ମୁନିମାନେ, ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଏହିପରି ଦୀର୍ଘ କଥା କାହିଁକି କହିବି? ନାରୀମାନେ, ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶିବଙ୍କ ଲିଙ୍ଗର ପୂଜା କରିବାର ଅଧିକାର ଅଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ। ତଥାପି, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଅର୍ଥାତ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟମାନେ ବେଦମାର୍ଗରେ ପୂଜା କଲେ ତାହା ସର୍ବୋତ୍ତମ। ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ, ବେଦମାର୍ଗରେ ପୂଜା କରିବା ଅନୁମୋଦିତ ନୁହେଁ। ବେଦମାର୍ଗରେ ପୂଜା କରିବାକୁ ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମାର୍ଗରେ ନୁହେଁ, କେବଳ ବେଦମାର୍ଗରେ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ଏହିପରି ଶିବଂକର ଦେବବାଣୀ। ଦଧୀଚି, ଗୌତମ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ଶାପରେ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଛି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ଦ୍ୱିଜମାନେ ବେଦୀୟ କ୍ରିୟାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ବେଦୀୟ ମାର୍ଗକୁ ଅବହେଳା କରି ସ୍ମାର୍ତ୍ତ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କ୍ରିୟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କାମ୍ୟ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ମର୍ତ୍ୟ। ଏଭଳି ଭାବରେ ଯେଉଁମାନେ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା କରି, ନିୟମାନୁସାରେ ନୈୱେଦ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠାରେ ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକର ରୂପ। ଏହି ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି—ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା—ଏହି ଅଷ୍ଟ ରୂପ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ପୂଜିତ। ଏହା ସହିତ, ଶର୍ବ, ଭବ, ରୁଦ୍ର, ଉଗ୍ର, ଭୀମ, ଈଶ୍ୱର, ମହାଦେବ, ପଶୁପତି—ଏହି ଅଷ୍ଟ ରୂପରେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏପରେ, ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତି ସହିତ ଏବଂ ଚନ୍ଦନ, ଅକ୍ଷତ, ତୁଳସୀ ଓ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଈଶାନ ଆଦି ଶିବପରିକରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ଏହି ପରିକରମାନେ—ଇଶାନ, ନନ୍ଦୀ, ଚଣ୍ଡ, ମହାକାଳ, ଭୃଙ୍ଗି, ବୃଷ, ସ୍କନ୍ଦ, କପର୍ଦ୍ଦୀଶ, ସୋମ ଓ ଶୁକ୍ର—ଏହି କ୍ରମରେ ପୂଜିତ ହେବେ। ସାମ୍ନାରେ ବୀରଭଦ୍ର, ପଛରେ କୀର୍ତ୍ତିମୁଖ—ଏହି ଏଗାରୋଟି ରୂପ ନିୟମାନୁସାରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ପୂଜା ସମାପ୍ତିରେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଶତରୁଦ୍ରିୟ ପାଠ କରି, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତି କରି, ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ପରେ ଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ନମସ୍କାର କରି, ବିଦାୟ ନେବା ଦରକାର। ଏଭଳି ଭାବରେ ଶିବଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ରାତିବେଳେ ସଦା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ଶିବଙ୍କ ପୂଜା ସଦା ପବିତ୍ରତା ସହିତ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି କରିବା ଉଚିତ। ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯେଉଁଠାରେ ଶକ୍ତି ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ପଛ ପକାଇ ପଶ୍ଚିମକୁ ମୁହଁ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏପରି ଅବସ୍ଥା ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତିନି ରେଖା ଭସ୍ମ ନଥିଲେ, ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳା ନଥିଲେ, ବିଲ୍ୱ ପତ୍ର ନଥିଲେ, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି କେବେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଦି ଭସ୍ମ ଉପଲବ୍ଧ ନାହିଁ, ତେବେ ଶିବପୂଜା ଆରମ୍ଭ କରିବା ସମୟରେ କ୍ଷୀର ମାଟି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଲାଗାଇବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣାଯାଇଥିଲା ଯେ ଶିବନୈୱେଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ଓ ବିଲ୍ୱର ମହିମା କହିବାକୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ଆନନ୍ଦରେ କହିବି; ଶିବବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଆପଣ ଧନ୍ୟ। ଏକ ଶିବଭକ୍ତ, ଯିଏ ପବିତ୍ର, ଶୁଚି, ଶୁଭ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ଓ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପଶୀଳ, ସେ ଶିବନୈୱେଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ, ଏହା ଅନୁଚିତ ବୋଲି ଭାବନା ଛାଡ଼ି। କେବଳ ଦର୍ଶନ କଲେ ମଧ୍ୟ ଶିବନୈୱେଦ୍ୟ ପାପକୁ ଦୂର କରେ; ଭକ୍ତି ସହ କ୍ରମାଗତ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଅନେକ ଶୁଭଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ହଜାର ବା କୋଟି ଯଜ୍ଞ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଶିବନୈୱେଦ୍ୟ ଖାଇବାର ଫଳ ସମାନ ନୁହେଁ; ଏହା କରିଲେ ଶିବସାୟୁଜ୍ୟ ମିଳେ। ଯେଉଁ ଘରେ ଶିବନୈୱେଦ୍ୟ ବଣ୍ଟନ ହୁଏ, ସେଘର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ର ହୁଏ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପବିତ୍ରତାର କାରଣ ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ ଶିବନୈୱେଦ୍ୟ ଆସେ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଓ ଶିବସ୍ମୃତି ସହିତ ଶ୍ରଦ୍ଧାୟୁକ୍ତ ଭାବେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଶିବନୈୱେଦ୍ୟ ଆସିଲେ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ; କିନ୍ତୁ ବିଳମ୍ବ କଲେ ଏହା ପାପର ସହ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ। ଯିଏ ଶିବନୈୱେଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେନାହିଁ, ସେ ସମସ୍ତରୁ ଅଧମ ଓ ନିଶ୍ଚୟ ନରକକୁ ଯାଏ। ହୃଦୟରେ, କିମ୍ବା ସ୍ଫଟିକ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ରୌପ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଥିଲେ, ଶିବଦୀକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଏହା ଭକ୍ତି ସହିତ ଭୋଜ୍ୟ। ଏହିପରି ଶିବଦୀକ୍ଷିତ ଭକ୍ତିମାନେ ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗର ମହାପ୍ରସାଦ ଖାଇପାରନ୍ତି, ଏହା ମଙ୍ଗଳକାରୀ। ଏବେ ଶିବଦୀକ୍ଷା ନଥିବା କିନ୍ତୁ ଶିବଭକ୍ତି ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନୈୱେଦ୍ୟ ଭୋଜନର ନିଷ୍ପତ୍ତି ଶୁଣ। ଶାଳଗ୍ରାମ ଜନ୍ମ ଲିଙ୍ଗରେ, ଜଳରେ ଜନ୍ମିତ ଲିଙ୍ଗରେ, ପାଥର, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ, ରୌପ୍ୟ କିମ୍ବା ଦେବତା ବା ସିଦ୍ଧମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିଥିବା ଲିଙ୍ଗରେ— କାଶ୍ମୀରରେ, ସ୍ଫଟିକ ମଣି ଓ ସମସ୍ତ ଜ୍ଵାଳାମୁଖି ଲିଙ୍ଗରେ ଶିବନୈୱେଦ୍ୟ ଭୋଜନ ଚନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତର ଫଳ ସମାନ। ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହେଲେ, ତ୍ୟାଗିତ ପୁଷ୍ପ ପିନ୍ଧି, ଘୃତ ଭୋଜନ କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଚନ୍ଦାଧିକାରୀ ଅଛନ୍ତି, କେବଳ ସେଉଁଠି ସେମାନେ ଭୋଜନ କରିପାରିବେ; ଯେଉଁଠାରେ ନାହାନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଭୋଜନ କରିପାରିବେ। ବାଣଲିଙ୍ଗ, କାଉଁସି ଲିଙ୍ଗ, ସିଦ୍ଧଲିଙ୍ଗ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ଲିଙ୍ଗ ଓ ସମସ୍ତ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଚନ୍ଦାଧିକାର ନାହିଁ। ନିୟମାନୁସାରେ ଲିଙ୍ଗଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ଏହି ସ୍ନାନ ଜଳ ତିନିଥର ଦ୍ରବଣ କରିପିଲେ, ତିନି ପ୍ରକାରର ପାପ ଦ୍ରୁତ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ଶିବନୈୱେଦ୍ୟ, ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ, ଫଳ ଓ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଲିଙ୍ଗରେ ଥିବା କିଛି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ହେ ମହାମୁନି; କିନ୍ତୁ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ପର୍ଶ ବାହାରେ ଯାହା ଅଛି, ତାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପବିତ୍ର।