ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ପରମ ପୂଜ୍ୟ ଋଷିଙ୍କୁ ଶିବ ଧର୍ମର ଗୁପ୍ତ ମହିମା ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କୁହାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଉପଦେଶରେ, ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଭସ୍ମ ଧାରଣ କରିବାର ନିୟମ ଓ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯଦି ଭକ୍ତି ସହିତ 'ମାନସ୍ତୋକେନ' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରାଯାଇଥିବା ଭସ୍ମ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଅଙ୍ଗରେ ଲଗାନ୍ତି, ତେବେ ତାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ। ବୈଶ୍ୟମାନେ 'ତ୍ରିୟମ୍ବକ' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଶୂଦ୍ରମାନେ 'ପଞ୍ଚାକ୍ଷର' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭସ୍ମ ଲଗାଇବାକୁ ନିୟମ ଅଛି। ଅନ୍ୟ ଲୋକ, ବିଧବା ଓ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଗୃହସ୍ଥମାନେ ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ମନ୍ତ୍ର ଆରମ୍ଭ କରି ଭସ୍ମ ଲଗାନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ 'ତ୍ରିୟମ୍ବକ' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ 'ଅଘୋର' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏହି କ୍ରିୟା କରିଥାନ୍ତି, ଏବଂ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ କେବଳ 'ପ୍ରଣବ' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଅଙ୍କନ କରନ୍ତି। ଯିଏ କୁଳ ବା ଆଶ୍ରମ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ହୋଇ ନିତ୍ୟ 'ଅହଂ ଶିବ' ଚିନ୍ତନ କରେ, ସେ ଶିବଯୋଗୀ ହେଉଛି, ଏବଂ ସେ ସମ୍ପ୍ରତି 'ଈଶାନ' ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭସ୍ମ ଲଗାଇବାକୁ ଉଚିତ। ଏହି ଶିବ ଭସ୍ମ ଧାରଣ କରିବା ମହତ୍ତ୍ଵ କୌଣସି କୁଳ ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହା ଶିବଙ୍କ ଆଦେଶ, ଯେଉଁଠାରେ ଜୀବନ ରହିଛି ସେଉଁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ। ଯେତେ ଭସ୍ମ କଣିକା ନିଜ ଦେହରେ ଅଂଶ ହୁଏ, ତେତେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରାଯାଇଥାଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର, ମିଶ୍ର କୁଳ, ନାରୀ, ବିଧବା, ଶିଶୁ ଏବଂ ଅପମାନିତ ଲୋକ—ସମସ୍ତ ଯଦି ଭସ୍ମ ଓ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଏହି ଭସ୍ମ, ଜ୍ଞାନ ବା ଅଜ୍ଞାନ ଯେଉଁଠୁ ହେଉ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବେ ପୋଡ଼େ, ଏଭଳି ଭସ୍ମ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ବିନା ଜଳ ବା ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯଦି କିଏ ଏହି କଥା ଅନୁସରଣ କରେ ନାହିଁ, ସେ ନରକକୁ ଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଉଚିତ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଯେଉଁମାନେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଉପହାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ଉପହାସ କରନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ଲାଲାଟରେ ଭସ୍ମ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଲଜ୍ଜାର ଯୋଗ୍ୟ; ଶିବ ନଥିବା ଗ୍ରାମ, ନିଷ୍ଫଳ ପୂଜା, ଓ ଅଶିବ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ଲଜ୍ଜାସ୍ପଦ। ଯେଉଁମାନେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଓ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୋଷ ଲାଗେ; ଏମାନେ ଚଣ୍ଡାଳ, ଶୁକର, ରାକ୍ଷସ, ଗଧା, କୁକୁର, ସିଆଳ, କୀଟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ ନରକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଇଲେ ବା ସ୍ଵପ୍ନରେ ଦେଖିଲେ, ତୁରନ୍ତ ରୁଦ୍ର ସୂକ୍ତ ପାଠ କରି ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିବା ଉଚିତ। ନୀତିମାନଙ୍କ ସହ ଆଦରପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଲୋଚନା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ରେଖିଥିବା ଲୋକ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ତନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରୀ ନୁହଁନ୍ତି, ଅପରିଚିତ ହୋଇ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଚିହ୍ନ ବା ତାପିତ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶିବ ଯଜ୍ଞରୁ ବିଞ୍ଚିତ ହୁଅନ୍ତି। ବୃହଦ୍ଜାବାଳ ଅନୁଯାୟୀ, ଅନେକ ଲୋକଙ୍କୁ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଦରକାର, କିନ୍ତୁ ଭସ୍ମ ଭକ୍ତି ସହିତ ଧାରଣ କରୁଥିବାମାନେ ଗ୍ରହଣୀୟ। ଯଦି ଚନ୍ଦନ ବା ଚନ୍ଦନ ଲେପରେ ଭସ୍ମ ମିଶାଇ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାଯାଏ, ତେବେ ତାହା ଉପରେ ଆଉ କିଛି ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ନାରୀମାନେ ଚୁଲି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାନ୍ତି; ଦ୍ୱିଜାତି, ବିଧବା ଏବଂ ଚାରି ଆଶ୍ରମର ଲୋକମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭସ୍ମ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ମୋକ୍ଷ ଦାୟକ ଓ ପାପନାଶକ। ଯେଉଁମାନେ ନିୟମାନୁସାରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାପାପ ଓ ଅପରାଧରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ଅରଣ୍ୟବାସୀ, ସନ୍ନ୍ୟାସୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର, ଅପପତ୍ର, ନିମ୍ନ ଶ୍ରେଣୀ—ସମସ୍ତ ଭସ୍ମ ଓ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କଲେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଭସ୍ମ ଧାରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ନାରୀ ବା ଗାଈ ହତ୍ୟା, ବୀର ବା ଘୋଡ଼ା ହତ୍ୟା ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଅନ୍ୟ ଦୋଷ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ—ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି ଚୋରି, ଅନ୍ୟର ଜନାନୀ ସ୍ପର୍ଶ, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା, ଅନ୍ୟଙ୍କ ମାନ୍ୟ ଚୋରି, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି ଦେବା, ଛେନା, ଉଦ୍ୟାନ ଚୋରି, ଘର ଜଳାଇବା, ଗାଈ, ସୁଉନା, ମହିଷୀ, ତିଳ, କମ୍ବଳ, ବସ୍ତ୍ର ଚୋରି, ନିମ୍ନ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୋଜନ, ଜଳ ଆଦି ନିଅ, ବେଶ୍ୟା, ହସ୍ତିନୀ, ଚଣ୍ଡାଳି, ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା ସହ ସମ୍ପର୍କ, ରଜସ୍ଵଳା, କୁମାରୀ ବା ବିଧବା ସହ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ, ମାଂସ, ଚର୍ମ, ମଜ୍ଜା, ଲୁଣ ବିକ୍ରୟ, ନିନ୍ଦା, ମିଥ୍ୟା ଅଭିଯୋଗ, ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷ୍ୟ—ଏପରି ଅନେକ ପାପ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରିଲେ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଶିବଙ୍କ ନିବେଦିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଚୋରି, ଶିବ ନିନ୍ଦା, ଶିବ ଭକ୍ତ ନିନ୍ଦା—ଏହି ଦୋଷ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ ନାହିଁ। ଯିଏ ଦେହରେ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ କରେ, ଲାଲାଟରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାଏ, ସେ ଚଣ୍ଡାଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଣୀରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ। ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁଠାରେ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ନଦୀ ଅଛି, ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଲୋକ ସେସବୁରେ ସ୍ନାନ କରିଛି ବୋଲି ଗଣାଯାଏ। ସପ୍ତ କୋଟି ମହାମନ୍ତ୍ର, ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଥିବା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଶିବ ମୋକ୍ଷ ଦାୟକ ମନ୍ତ୍ର—ଏହି ସମସ୍ତ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରୀଙ୍କ ଅଧୀନ ହୁଏ। ଏହି ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଜଣେ ନିଜର ହଜାର ପୂର୍ବଜ, ହଜାର ପରମ୍ପରା ସନ୍ତାନ ଓ ନିଜ ସମ୍ପ୍ରଦାୟକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ। ସେ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରି, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ରୋଗରହିତ ହୁଏ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ସହଜରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରେ।