ଏକ ସମୟରେ, ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ଋଷିଙ୍କୁ ଏହି ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା—"ଓ ଋଷି, ଶିବଙ୍କ ନାମର ଶୀଘ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ଅପରାଧ ଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ସମୂଳ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଶିବଙ୍କ ନାମର ନୌକା ପାଇଯିଥିବା ଲୋକମାନେ ସଂସାରର ଏହି ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି; ସଂସାରର ମୂଳ ପାପଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ସଂସାରର ମୂଳ ପାପଗୁଡିକ ଶିବଙ୍କ ନାମର କୁଲାଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କାଟିଦିଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ପାପର ଦାହରେ ଶିତଳ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଶିବଙ୍କ ନାମର ଅମୃତକୁ ପିବିବା ଉଚିତ; ପାପର ଆଗରେ ପୋଡ଼ିଯାଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଏହା ବିନା କେବେ ଶାନ୍ତି ନାହିଁ। ଶିବଙ୍କ ନାମର ଅମୃତର ଧାରାରେ ଭିଜିଯାଇଥିବା ଲୋକମାନେ ସଂସାରର ଆଗରେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇନାହାନ୍ତି। ଯେଉଁ ମହାପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶିବଙ୍କ ନାମରେ ପରମ ଭକ୍ତି ଜନ୍ମିଯାଏ, ସେମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାନ୍ତି। ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ଶିବଙ୍କ ନାମରେ ଭକ୍ତି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ଏହା ଅନେକ ଜନ୍ମର ତପସ୍ୟା ପରେ ଲୋକମାନେ ପାଇଥାନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକ ଶିବଙ୍କ ନାମରେ ଅଚଳ ଏବଂ ସାଧାରଣ ଭକ୍ତି ରଖିଥାନ୍ତି, କେବଳ ସେମାନେ ସହଜରେ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାନ୍ତି; ଏହା ମୋର ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ। ଯଦି କେହି ଅନେକ ପାପ କରିଥିବା ମଧ୍ୟ, ଶିବଙ୍କ ନାମକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ସମୂଳ ମୁକ୍ତି ମିଳିଯାଏ—ଏହି ଉପରେ କେବେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲର ଆଗରେ ଗଛଗୁଡିକ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଏ, ଶିବଙ୍କ ନାମ ଦ୍ୱାରା ପାପ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଏ। ଓ ଶୌନକ, ଯେଉଁ ଲୋକ ସଦା ଭସ୍ମରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ଶିବଙ୍କ ନାମକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃସାଧ୍ୟ ସଂସାର ଚକ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି। ଯଦି କେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଧନ ଚୋରି କରିଥିବା କିମ୍ବା ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧ କରିଥିବା ମଧ୍ୟ, ଶିବଙ୍କ ନାମକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ତାଙ୍କୁ ପାପ ଲାଗେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ବେଦ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବା ପରେ, ପୁର୍ବଜମାନେ ଶିବଙ୍କ ନାମର ଉଚ୍ଚାରଣକୁ ସଂସାର ଅତିକ୍ରମ କରିବାର ଉପାୟ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି। ବିସ୍ତୃତ କଥା କାହିଁକି କହିବି, ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି? ଏକ ଶ୍ଲୋକରେ କହିଅଛି: ଶିବଙ୍କ ନାମର ମହିମା ଏହି, ଏହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଷ୍ଟ କରେ। ଶିବଙ୍କ ନାମର ଶୁଧ୍ଧିକାରୀ ଶକ୍ତି ଏପରି, କେବେ କୌଣସି ଲୋକ ଏପରି ପାପ କରିପାରିବେ ନାହିଁ ଯାହା ଏହା ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ। ଏହି ଶିବନାମର ଶକ୍ତିରେ, ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଆଗରୁ ବଡ଼ ପାପୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପାଇଥିଲେ। ଏଭଳି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମ ନିଅଥିବା ଜନନୀ ମଧ୍ୟ ଅତି ପାପୀ ଥିଲେ, ଶିବନାମ ଶକ୍ତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପାଇଥିଲେ। ଏପରି ଶିବନାମର ପରମ ମହିମା ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ଓ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏବେ ଶୁଣ, ଭସ୍ମର ମହିମା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଅଶୁଦ୍ଧକୁ ପବିତ୍ର କରେ। ଭସ୍ମ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର, ଦୁଇଟି ଉତ୍ତମ ଶୁଭ; ଏହାର ରୂପକୁ ଏବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି—ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶୁଣ। ଏକଟି 'ମହାଭସ୍ମ' ଭାବେ ଜଣାଯାଏ, ଅନ୍ୟଟି 'କ୍ଷୁଦ୍ରଭସ୍ମ'। ମହାଭସ୍ମ ଅନେକ ଉତ୍ତମ ପ୍ରକାରର ଥାଏ। ଏହି ମହାଭସ୍ମ ତିନି ପ୍ରକାରର: ଶ୍ରୌତ, ସ୍ମାର୍ତ, ଲୌକିକ। କ୍ଷୁଦ୍ରଭସ୍ମ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଶ୍ରୌତ ଏବଂ ସ୍ମାର୍ତ ଭସ୍ମ କେବଳ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଲୌକିକ ଭସ୍ମ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଧାରଣ ପ୍ରଥା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଋଷିମାନେ ଶିଖାଇଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ କେବଳ ମନ୍ତ୍ର ବିନା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଯୋଗ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ। ଗୋବର ଜଳି ଭସ୍ମ ହେଲେ 'ଆଗ୍ନେୟ' ଭସ୍ମ; ଏହି ମଧ୍ୟ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଭସ୍ମ ବା ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞର ଭସ୍ମ ଜଣା ଲୋକମାନେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ପାଇଁ ନେବା ଉଚିତ। ଜାବାଳ ଉପନିଷଦର 'ଅଗ୍ନି' ଆରମ୍ଭ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଭସ୍ମକୁ ମୁଖର ଜଳରେ ସାତ ବାର ଛିଟାଯିବା ଉଚିତ। ଜାତି ଏବଂ ଆଶ୍ରମ ପାଇଁ, ମନ୍ତ୍ର ସହିତ କିମ୍ବା ବିନା, ଜାବାଳମାନେ ଭସ୍ମ ଏବଂ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଉପଯୋଗକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ବିଧିତ କରିଛନ୍ତି। ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେ ଭସ୍ମ ଏବଂ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଅନ୍ୟଥା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ପରମ୍ପରା ଏହିପରି କହେ। ଶିବ, ବିଷ୍ଣୁ, ଉମା ଦେବୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ସଦା ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର, ଶୁଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଅଶୁଦ୍ଧ, ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଭସ୍ମ ନିଜ ହାତରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ବ୍ୟବହାର ଜାତି କିମ୍ବା ଆଶ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ବାଧା ହୋଇନାହିଁ। ଭକ୍ତି ସହିତ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାନ୍ତି, ସେମାନେ କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମ ପରେ ମଧ୍ୟ ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତି ନାହିଁ। ଭକ୍ତି ସହିତ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାନ୍ତି, ସେମାନେ ଶିବଜ୍ଞାନ ପାଇବାରୁ କୋଟି କୋଟି କଳ୍ପ ପରେ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିତ। ଭକ୍ତି ସହିତ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାନ୍ତି, ଶାସ୍ତ୍ର ଏହାକୁ ମହାପାପ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ କହିଛି। ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାନ୍ତି, ସେମାନେ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ବିପରୀତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମହାପାପରେ ପୀଡିତ ଏବଂ ଶର୍ବଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାଇବାରେ ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ବିରୋଧ ଜନ୍ମିଯାଏ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଶିବ ଅଗ୍ନି କ୍ରିୟା କରି ଭସ୍ମରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଯଦି ତାଙ୍କର ଆୟୁ ଅଳ୍ପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଦିନର ତିନି ସନ୍ଧିରେ ଧଳା ଭସ୍ମରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶିବ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକ ଫୋରହେଡରେ ଧଳା ଭସ୍ମରେ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲଗାନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଲୋକ ପାଇଯାନ୍ତି ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାନ୍ତି।