ଏହିପରି ଶୃଣୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରର ମହାତ୍ମ୍ୟ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ନନା କରିଛି। ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସାର୍ଥକତା ସହିତ ଜଡିତ, ଏହାକୁ ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ଉଚିତ। ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେ ଯେପରିକି ଶିଖାଇଛନ୍ତି, ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ତିନିଟି ରେଖା ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନଗୁଡିକୁ—ମାଥା, କପାଳ ଓ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ—ଲଗାଯିବା ଉଚିତ। ଭୂରୁ ମଧ୍ୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଭୂରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ରେଖାର ମାପ ରଖିବା ଉଚିତ। ମଧ୍ୟମ ଓ ଅଂଗୁଠି ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ତିନିଟି ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ଭସ୍ମ ନେଇ, ଅଂଗୁଠି ଦ୍ୱାରା ବିପରୀତ ଦିଗରେ ଏହି ରେଖା ଆକା ଯିବା ଯାଏ, ଏହାକୁ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର କୁହାଯାଏ। ଏହି ଭସ୍ମକୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଲଗାଇବା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ ହୁଏ। ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ରେଖା ପ୍ରତ୍ୟେକଟିରେ ନଟି ଦେବତା ରହିଛନ୍ତି; ଏହି ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ କିପରି ବିଦ୍ୟମାନ, ତୁମେ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଶିକ୍ଷାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଶୁଣ। ପ୍ରଥମ ରେଖାର ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି—‘ଅ’ ଅକ୍ଷର, ଗୃହ୍ୟ ଅଗ୍ନି, ଭୂମି, ଧର୍ମ, ରଜୋ ଗୁଣ, ଋଗ୍ବେଦ, କ୍ରିୟାଶକ୍ତି, ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ ଓ ମହାଦେବ। ଦ୍ୱିତୀୟ ରେଖାରେ—‘ଉ’ ଅକ୍ଷର, ଦକ୍ଷିଣ ଅଗ୍ନି, ଆକାଶ ତତ୍ତ୍ୱ, ଯଜୁର୍ବେଦ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସ୍ନାନ, ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ଓ ମହେଶ୍ୱର। ତୃତୀୟ ରେଖାରେ—‘ମ’ ଅକ୍ଷର, ଯଜ୍ଞ ଅଗ୍ନି, ପରମାତ୍ମା, ରାତି ଓ ଅନ୍ଧକାର, ଜ୍ଞାନଶକ୍ତି, ସାମବେଦ, ତୃତୀୟ ସ୍ନାନ ଓ ଶିବ ନିଜେ। ଏହିପରି, ଯେଉଁ ଶିବଦୀକ୍ଷାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ନିତ୍ୟ ଭକ୍ତିଭାବରେ ନମସ୍କାର କରି ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାଇ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ଏହି ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ସେଗୁଡିକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭାବରେ ଶୁଣ। ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାଇବା ପାଇଁ ଏକତିସ, ସୋଳ, ଆଠ କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ ସ୍ଥାନ ରହିଛି; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନୁହେଁ। ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡିକ ହେଉଛି—ମୁଣ୍ଡ, କପାଳ, ଦୁଇ କାନ, ଦୁଇ ଆଖି, ନାକ, ମୁଁହ, ଗଳା, ଦୁଇ ହାତ, କୋହ, କଠି, ହୃଦୟ, ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱ, ନାଭି, ଦୁଇ ଅଣ୍ଡ, ଦୁଇ ଜଂଘା, ଦୁଇ ଗୁଡ଼ି, ଦୁଇ ଘୁଁଟି, ଦୁଇ ଶିରା, ଦୁଇ ପାଦ। ଏହି ଏକତିସ ସ୍ଥାନ ସହିତ ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ଭୂମି, ବାୟୁ, ଦିଶା, ଦିଗ୍ପାଳ ଓ ଭସୁମାନେ ଉପସ୍ଥିତ। ଭସୁମାନେ—ଭୂମି, ଧ୍ରୁବ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଜଳ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ପ୍ରଭାତ, ଆଲୋକ। ଏହି ଦେବତାମାନେ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାଇବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନ କରି ସୋଳ ସ୍ଥାନରେ ଲଗାଯିବା ଉଚିତ। ସୋଳ ସ୍ଥାନ—ମୁଣ୍ଡ, କପାଳ, ଗଳା, ଦୁଇ କାନ୍ଧ, ଦୁଇ ବାହୁ, କୋହ, କଠି, ହୃଦୟ, ନାଭି, ପାର୍ଶ୍ୱ, ପୃଷ୍ଠ। ଏଠାରେ ଶିବ, ଶକ୍ତି, ରୁଦ୍ର, ଈଶ, ନାରଦ ଓ ନବ ଦେବୀମାନେ ଭାଗ ନେଇଛନ୍ତି; ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ—ନାସତ୍ୟ ଓ ଦସ୍ରା ଉଲ୍ଲେଖିତ। କିମ୍ବା, ମୁଣ୍ଡ, କେଶ, କାନ, ମୁଁହ, ଦୁଇ ବାହୁ, ହୃଦୟ, ନାଭି ପାର୍ଶ୍ୱ, ଦୁଇ ଜଂଘା, ଦୁଇ ଘୁଁଟି, ଦୁଇ ପାଦ, ପୃଷ୍ଠ—ଏହି ସୋଳ ସ୍ଥାନରେ ଶିବ, ଚନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର, ବିଘ୍ନେଶ, ବିଷ୍ଣୁ, ହୃଦୟରେ ଶ୍ରୀ, ନାଭିରେ ଶମ୍ଭୁ, ପ୍ରଜାପତି, ନାଗ, ନାଗକନ୍ୟା, ଦୁଇ ପାଦରେ ଋଷିକନ୍ୟା, ସାଗର ଓ ପୁଣ୍ୟତୀର, ପୃଷ୍ଠରେ ବିଶାଳତା ଉପସ୍ଥିତ। ଏହିପରି ସୋଳ ସ୍ଥାନର ବିବରଣ ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନ, କପାଳ, ଦୁଇ କାନ, ପରମ, ଦୁଇ କାନ୍ଧ, ହୃଦୟ, ନାଭି—ଏଠି ଆଠ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠି ବ୍ରହ୍ମା, ସପ୍ତ ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ; ଏହି ଅଙ୍ଗରେ ଭସ୍ମ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାଇବାକୁ କହିଛନ୍ତି। କିମ୍ବା, ମୁଣ୍ଡ, ବାହୁ, ହୃଦୟ, ନାଭି—ଏହି ପାଞ୍ଚ ସ୍ଥାନ ଭସ୍ମ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦିଆଯାଇଛି। ସମୟ, ସ୍ଥାନ ଓ ଅନ୍ୟ ବିବେଚନା ଅନୁଯାୟୀ ଯେପରି ହୋଇପାରିବ, ଏହି କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ; ଯଦି ଭସ୍ମ ଲଗାଇବା ଅସମ୍ଭବ, ତେବେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଦେବା ଉଚିତ। ଶିବଙ୍କୁ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ, ତିନି ଗୁଣ, ତିନି ବେଦର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରଣ, ଏହି ସମ୍ବିଧାନକୁ ଚିନ୍ତା କରି ‘ଶିବାୟ ନମଃ’ କୁହି କପାଳରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାଯିବା ଉଚିତ। ‘ନମଃ’ ପ୍ରକାରେ ଦୁଇ ଇଶା ଅକ୍ଷର ଦୁଇ ତରଫରେ, ଦୁଇ ବାହୁରେ ଦୁଇ ବୀଜାକ୍ଷର ସହିତ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାଯିବା ଉଚିତ। ତଳରେ ପିତୃଦ୍ୱୟ ଅକ୍ଷର, ଉପରେ ଉମା ଓ ଈଶା ଅକ୍ଷର, ପୃଷ୍ଠ ଓ ମୁଣ୍ଡ ପଛରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅକ୍ଷର ସହିତ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଦିଆଯିବା ଉଚିତ। ଏବେ ଶୈନକ, ଶିବ ରୂପ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ରୂପରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷର ମହାତ୍ମ୍ୟ କୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ଶୁଣ। ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଶିବଙ୍କର ପ୍ରିୟତମ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର; ଏହାକୁ ଦେଖିବା, ଛୁଇବା କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ରୁଦ୍ରାକ୍ଷର ମହାତ୍ମ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ଶିବ ନିଜେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଜଗତର ଉପକାର ପାଇଁ ଶିଖାଇଥିଲେ। ମହେଶାନୀ ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଓ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଶିବ ଶିଖାଇଥିବା ରୁଦ୍ରାକ୍ଷର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣ। ମହେଶାନୀ, ଦୀର୍ଘଦିନ, ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଧରି, ମୋ ମନ ନିୟମିତ ଓ କମ୍ପିତ ଅବସ୍ଥାରେ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗିଥିଲା। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁ, ଜଗତର ଉପକାର ପାଇଁ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ମୋ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଲେ, ପରମେଶାନୀ।