ଯେଉଁଠି ଶିବ ମହାପୁରାଣରେ ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରେଣୀର ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକ ରହିଛି, ସେଠି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଉନ୍ମୋଚିତ ହୁଏ। ଏହି କଥାରେ କୁହାଯାଏ—ଯେଉଁଠି ଜଣେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ବନପ୍ରସ୍ଥ କିମ୍ବା ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ହେଉ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର କିମ୍ବା ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପତିତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିମ୍ନ ଜନ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠି ଥାଏ, ସେମାନେ ଯଦି ଭଲ ଭାବରେ ଭସ୍ମ ସ୍ନାନ କରି ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହା ପ୍ରମାଣିତ, ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନାରୀ ବା ଗାଈ ହତ୍ୟା, ବୀର କିମ୍ବା ଅଶ୍ୱ ହତ୍ୟା ଭଳି ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟର ଧନ ଚୋରି, ଅନ୍ୟର ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଛୁଆ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା, ଅନ୍ୟର କ୍ଷେତ୍ର ଦଖଳ କରିବା, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ କ୍ଷତି କରିବା—ଏପରି ପାପ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରିଲେ ଦୂର ହୁଏ। ଫସଲ, ବାଗିଚା ଚୋରି, ଘରକୁ ଜଳାଇଦେବା, ଗାଈ, ସୁନା, ମହିଷ, ତିଲ, କମ୍ବଳ ବା ବସ୍ତ୍ର ଚୋରି—ଏପରି ଅନେକ ପାପ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହାଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଅପବିତ୍ର ମନୁଷ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଖାଦ୍ୟ, ଧାନ, ପାଣି ନେବା, ବେଶ୍ୟା, ଗଜସ୍ତ୍ରୀ, ଚଣ୍ଡାଳୀ, ନୃତ୍ୟଙ୍ଗନାଙ୍କ ସହ ସଂଗତି କରିବା, ରଜସ୍ୱଳା, କୁମାରୀ କିମ୍ବା ବିଧବା ସହ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ, ମାଂସ, ଚର୍ମ, ମଜ୍ଜା ବା ଲୁଣ ବିକ୍ରୟ କରିବା—ଏପରି ଅନେକ ଅପରାଧ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କଲେ ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ନିନ୍ଦା, ମିଥ୍ୟା ଅଭିଯୋଗ, ଭୁଲ ସାକ୍ଷ୍ୟ ଦେବା—ଏପରି ଅସଂଖ୍ୟ ପାପ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହାପବିତ୍ର ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୂର ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଶିବଙ୍କ ନିବେଦିତ ପଦାର୍ଥ ଚୋରି, କୌଣସିଠି ଶିବଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା, କିମ୍ବା ଶିବଭକ୍ତଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା—ଏହି ପାପ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଚଣ୍ଡାଳ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦେହରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରି, ମାଥାରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ବର୍ଗରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ୟ ହୁଏ। ଏହି ଭୂମିରେ ଯେଉଁଠି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଗଙ୍ଗା ଭଳି ନଦୀ ଅଛି, ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରଧାରୀ ମାନ୍ୟବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଶ୍ନାନ ଫଳ ଲାଭ କରିଥାଏ। ସପ୍ତ କୋଟି ମହାମନ୍ତ୍ର, ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଶିବମୁକ୍ତିଦାୟକ ମନ୍ତ୍ର, ଦେବମନ୍ତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରଧାରୀଙ୍କ ଅଧୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହି ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କ ଏକ ହଜାର ପୂର୍ବଜ, ଏକ ହଜାର ପରମ୍ପରାଗତ ସନ୍ତାନ ଓ ନିଜ ପରିବାରକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥାଏ। ସେ ଏଠି ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ରୋଗମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଶେଷ ଜୀବନରେ ସହଜ ମୃତ୍ୟୁ ଲାଭ କରେ। ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ଅଷ୍ଟ ଐଶ୍ଵର୍ଯ୍ୟରେ ନିପୁଣ ହୋଇ, ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ଚରିଅଟ୍ରେ ଚଡ଼ି ଦେବଲୋକକୁ ଯାଏ। ଏହି ପବିତ୍ର ଆତ୍ମା ବିଦ୍ୟାଧର, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇଚ୍ଛାମତା ଚଳନ କରିପାରେ। ସେ ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କ ଲୋକରେ ଅନେକ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଯାଇ ଶତାଧିକ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ। ସେଠି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୋଗ କରି, ବିଷ୍ଣୁଲୋକରେ ଶତ ବ୍ରହ୍ମାୟୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ପରେ ଶିବଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରି, ଅକ୍ଷୟ ଇଚ୍ଛାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇ, ଶିବସାକ୍ଷାତ୍କାର ଲାଭ କରେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଉପନିଷଦ୍ର ତତ୍ତ୍ୱ ବିଚାର କରି, ଏହି ଏକମାତ୍ର ନିଷ୍କର୍ଷ ମିଳେ—ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ହେଉଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ। ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଲୋକ ଭସ୍ମକୁ ଉପହାସ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଚାରି ମୁହଁ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ନରକରେ ପଡ଼ିଥାଏ। ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଯଜ୍ଞ, ପାଠ, ହୋମ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ ଓ ପୂଜା ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରେ। ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କଲେ କେବଳ ମଳ ଦୂର ହୁଏ, ଭସ୍ମ ସ୍ନାନ ସଦା ଶୁଦ୍ଧି ଦେଉଛି, ମନ୍ତ୍ର ସ୍ନାନ ପାପ ଦୂର କରିଥାଏ, ଜ୍ଞାନ ସ୍ନାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦ ଦେଉଛି। ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ, ଭସ୍ମ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସେଇ ଫଳ ପାଏ। ଭସ୍ମ ସ୍ନାନ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀର୍ଥ, ଦୈନିକ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି। ଶିବ ନିଜେ ଭସ୍ମ ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ, ଏହି ଭସ୍ମ ତିନି ଲୋକକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରେ। ଧ୍ୟାନ, ଚିନ୍ତନ, ଦାନ, ପାଠ—ଏସବୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ନାହିଁ, ତେବେ କୌଣସି ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ। ବନବାସୀ, କୁମାରୀ, ଅନଦୀକ୍ଷିତମାନେ ଦିନ ଅଧିବେଳା ପୂର୍ବରୁ ପାଣି ବ୍ୟବହାର କରିପାରନ୍ତି, ତାପରେ ପାଣି ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏପରି ଯେଉଁମାନେ ନିତ୍ୟ ନିୟମିତ ମନୋନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସହିତ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଶିବଭକ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଉଭୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏକ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କଲେ ବହୁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, କିନ୍ତୁ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ବିନା ତାହା ଫଳହୀନ। ଏମିତି, ମୁଁ ତୁମକୁ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରର ମହିମା ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କୁହିଲି; ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅଛି, ଏହାକୁ ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ମହାମୁନି, ମାଥା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ତିନି ରେଖା ଏହିପରି କରିବା ଉଚିତ୍, ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶିଖାଇଛନ୍ତି। ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟରୁ ଭୌହର ସେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେତେ ଦୂରି ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ରେଖା ହେବା ଉଚିତ୍, ଏହି ମାପ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ। ମଧ୍ୟମ ଓ ଅଙ୍ଗୁଳିମାନେ ପଛ ଦିଗୁକୁ ରଖି, ଅଙ୍ଗୁଠି ଦ୍ୱାରା ରେଖା ଆଙ୍କିବା—ଏହି ହେଉଛି ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର। ମଧ୍ୟ ତିନି ଅଙ୍ଗୁଳିରେ ଭସ୍ମ ଧରି, ଭକ୍ତି ସହିତ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍; ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ତିନି ରେଖା ପ୍ରତିଟିରେ ନଅଟି ଦେବତା ଅଛନ୍ତି; ମୁଁ ଏବେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କୁହିବି।