ହେ ପାର୍ବତୀ, ଏହି ଶିବମହିମା ଉପଖ୍ୟାନରେ ନିଜର ମାଧୁର୍ୟ ଓ ଗଭୀରତା ରହିଛି। ଏଠାରେ ଶିବ ଦେବଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ରୁଦ୍ରାକ୍ଷର ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି। ଏଗାର ମୁଖି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ, ଯେଉଁଥିରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ଥିତି ଅଛି, ତାହାକୁ ଯେଉଁମାନେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ବିଜୟୀ ହୁଅନ୍ତି। ତେର ମୁଖି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଦ୍ଵାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ସ୍ଥିତି କରନ୍ତି। ତେର ମୁଖି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ହେଉଛି ବିଶ୍ୱେଦେବ, ଏହାକୁ ଧାରଣ କଲେ ମାନବ ଚାହିଦା, ଶୁଭ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କରେ। ଚୋଦ ମୁଖି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିବ ରୂପ, ଏହାକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ମୁଣ୍ଡରେ ପିନ୍ଧିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱର ହୁଏ। ଏପରି ମୁଖ ବିଭାଗ ଅନୁଯାୟୀ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷର ପ୍ରକାର ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଚାହିଦା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଳସ୍ୟ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯଦି ଏହାକୁ ମନ୍ତ୍ର ବିନା ପୃଥିବୀରେ କେହି ପିନ୍ଧେ, ସେ ସତ୍ରହ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଯାଏଁ ଭୟଙ୍କର ନରକକୁ ଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେଖି ଭୂତ, ପିଶାଚ, ଦାକିନୀ, ଶାକିନୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଶୁଭ ଶକ୍ତିମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଯାନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣକାରୀ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ମାୟା, ମନ୍ତ୍ର, ଅଭିଚାର ଓ କୌଣସି କୃତ୍ରିମ କ୍ଷତି କରିପାରେ ନାହିଁ। ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବୀ, ଗଣପତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଏହି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣକାରୀଙ୍କୁ ଦେଖି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି ମହତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି, ରୁଦ୍ରାକ୍ଷକୁ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଭଲଭାବେ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ, ଏହି ଧାରଣ ଧର୍ମର ବୃଦ୍ଧି କରେ। ଶିବ ଆରମ୍ଭରେ ଗିରିଜାଙ୍କୁ ଯେଉଁ ମହିମା କଥା କହିଥିଲେ, ତାହା ହେଉଛି ଭସ୍ମ ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷର ମହତ୍ତ୍ୱ, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଭସ୍ମ ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧନ୍ତି, ସେମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ; ଏହି ଧାରଣରେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମିଳେ। ଯେଉଁମାନେ ଭସ୍ମ ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧି ଶିବ ଭକ୍ତିରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ହୁଅନ୍ତି। ଯଦି କେହି ତିନି ରେଖା ଭସ୍ମ ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳା ବିନା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ତେବେ ଶିବ ଚାହିଦା ପୂରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିପରି ଭସ୍ମ ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷର ମହତ୍ତ୍ୱ ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲ, ସେ ସବୁ କଥା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ଯେଉଁମାନେ ରୋଜ ଏହି ଉତ୍ତମ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଓ ଭସ୍ମର ମହିମା କଥା ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ପରିବାର ସହିତ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରି, ପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରନ୍ତି ଓ ଶିବଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ମହିମା ବିଦ୍ୟେଶ୍ଵର ସଂହିତାରୁ କହାଯାଇଛି, ଏହା ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଏବେ ମୁଁ ଶିବ, ସୋମ, ତାଙ୍କ ସାଥୀ ଓ ପୁଅମାନେ, ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷର ସ୍ୱାମୀ, ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ଲୟର କାରଣ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅପୂର୍ବ, ସାର୍ବଭୌମ ଶାସନ ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ। ତିନି ଅଜନ୍ମା, ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଶାଶ୍ୱତ, ଶୁଭ, ଅବିନାଶୀ, ମହାଦେବ, ମହାତ୍ମା—ମୁଁ ତାଙ୍କର ଶରଣ ନେଉଛି। ଧର୍ମକ୍ଷେତ୍ରରେ, ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ଯମୁନା ମିଶିଥିବା ପ୍ରୟାଗ ତୀରେ, ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ପଥରେ, ଅନେକ ତପସ୍ବୀ ଋଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତପ, ସତ୍ୟ ଓ ନିୟମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସେଠାରେ ଏକ ମହାଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ। ସେଠାକୁ ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁଅ, ସତ୍ୟବତୀନନ୍ଦନ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଶିଷ୍ୟ ମହାତ୍ମା ସୂତ ଏସିଁଛନ୍ତି। ସୂତ ତିନି ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ପଞ୍ଚଭାଗ ବାଣୀର ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ଜାଣିଥିବା, ବ୍ରିହସ୍ପତିଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ମଧୁର ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କଥା କହିପାରିଥିବା, ଦିନ ଓ ସମୟ ଅନୁସାରେ ଉପଖ୍ୟାନ କହିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପୁରାଣକଥାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗାୟକ। ସେଉଁଠାକୁ ଆସିବାରେ, ଋଷିମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ଓ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ। ସୂତ ଏହି ସମ୍ମାନ ଗ୍ରହଣ କରି, ନିୟମିତ ଚିତ୍ତରେ ବସିଲେ। ଏହି ସମାବେଶରେ ଋଷିମାନେ ପୁରାତନ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହ କରି, ସୂତଙ୍କୁ ଉଦ୍ବୋଧନ କଲେ—“ହେ ରୋମହର୍ଷଣ, ତୁମେ ଆମ ପାଖକୁ ଆସିଛ; ତୁମେ ବ୍ୟାସଙ୍କଠାରୁ ପୁରାଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିଖିଛ; ତୁମେ ତ ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନର ସମୁଦ୍ର, ତିନି ଲୋକର କିଛି ତୁମ ପାଖରେ ଅଜଣା ନାହିଁ। ଆମ ପାଇଁ ଆସିଛ, ତେଣୁ କୌଣସି ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ବିନା ଯିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଦୟାକରି ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରାଣ କଥା ଆମକୁ କୁହ, ଯାହା ବେଦାନ୍ତର ସାର।" ଏପରି ଋଷିମାନେ ଅନୁରୋଧ କଲେ, ସୂତ ମୃଦୁ, ଉଚିତ୍ ଓ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ—“ମୋତେ ଆପଣମାନେ ସମ୍ମାନ ଦେଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ମୁଁ କିପରି ଏହି ପୁରାଣ କଥା ଉଚିତ ଭାବେ ନ କହିପାରିବି? ମୁଁ ମହାଦେବ, ଦେବୀ, ସ୍କନ୍ଦ, ବିନାୟକ, ନନ୍ଦି ଓ ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଏହି ପବିତ୍ର କଥା କହିବି।” ଏହିପରି ଶିବ ଓ ତାଙ୍କ ଉପାସନାର ଅଦ୍ଭୁତ ମହିମା, ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଓ ଭସ୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା, ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ ଆଦର ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଉଛି।