ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ମହାନ ଋଷି ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇଥିଲେ। ଧ୍ୟାନରେ ତାଙ୍କର ଚେତନା ଉନ୍ମୁକ୍ତ ହେଲା, ତେବେ ସେ ଅଜନ୍ମା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଋଷି ଭକ୍ତିଭାବରେ ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ଅତି ଉତ୍ସୁକତା ସହିତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ସେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରି, ଦେବତାଙ୍କୁ ଯେମିତି ଉଚିତ ଆସନ ଦେଲେ। ନମ୍ର ହୃଦୟର ଏହି ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖି, ପ୍ରଭୁ ଗଭୀର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ହେ ଋଷି, ତୁମେ ଏଠାରେ ଶିବଙ୍କ ସାଥିରେ ଥିବାବେଳେ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏତେ ତପସ୍ୟା କରୁଛ? ତୁମେ ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱର ଧ୍ୟାନ କର, ଯାହାକୁ ସାକ୍ଷାତ୍କାର କରିପାରିବା।" ପ୍ରଭୁ କୁମାରଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ ଋଷି ନିଜର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କହିଲେ, "ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ—ଏହି ଚାରି ପୁରୁଷାର୍ଥକୁ ମୁଁ ବେଦ ମାର୍ଗରେ ଭକ୍ତି ସହ କରିଛି। ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁଁ ବହୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଂସାରରେ ସ୍ଥାପିତ କରିଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଗୁରୁ ହୋଇଛି। କିନ୍ତୁ ତଥାପି ମୁକ୍ତିକୁ ନେଇ ଯେ ଜ୍ଞାନ ଦେହରେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏନି, ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ। ମୁଁ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରୁଛି, କିନ୍ତୁ ଏହାର କାରଣ ମୋତେ ଜଣାନି।" ଏପରି ଋଷି ବ୍ୟାସଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ, କୁମାର ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତିର ନିଶ୍ଚିତ କାରଣ ବିଷୟରେ କହିଲେ, "ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଶୁଣିବା, ସ୍ତୁତି କରିବା ଏବଂ ଧ୍ୟାନ କରିବା—ଏହି ତିନିଟି ମହାଉପାୟ ବେଦରେ ମନ୍ୟତା ପାଇଛି।" କୁମାର କହିଲେ, "ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଚିନ୍ତାରେ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ଥିଲି, ଏବଂ ଅଚଳ ମନ୍ଦରା ଶୃଙ୍ଗରେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲି। ତେବେ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଦୟାମୟ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ସାକ୍ଷୀ, ଗଣନାଥ ନନ୍ଦିଶ୍ୱର ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେ ମୋତେ ସ୍ନେହଭାବରେ ମୁକ୍ତିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପାୟ ଶିଖାଇଲେ—ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଶୁଣିବା, ସ୍ତୁତି କରିବା, ଧ୍ୟାନ କରିବା।" "ଏହି ତିନି ଉପାୟ ମୋତେ ଶିବ ନିଜେ କହିଥିଲେ—'ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁନିପୁନି ଏହି ଶ୍ରବଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଅଭ୍ୟାସ କର।' ଏପରି କହି, ଆନନ୍ଦିତ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ଗଣମାନ୍ୟ ସହ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାମକୁ ଯାଇଥିଲେ।" "ଏହିପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୂର୍ବ କଥା ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଯାଇଛି। ଓ ସୂତ, ତୁମେ ମୋତେ ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ ଭାବରେ ଏହି ତିନି ମହାମାର୍ଗ ଶ୍ରବଣ, କୀର୍ତ୍ତନ, ଧ୍ୟାନ କଥା କହିଛ।" ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଋଷି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଯଦି କେହି ଏହି ତିନି ଉପାୟ ଅଭ୍ୟାସ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ତେବେ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ସେ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବ? କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କମ୍ ପ୍ରୟାସରେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ?" ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ କୁହାଗଲା, "ଯଦି କେହି ଏହି ତିନି ଉପାୟ ଅଭ୍ୟାସ କରିପାରେ ନାହିଁ, ସେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରି, ପ୍ରତିଦିନ ପୂଜା କରି ଏହି ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇପାରିବ।" "ଯଦି କେବଳ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ ଆଣିପାରିବେ, ଚାଳାକି ଛାଡ଼ି ଶୁଦ୍ଧ ଭାବେ ଏହି ସମଗ୍ରୀ ଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ମୂର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କରି ପ୍ରତିଦିନ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।" "ଭକ୍ତି ସହ ମଣ୍ଡପ, ଦ୍ୱାର, ତୀର୍ଥ, ମଠ, କ୍ଷେତ୍ର, ଉତ୍ସବ, ବସ୍ତ୍ର, ଗନ୍ଧ, ମାଳା, ଧୂପ, ଦୀପ ଇତ୍ୟାଦି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭୋଗ, ପିଠା, ଉପହାର, ଛତା, ପତାକା, ବିଶ୍ରାମ ପଙ୍ଖା ଓ ଚାମରା ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ଦେବା ଉଚିତ।" "ଲିଙ୍ଗ ଓ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ସମସ୍ତ ରାଜସିକ ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିବା, ପରିକ୍ରମା, ପ୍ରଣାମ ଓ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ। ଦୂର୍ଭାଗ୍ୟ ଭଲ ଭକ୍ତି ସହ, ନିତ୍ୟ ଅବଧି ଆରମ୍ଭରୁ ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂଜା ବିଧି କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଶଙ୍କରଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ଓ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ।" "ଶିବଙ୍କ ଦୟାରେ, ଯଦି ଶ୍ରବଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଏ ମଧ୍ୟ, ଏହି ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ମିଳିଯାଏ। ପୂର୍ବତନ ମହାପୁରୁଷମାନେ କେବଳ ଲିଙ୍ଗ ଓ ମୂର୍ତ୍ତି ପୂଜା କରି ମୁକ୍ତି ପାଇଥିଲେ।" "ସମସ୍ତଠାରେ ଦେବତାମାନେ କେବଳ ମୂର୍ତ୍ତି ରୂପେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଶିବଙ୍କୁ କିପରି ସମସ୍ତଠାରେ ଲିଙ୍ଗ ଓ ମୂର୍ତ୍ତି ଦୁଇ ରୂପରେ ପୂଜା କରାଯାଏ?" ଏହି ଉତ୍ତମ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ପ୍ରଶ୍ନରେ କୁହାଗଲା, "ଏହାର ଉତ୍ତର କେବଳ ମହାଦେବ ଦେଇପାରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହଁନ୍ତି।" "ମୁଁ ଶିବଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଥିବା କଥା କହିବି: ଶିବ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ଧାରଣ କରିଥିବାରୁ 'ନିରଂଶ' ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି। ତାଙ୍କର ରୂପ ଥିବାରୁ ସେ 'ସଂଶ' ମଧ୍ୟ। ଏହିଭଳି, ସେ ଦୁଇଟି ଗୁଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି—ସଂଶ ଓ ନିରଂଶ। ତାଙ୍କର ଲିଙ୍ଗ ନିରାକାର ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ୱରେ ଅଛି। ତାଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ତାଙ୍କର ରୂପ ଥିବାରୁ ସଂଶ। ଏହି ଦୁଇ ଗୁଣ ଥିବାରୁ ସେ 'ବ୍ରହ୍ମ' ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।" "ଏହିପରି, ଲିଙ୍ଗ ଓ ମୂର୍ତ୍ତି ଦୁହିଁକୁ ଲୋକେ ସଦା ପୂଜନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମନୁହଁନ୍ତି, ତେଣୁ ସେମାନେ କେବେ ନିରଂଶ ନୁହଁନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ ଲିଙ୍ଗ ଯାହା ନିରଂଶ, ତାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ପୂଜନ୍ତି ନାହିଁ; ଅନ୍ୟମାନେ ବ୍ରହ୍ମନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନେ ଜୀବମାତ୍ର।" "କେବଳ ମୂର୍ତ୍ତି, ଯାହା ସଂଶ ରୂପ, ତାହାକୁ ମୌନରେ ପୂଜା କରାଯାଏ; ଅନ୍ୟମାନେ ଜୀବ, କିନ୍ତୁ ଶଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ବ୍ରହ୍ମ।" "ଏହା ବେଦାନ୍ତ ସାରରେ ସ୍ଥାପିତ ଏବଂ ପ୍ରଣବ ଅର୍ଥରେ ପ୍ରକାଶିତ; ପୂର୍ବକାଳରେ ମନ୍ଦରା ପର୍ବତରେ ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ ନନ୍ଦିଶ୍ୱରଙ୍କୁ କରାଯାଇଥିଲା।" "ସନତ୍କୁମାର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଦେବତାମାନେ ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ।" "ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ପ୍ରାୟଃ ସମସ୍ତଠାରେ ପୂଜା କରାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଶିବଙ୍କ ପୂଜାରେ ଦୁଇଟି—ଲିଙ୍ଗ ଓ ମୂର୍ତ୍ତି—ଦୁହିଁ ଦେଖାଯାଏ।" "ଏହି କଥା ମୋତେ ସଠିକ୍ ବୁଝିବାକୁ କହ, ଏହି ଅତିଶୟ ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱର ଚିହ୍ନ।" "ମୁଁ ତୁମକୁ ଶିବଙ୍କ କଥା କହିବି: ଶିବ ବ୍ରହ୍ମ ଧାରଣ କରିଥିବାରୁ ନିରଂଶ। ତାଙ୍କର ଲିଙ୍ଗ ସମସ୍ତ ବେଦରେ ପୂଜା ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି; ତାଙ୍କର ରୂପ ଥିବାରୁ ସଂଶ ଏବଂ ନିରଂଶ ଦୁହିଁ।" "ଏପରି ମୂର୍ତ୍ତି ସମସ୍ତଠାରେ ପୂଜା ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ; ଅନ୍ୟମାନେ ଜୀବ ଏବଂ ସଂଶ ଥିବାରୁ ଏହିପରି।