ୍ରଦ ଅଛି, ମଧୁମକ୍ଷିକା ମନ୍ଦ ମଦରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ଫୁଲ ଗଛରେ ଘୁରୁଛି। ସେଠି ଏକ ଅତି ଭବ୍ୟ ନଗର ଅଛି, ଉଦୟ ରବି ପରି ତେଜସ୍ୱୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅଭିମାନୀ ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ବସୁଥିଲେ। ଏହି ସହର ଗଳିତ ସୁନାରେ ତିଆରି, ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାଚୀର ଓ ଦ୍ୱାର ଅଛି, ଶତଶଃ ଅଙ୍ଗନା, ବାଲକନୀ, ମିନାର ଓ ମୁଖ୍ୟ ରାସ୍ତାରେ ଶୋଭିତ। ଏହାର ଚମକଦାର ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିର ଅଳଙ୍କାର ଆକାଶକୁ ଛୁଁଉଛି, ଅସଂଖ୍ୟ ଭବ୍ୟ ମହଳ ଏହାକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରିଛି। ସେଠି ସୃଷ୍ଟିର ଉପନୟନ କର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ସଭାସହିତ ବସୁଛନ୍ତି। ସେଠି ଗଲାପରେ ଋଷିମାନେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଏହି ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଥମ ପିତା, ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ସମୂହରେ ବସିଛନ୍ତି, ଶୁଧ୍ଧ ସୁନା ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ।