ଏକ ପବିତ୍ର ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଶୈନକ ଋଷିଙ୍କୁ କହାଯାଉଛି—‘ମ’ ଅକ୍ଷର, ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି, ପରମାତ୍ମା, ରାତି ଏବଂ ଅନ୍ଧକାର, ଜ୍ଞାନର ଶକ୍ତି, ସାମବେଦ ଏବଂ ତୃତୀୟ ଉତ୍ସର୍ଗ—ଏହି ସବୁ ତୃତୀୟ ରେଖାର ଦେବତା ଭାବରେ ଶିବ ଉପାସନା କରୁଥିବା ଉପାସକଙ୍କ ପାଇଁ ଜ୍ଞାତ ହେବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଦେବତାଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ସଦା ନମସ୍କାର କରି, ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ଯେଉଁଠି ଦେବତା ଅଛନ୍ତି ସେଉଁଠି ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାଇବା ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମଜନ୍ମାନ୍ତର ଭୋଗ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ଦୁଇଟି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହିପରି ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ଥାନଗତ ଉପାସନା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ, ଶୈନକ ଋଷି, ଏବେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ସ୍ଥାନଗୁଡିକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଶୁଣ। ଏଠାରେ ଅଟ୍ତିସ୍ଥାନ, କିମ୍ବା ଶୋଳ ଷ୍ଠାନ, କିମ୍ବା ଆଠ ଷ୍ଠାନ, କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ ଷ୍ଠାନ—ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନୁହେଁ। ମୁଣ୍ଡ, କପାଳ, ଦୁଇ କାନ, ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁ, ନାସା, ମୁଁହ, ଗଳା, ଦୁଇ ହାତ, କୋହୁ, କଣ୍ଟ, ହୃଦୟ, ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱ, ନାଭି, ଦୁଇ ଶୁକ୍ର, ଦୁଇ ଜଘା, ଦୁଇ ଗୋଡ଼, ଦୁଇ ଗୁଡ଼ି, ଦୁଇ ଶିରା, ଦୁଇ ପାଦ—ଏହି ଅଟ୍ତିସ୍ଥାନରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାଯିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଦିଗ୍, ଦିଗ୍ପାଳ, ଏବଂ ଭାସୁମାନ୍ୟ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି। ପୃଥିବୀ, ଧ୍ରୁବ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଜଳ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଉଷା, ଆଲୋକ—ଏହି ଆଠ ଭାସୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଜ୍ଞାନୀ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାଇପାରିବେ, କିମ୍ବା ଏକାଗ୍ରତାରେ ଶୋଳ ଷ୍ଠାନରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାଯିବା ଉଚିତ। ମୁଣ୍ଡ, କପାଳ, ଗଳା, ଦୁଇ କନ୍ଧ, ଦୁଇ ହାତ, କୋହୁ, କଣ୍ଟ, ହୃଦୟ, ନାଭି, ପାର୍ଶ୍ୱ, ପିଠ—ଏଠାରେ ଶିବ, ଶକ୍ତି, ରୁଦ୍ର, ଈଶ, ନାରଦ ଦେବତାଙ୍କ ଉପାସନା ହେବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଭାମା ଆଦି ନଉ ଦେବୀ, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ—ନାସତ୍ୟ ଏବଂ ଦସ୍ରା ଉପଲିଖିତ। କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡ, କେଶ, କାନ, ମୁଁହ, ଦୁଇ ହାତ, ହୃଦୟ, ଦୁଇ ନାଭି ପାର୍ଶ୍ୱ, ଦୁଇ ଜଘା, ଦୁଇ ଗୁଡ଼ି, ଦୁଇ ପାଦ, ପିଠ—ଏଠାରେ ଶିବ, ଚନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର, ବିଘ୍ନେଶ, ବା ବିଷ୍ଣୁ, ହୃଦୟରେ ଶ୍ରୀ, ନାଭିରେ ଶମ୍ଭୁ, ପ୍ରଜାପତି, ନାଗ, ନାଗକନ୍ୟା, ଦୁଇ ପାଦରେ ଋଷିକନ୍ୟା, ସମୁଦ୍ର ଏବଂ ତୀର୍ଥ, ପିଠରେ ବିଶାଳତା—ଏହି ଶୋଳ ଷ୍ଠାନ ପ୍ରକାଶିତ। ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନ, କପାଳ, ଦୁଇ କାନ, ଉତ୍ତମ, ଦୁଇ କନ୍ଧ, ହୃଦୟ, ନାଭି—ଏହି ଆଠ ଷ୍ଠାନରେ ବ୍ରହ୍ମା, ସପ୍ତ ଋଷି, ଦେବତାଙ୍କ ଉପଲିଖିତ। ଅଙ୍ଗାର ଜ୍ଞାନୀ ଏହି ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତି। କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡ, ହାତ, ହୃଦୟ, ନାଭି—ଏହି ପାଞ୍ଚ ଷ୍ଠାନରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାଯିବା ଉଚିତ। ଯୋଗ୍ୟତାନୁସାରେ, ସ୍ଥାନ, ସମୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ବିଚାର କରି କରିବା ଉଚିତ; ଯଦି ଲଗାଇପାରିବା ନହେଁ, ତେବେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଚିହ୍ନ କମ୍ପନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଶିବଙ୍କୁ, ତ୍ରିନେତ୍ର, ତିନି ଗୁଣର ଆଧାର, ତିନି ବେଦର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରଣ, ‘ଶିବାୟ ନମଃ’ କହି, କପାଳରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାଯିବା ଉଚିତ। ‘ନମଃ’ ଏବଂ ‘ଈଶା’ ଦୁଇ ଅକ୍ଷର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ଦୁଇ ବୀଜାକ୍ଷର ଦୁଇ ହାତରେ ଲଗାଯିବା ଉଚିତ। ତଳେ ପିତୃଙ୍କ ଦୁଇ ଅକ୍ଷର, ଉପରେ ଉମା ଏବଂ ଈଶଙ୍କ ଦୁଇ ଅକ୍ଷର, ପିଠ ଏବଂ ମୁଣ୍ଡ ପଛରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରି ଲଗାଯିବା ଉଚିତ। ଏବେ ଶୈନକ ଋଷି, ଶିବଙ୍କ ରୂପରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷର ମହିମା କଥା ଶୁଣ। ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟତମ ଏବଂ ପବିତ୍ରତାର ଶିରୋପରି, ଦୃଷ୍ଟି, ସ୍ପର୍ଶ କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଏହି ମଣି ଶବଦରେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ମହିମା ପ୍ରଥମେ ଶିବ ଗୋଦ୍ଧିକୁ ଲୋକମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କହିଥିଲେ। ‘ମହେଶାନୀ, ଚିରକାଳ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ହେଉଁଠି, ମୋ ମନ ନିୟମିତ ଏବଂ କମ୍ପିତ ହୋଇ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲା। ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ, ପରମେଶ୍ୱର, ଲୋକମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଖେଳିଖେଳି ମୋ ଆଖି ଖୋଲିଲେ, ପରମେଶାନୀ। ଦୁଇ ସୁନ୍ଦର ଆଖିରୁ ଜଳବିନ୍ଦୁ ପଡିଲା; ସେଇ ଜଳବିନ୍ଦୁ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଗଛ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଗଛ ରୂପ ନେଇ, ଭକ୍ତମାନେ ଉପକୃତ ହେବା ପାଇଁ, ଏହି ମଣି ଭକ୍ତମାନେ ଏବଂ ଚାରି ଵର୍ଣ୍ଣକୁ ଦିଆଯିବା ହେଲା। ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଗୌଡ଼ ଦେଶ, ମଥୁରା, ଅୟୋଧ୍ୟା, ଲଙ୍କା, ମଲୟ, ସାହ୍ୟ ପର୍ବତ, କାଶୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦଶ ଷ୍ଠାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଶରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମହାପାପ ନଶ୍ଟ କରେ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରଶଂସିତ। ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର—ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ ନିଜ ଵର୍ଣ୍ଣଅନୁସାରେ ଉତ୍ତମ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ଧଳା, ଲାଲ, ହଳଦିଆ, କଳା—ଏହି ଚାରି ରଙ୍ଗ କ୍ରମରେ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକମାନେ ନିଜ ଵର୍ଣ୍ଣଅନୁସାରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ଏହି ମଣି ଭୋଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକମାନେ, ବିଶେଷ କରି ଶିବ ଭକ୍ତମାନେ, ସଦା ଶିବ ଏବଂ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ଏହା ଆମ୍ଲା ଫଳ ରେ ଥିଲେ ଉତ୍ତମ, ବେର ଫଳ ରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟମ। ଏଠାରେ ଏକ ମଣି ନିମ୍ନ ଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଏ; ଏହି ଉପାସନା ନିର୍ଭକ୍ତି ଏବଂ ଅନିଷ୍ଠ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ। ମହେଶାନୀ, ଏହି ବେର ଫଳ ରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ଲୋକରେ ଫଳ ଦେଇ, ସୁଖ ଏବଂ ଶ୍ରୀ ଏବଂ ଉନ୍ନତି ବଢ଼ାଏ। ଏପରି ଶିବ ଉପାସନା ଏବଂ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମହିମାରେ ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ଉପକାର ଓ ଶ୍ରୀ ମିଳେ।