ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ଏହି ପବିତ୍ର ଶିବ ଧର୍ମର ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଉଥିଲା। ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଲା—ଯେଉଁମାନେ ଆସ୍ଥା ସହିତ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଚରିତ୍ର କୌଣସି ଜାତି କିମ୍ବା ଆଶ୍ରମ ରେ ବନ୍ଧିତ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ, ଯଦି ସେମାନେ ଏହା କେବଳ ଆସ୍ଥାରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମ ପରେ ମଧ୍ୟ ସଂସାର ଠାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଉନାହାନ୍ତି। ଏହିପରି ଲୋକମାନେ ଶତ କୋଟି ବର୍ଷ ଧରି ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଶିବ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିପରି ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣକାରୀଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ର ମହାପାପୀ ବୋଲି କହିଥାଏ। ସେମାନେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେସବୁର ଫଳ ବିପରୀତ ହୁଏ। ମହାପାପରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଓ ଶର୍ବଙ୍କୁ ଘୃଣା କରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣରେ ଭୟଙ୍କର ଅନୁତାପ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ, ଯିଏ ଶିବାଗ୍ନି ହୋମ କରି, ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରେ, ସେ ଅପରାଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ତିନି ବେଳେ ଧଳା ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଶିବଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ। ଯିଏ ମାଥାରେ ଧଳା ଭସ୍ମର ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରେ। ଏହି ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ ନ କରି, ଷଡଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଯଥାବିଧି ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ମହାପାପୀ, ଅଜ୍ଞାନୀ, ନିଚ୍ଚିତ, ଦୁଷ୍ଟ, ଦୁଷ୍କର୍ମି ଯେଉଁଠି ନିୟମିତ ଭାବେ ଭୂତିର ଆଜ୍ଞା ରହିଛି, ସେଠି ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥ ଓ ଯଜ୍ଞ୍ୟର ଫଳ ସ୍ଥିତି ପାଏ। ତିନି ରେଖା ଲାଗିଥିବା ଜୀବକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମାନ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍; ସେ ଯଦି ପାପୀ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା, ଯଦି ଆସ୍ଥା ଅଛି, ତେବେ ତ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ। ଯେଉଁଠି ଭୂତି ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରୁଥିବା ଶିବଜ୍ଞ ଯାଉଛନ୍ତି, ସେଠି ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ। ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ କଥା କଣ? ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସଦା ଭସ୍ମ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍; ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା ଓ ଷଡଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ସଦା କରିବା ଦରକାର। ଏହି ଭସ୍ମ ଧାରଣର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ଋଷି ବା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର କେବଳ ଏକଥର ଧାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି ବା ମଧ୍ୟରେ ହରାଇଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତିପାଉଛନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଭସ୍ମ ଧାରଣକାରୀଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମ ପରେ ମଧ୍ୟ ସଂସାର ଠାରୁ ମୁକ୍ତି ନପାଆନ୍ତି। ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ନ ଲାଗାଇ, ଶିକ୍ଷା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ଭସ୍ମ ଧାରଣକାରୀକୁ ଦେଖି ହିଂସା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ଚଣ୍ଡାଳ ଅପେକ୍ଷା ତଳ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ବା କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଯଦି ଭକ୍ତି ସହିତ ମାନସ୍ତୋକେନ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶରୀରର ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଅଂଗରେ ଭସ୍ମ ଲାଗାନ୍ତି, ସେ ଶୁଭ। ବୈଶ୍ୟ ତ୍ରିୟମ୍ବକ ମନ୍ତ୍ର, ଶୂଦ୍ର ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଲାଗାନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ, ବିଧବା ଓ ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ୍। ଗୃହସ୍ଥ ପଞ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ଆରମ୍ଭ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ତ୍ରିୟମ୍ବକ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଲାଗାନ୍ତି। ଵାନପ୍ରସ୍ଥ ଅଘୋର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁମାନେ ସଦା ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି, 'ମୁଁ ଶିବ' ଏହି ପରା ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଶିବଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନିୟମିତ ଈଶାନ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଉତ୍ତମ ଭସ୍ମ ଧାରଣ କୌଣସି ଜାତି ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ କରିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଣ ଅଛି, ଶିବଙ୍କ ଏହି ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଦରକାର। ଯେଉଁ ଶରୀରରେ ଯେତେ ଭସ୍ମ ରେଣୁ ରହିଯାଏ, ସେତେ ଶିବ ଲିଙ୍ଗ ଧାରଣ କରାଯାଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର, ମିଶ୍ର ଜାତି, ମହିଳା, ବିଧବା, ଶିଶୁ ଏବଂ ନାସ୍ତିକ ମଧ୍ୟ—ଏହି ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କଲେ ମୁକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ। ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ଵାନପ୍ରସ୍ଥ, ସନ୍ନ୍ୟାସୀ, ନିୟମୀ, ମହିଳା—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ଚିହ୍ନ ମୁକ୍ତି ଦେଉଛି। ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଜ୍ଞାନ ବା ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସମାନ ଭାବେ ସବୁକିଛି ଦାହ କରେ, ତେଣୁ ଭସ୍ମ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ବା ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଧାରଣ କଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିଶୁଦ୍ଧ କରେ। ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ବା ଭସ୍ମ ଧାରଣ ନ କରି କିଛି ଖାଇବା ବା ପିଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କଲେ, କେହି ହେଉନାହାନ୍ତୁ—ଗୃହସ୍ଥ, ବନବାସୀ, ରାଜା, ସନ୍ନ୍ୟାସୀ, ମିଶ୍ର ଜାତି—ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ବା ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରଣବ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଯେଉଁମାନେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜେ ଶିବଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଭସ୍ମ ନଥିବା ମାଥା ଅପମାନ, ଶିବ ନଥିବା ଗାଁ ଅପମାନ, ଖୋଟ ଭାବରେ ପାଳିତ ପୂଜା ଅପମାନ, ଶିବ ନୁହେଁ ଏମିତି ଜ୍ଞାନ ଅପମାନ। ଯେଉଁମାନେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କିମ୍ବା ଶିବଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୋଷ ଲାଗେ; ସେମାନେ ଚଣ୍ଡାଳ, ଶୂକର, ରାକ୍ଷସ, ଗଧା, କୁକୁର, ଶିଆଳ, କୀଟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ନରକରେ ପଡ଼ନ୍ତି। ଏମିତି ଲୋକମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଇଲେ, ଦିନ ବା ରାତିରେ, ସ୍୵ପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଲେ, ସହସ୍ରୁଦ୍ର ସୂକ୍ତ ପଢ଼ିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସହ ଆଦର ସହିତ କଥା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। କିନ୍ତୁ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ ଓ ଏହିପରି ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ନିନ୍ଦାକାରୀ ନିଶ୍ଚିତ ନରକରେ ପଡ଼ନ୍ତି।