ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ଋଷିମାନେ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଦେବତାଙ୍କର ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରନ୍ତି। ମଣିଷ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, କପାଳ, କଣ୍ଠ, ଦୁଇ କାନ୍ଧ, ଦୁଇ ବାହୁ, କୋହୁଣୀ, କଞ୍ଚି, ହୃଦୟ, ନାଭି ଓ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ବିସ୍ଥାପିତ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପଛ ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ପୂଜା କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଶିବ, ଶକ୍ତି, ରୁଦ୍ର, ଈଶ ଓ ନାରଦଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯିବ। ଏହି ସହିତ, ଭାମା ଆଦି ନଉ ଦେବୀ ଏବଂ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାର—ନାସତ୍ୟ ଓ ଦସ୍ରା—ମିଶି ସୋଳ ଦେବତାଙ୍କର ବିଧି ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି। ଅନ୍ୟ ଏକ ବିଧି ଅନୁସାରେ, ମୁଣ୍ଡ, କେଶ, କାନ, ମୁହଁ, ଦୁଇ ବାହୁ, ହୃଦୟ, ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱ ଓ ଦୁଇ ଜଙ୍ଘାରେ ଏହି ଚିହ୍ନ ଲଗାଯିବ। ଦୁଇ ଘୁଁଡି, ଦୁଇ ପାଦ ଏବଂ ପଛ ସହିତ ଏହି ସୋଳ ସ୍ଥାନ ଉପରେ ଶିବ, ଚନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର, ବିଘ୍ନେଶ ବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯିବ। ହୃଦୟରେ ଶ୍ରୀ, ନାଭିରେ ଶମ୍ଭୁ, ପ୍ରଜାପତି, ନାଗ, ନାଗକନ୍ୟା, ଏବଂ ପାଦରେ ଋଷିପୁତ୍ରୀମାନେ ବିସ୍ଥାପିତ ହେବେ। ପାଦରେ ସମୁଦ୍ର ଓ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଏବଂ ପଛରେ ବିସ୍ତୃତତା ବିଶ୍ୱସିତ ହୁଏ। ଏହିପରି ସୋଳ ସ୍ଥାନର ବିଧି ଏଠି ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ବିଧିରେ ଅଠ ସ୍ଥାନ—ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନ, କପାଳ, ଦୁଇ କାନ, ପରମ ସ୍ଥାନ, ଦୁଇ କାନ୍ଧ, ହୃଦୟ ଓ ନାଭି—ରେ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଲଗାଯିବ ଏବଂ ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ସପ୍ତ ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ବିସ୍ଥାପିତ ହେବେ। ଅନ୍ୟ ବିଧିରେ ମୁଣ୍ଡ, ବାହୁ, ହୃଦୟ ଓ ନାଭି—ଏହି ପାଞ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ଚିହ୍ନ ଲଗାଯିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଯେଉଁଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଧିରେ ଚିହ୍ନ ଲଗାଇପାରିବେ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଏକ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଚିହ୍ନ ଅବଶ୍ୟ ଲଗାଇବା ଉଚିତ। ଏହି ଚିହ୍ନ ଲଗାଇବା ସମୟରେ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା, ତାଙ୍କର ତ୍ରିନୟନ, ତ୍ରିଗୁଣର ଆଧାର ଓ ତ୍ରିବେଦର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରଣ ଭାବି ‘ନମଃ ଶିବାୟ’ ବୋଲି ମନେ କରି ମାଥାରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାଇବା ଉଚିତ। ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ‘ଇଶା’ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଦୁଇ ବାହୁରେ ମଧ୍ୟ ‘ନମଃ’ ବୋଲି ଚିହ୍ନ ଲଗାଇବା ଉଚିତ। ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତଳେ, ଉମା ଓ ଈଶ ପାଇଁ ଉପରେ, ପଛ ଓ ମୁଣ୍ଡ ପଛରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଚିହ୍ନ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଲଗାଯିବ। ଏହିପରି ବିଧିବତ୍ ଚିହ୍ନ ଲଗାଇବା ପରେ, ବିଦ୍ୱାନ୍ ଶୈନକଙ୍କୁ ଋଷି କହିଲେ—“ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷର ମହିମା ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି। ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଶିବଙ୍କର ସৰ্বପ୍ରିୟ ଓ ସର୍ବପାପହର ଏକ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତୁ, ଯାହାକୁ ଦେଖିବା, ଛୁଇଁବା କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ଏହି ମହିମା ପ୍ରଥମେ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ। ଶିବ ମହେଶାନୀଙ୍କୁ କହିଥିଲେ: ହେ ପାର୍ବତୀ, ମୁଁ ଏକ ସମୟରେ ହଜାର-ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଧରି ତାପସ୍ୟା କରୁଥିଲି। ତାହାପରେ ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ, ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ୍ ପ୍ରଭୁ ଲୀଳା କରି ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ଖୋଲିଦେଲେ। ତେବେ ମୋ ଦୁଇ ଶୁଭ୍ର ଚକ୍ଷୁଁରୁ ଜଳ ବିନ୍ଦୁ ପଡ଼ିଲା, ସେଇ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ବୃକ୍ଷ ରୂପେ ପରିଣତ ହେଲା। ଏହି ବୃକ୍ଷ ଦେବଭକ୍ତମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଏହି ବିଜ ଭକ୍ତମାନେ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଓ ଚାରିବର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପ୍ରଦାୟକୁ ଦିଆଯାଇଛି। ଶିବ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଟି, ଜଳ, ଗୌଡ ଭୂମି, ମଥୁରା, ଅୟୋଧ୍ୟା, ଲଙ୍କା, ମଲୟ, ସାହ୍ୟ ପର୍ବତ, କାଶୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦଶ ସ୍ଥାନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପାପ ନାଶ କରେ, ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବଡ଼ ପ୍ରଶଂସିତ। ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର—ଏହି ଚାରିବର୍ଣ୍ଣ ଲୋକେ ତାଙ୍କର ଉଚିତ ରଙ୍ଗର ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ସଫେଦ, ଲାଲ, ହଳଦିଆ ଓ କଳା ଏହି ଚାରି ରଙ୍ଗ ଅନୁକ୍ରମରେ ଉଚିତ। ଶିବଭକ୍ତ ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଭୋଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଫଳ ଲାଗି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରିବେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଆଉଁଳ ଫଳ ଯେତେ ପ୍ରମାଣର, ସେଠିକି ସର୍ବୋତ୍ତମ; ବେର ଫଳ ପ୍ରମାଣର ମଧ୍ୟମ ଧର୍ମ; ଏବଂ ଗୁଞ୍ଜା ବିଜ ପ୍ରମାଣର ସବୁଠାରୁ ଲାଭକାରୀ। ଯେଉଁ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଗୁରୁତ୍ୱରେ ହଳକା, ସେଠିକି ଅଧିକ ଫଳଦାୟକ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାଳା ଦଶଗୁଣା ଫଳ ଦିଏ। ଯେଉଁ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଚିକ୍କଣ, ଦୃଢ଼, ବଡ଼ ଏବଂ କାଂଟା ଥିବା, ସେଗୁଡ଼ିକି ଶୁଭ ଓ ଭୋଗ-ମୋକ୍ଷ ଦାୟକ। କିନ୍ତୁ କୀଟ ଭୋଗ, ଭଙ୍ଗା, ଫାଟିଥିବା, କାଂଟା ନଥିବା, ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ କିମ୍ବା ବିକୃତ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ବର୍ଜନୀୟ। ପ୍ରାକୃତିକ ଛିଦ୍ର ଥିବା ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ମାନବ ଦ୍ୱାରା କୃତ ମଧ୍ୟମ ଧର୍ମ। ଏହି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କଲେ ମହାପାପ ନାଶ ହୁଏ। ଯଦି ଜଣେ ଶତ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧନ୍ତି, ସେ ରୁଦ୍ର ସ୍ୱରୂପ ହୁଏ। ଏକ ହଜାର ଏବଂ ଏକଶେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ପାଞ୍ଚଶେ ପଚାସ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡ ମାଳା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତମାନେ ଏହାକୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପିନ୍ଧିବେ। ଏହିପରି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷର ମହିମା ଓ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଚିହ୍ନ ଲଗାଇବାର ବିଧି ପାଳନ କଲେ ମଣିଷ ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଲାଭ କରି ଜୀବନରେ ମଙ୍ଗଳ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି କରିପାରିବ।