ଶିବଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅପୂର୍ବ, ତାଙ୍କର ଶାସନ ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ବ୍ୟାପିତ। ସାର୍ବଭୌମ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଏହି ମହାଦେବଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ। ଅଜନ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ନିତ୍ୟ, ଶୁଭ, ଅବିନାଶୀ, ମହାଦେବ, ମହାତ୍ମା ଏହି ଶିବଙ୍କୁ ମୁଁ ଶରଣ ନଉଛି। ଧର୍ମର କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ଯମୁନା ମିଶିଛନ୍ତି, ସେହି ପବିତ୍ର ପ୍ରୟାଗ ତଥା ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ପଥରେ, କିଛି ମହାର୍ଷି ମନନୀୟ ମନ, ସତ୍ୟପରାୟଣ, ବ୍ରତୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳାଘ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିଲେ। ସେଠି, ଏହି ପବିତ୍ର ଯଜ୍ଞର କଥା ଶୁଣି, ବ୍ୟାସଦେବଙ୍କର ବିଦ୍ଵାନ ଶିଷ୍ୟ, ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର, ସିଧାସଳଖ ଆସିଲେ। ସେ ମହାତ୍ମା, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏବଂ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ପଞ୍ଚଭାଗ ଶବ୍ଦର ଗୁଣଦୋଷ ବିଷୟରେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ। ବୃହସ୍ପତିଠାରୁ ବଡ଼ ବକ୍ତା, କାନ ଲାଗି ମଧୁର, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ମନୋହର ଶବ୍ଦର ମାଲିକ। ସେ କଥା କହିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମୟ ଓ ଯଥାଯଥା ପ୍ରସଙ୍ଗ ଜାଣିଥିବା କବି, ପୁରାଣ କଥାବାଚକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ—ସେହି ସୂତ ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୁନିମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଯଥାଯଥା ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା କଲେ। ସୂତ, ଏହି ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଦର ସହ କ୍ରମବଦ୍ଧ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ନିୟମିତ ଚିତ୍ତରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ। ଏହିପରି ଶୁଦ୍ଧମନା ମୁନିମାନଙ୍କ ସଭାରୁ ପୁରାଣ କଥା ଶୁଣିବା ପ୍ରତି ଏକ ଆକାଂକ୍ଷା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସେମାନେ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ କହିଲେ—“ହେ ରୋମହର୍ଷଣ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ଆମର ଭାଗ୍ୟେ ଆଜି ତୁମେ ଏଠି ଆସିଛ, ମହାମୁନି, ଶୈବମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଚେତନାବାନ୍। ବ୍ୟାସଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନ ସିଧାସଳଖ ତୁମେ ଲାଭ କରିଛ; ତେଣୁ ଅପୂର୍ବ କଥାର ତୁମେ ପାତ୍ର। ସମୁଦ୍ର ଯେପରି ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନର ଧାରା, ସେପରି ସମସ୍ତ ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ୍ ଓ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେ ସବୁ ତୁମେ ଧାରଣ କରିଛ। ତିନି ଲୋକର କିଛି ମଧ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ ଅଜ୍ଞାତ ନୁହେଁ; ଅଦୃଶ୍ୟ ଦୌର୍ଭାଗ୍ୟେ ଆମ ପାଇଁ ଏଠି ଆସିଛ। କୌଣସି ଉପକାର କରିବା ବିନା ଯିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଅକାରଣ ଯିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ସବୁଠାରୁ ଶୁଭ ପୁରାଣ, ଉତ୍ତମ କଥାର ଜ୍ଞାନ, ଵେଦାନ୍ତର ସାର ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଆମକୁ ଶୀଘ୍ର କହ।" ବେଦବିଦ୍ ମୁନିମାନେ ଏପରି ଅନୁରୋଧ କରିବା ପରେ, ସୂତ ମୃଦୁ, ଯୁକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ଓ ଶୁଭ ବାଣୀରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ଆପଣମାନେ ଯେପରି ଆଦର ଓ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ କିପରି ପୁରାଣ କଥା ନ କହିପାରିବି? ମୁଁ ମହାଦେବ, ଦେବୀ, ସ୍କନ୍ଦ, ବିନାୟକ, ନନ୍ଦି ଓ ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଏହି ପରମ ଶିବପୁରାଣ କଥା କହିବି, ଯାହା ବେଦ ସମ୍ମତ, ଶିବଜ୍ଞାନର ସମୁଦ୍ର, ଭକ୍ତି ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ପୁରାଣ ଉତ୍ତମ ଯୁକ୍ତି ଓ ଅର୍ଥରେ ଶୋଭିତ, ରସ ଭରିତ, ଶ୍ୱେତକଳ୍ପରେ ବାୟୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମେ କଥିତ। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ସ୍ରୋତ, ପୁରାଣ ପରମ୍ପରା ଓ ଏହି ପୁରାଣର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କହିବି। ଚାରି ବେଦ, ସେମାନଙ୍କ ଅଙ୍ଗ, ମୀମାଂସା ଓ ନ୍ୟାୟ ଶାସ୍ତ୍ର, ପୁରାଣ, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର—ଏହି ଚୌଦ୍ଦ ଶାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଆୟୁର୍ବେଦ, ଧନୁର୍ବେଦ, ଗାନ୍ଧର୍ବ, କ୍ରମାନୁସାରେ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର—ଏହିପରି ମୋଟ ଅଠର ଶାସ୍ତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଅଠର ଶାସ୍ତ୍ରର ଅଲଗା ଅଲଗା ପଥ ଅଛି, ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, କବି, ଶୁଲପାଣି ଅର୍ଥାତ୍ ଶିବ ନିଜେ, ଏହିପରି ଶାସ୍ତ୍ର କହେ। ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ନାଥ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ସେଇ ଅନାଦି ପୁତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଆଦି, ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ଦେଇ ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ କଲେ। ପରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ହରିଙ୍କୁ ରକ୍ଷାଶକ୍ତି ଦେଲେ; ଏଭଳି ବିଷ୍ଣୁ, ମଧ୍ୟମ ପୁତ୍ର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, ନିୟମାନୁସାରେ ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ଲାଗିଲେ; ପ୍ରଥମେ ସେ ପୁରାଣକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ସିଧାସଳଖ ବେଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ତାଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣରୁ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଲୋକମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ବିସ୍ତୃତତା ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଜ୍ଞାନର ସାର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାପରର ଶେଷରେ, ବିଷ୍ଣୁ, ଯିଏ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧାରକ, ବ୍ୟାସ ନାମରେ ଭୂମିରେ ଅବତରଣ କରନ୍ତି। ଏପରି, ଦ୍ୱାପରରେ ବେଦ ବିଭାଜିତ ହୁଏ, ପରେ ପୁରାଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ରଚିତ ହୁଏ। ଏହି ଦ୍ୱାପରରେ, ସେ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ନାମ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ, ଯିଏ ହୋମ କରୁଥିଲେ। ସେ ଋଷି, ବେଦକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କରି, ଚାରି ଭାଗ କଲେ; ଏହି ବିଭାଜନର ଦ୍ୱାରା ସେ ବେଦବ୍ୟାସ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ପୁରାଣକୁ ମଧ୍ୟ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କଲେ, ଚାରି ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ, ଯଦ୍ୟପି ଦେବଲୋକରେ ଏହାର ପରିମାଣ ଏହି ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଶତ କୋଟି। ଯେ ଦ୍ୱିଜ, ଚାରି ବେଦ, ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ଓ ଉପନିଷଦ ଜାଣନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପୁରାଣ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ସତ୍ୟରେ ପଣ୍ଡିତ ନୁହେଁ। ବେଦକୁ ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ସହିତ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ; ବେଦ ଭୟ କରେ ଯେ, ଅଳ୍ପ ଶ୍ରବଣରେ ମୋତେ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘିତ କରାଯିବ। ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରଳୟ, ବଂଶାବଳୀ, ମନ୍ବନ୍ତର ଏବଂ ରାଜବଂଶର ଇତିହାସ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷଣ ପୁରାଣର ମୂଳ ବିଷୟ।