ଏହି କଥା ଆମେ ଶୁଣୁଛୁ ଯେ, ଏକ ବିଶେଷ ଯଜ୍ଞରେ କେବଳ ଶିବଙ୍କ ଦୟାରେ ବେଦର ତତ୍ତ୍ୱ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କ’ଣ ଓ କିପରି କରିବା ଉଚିତ, ଏ ସବୁ ଜଣାଯାଏ। ଏହାପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ୟ କ’ଣ? ତାହା ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପାୟ କ’ଣ? କିପରି ସାଧକ ଦରକାର? ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଆମକୁ କହ। ଉତ୍ତର ମିଳିଲା—ଶିବଙ୍କ ଦଶା ପ୍ରାପ୍ତି ହେଉଛି ପ୍ରମୁଖ ଲକ୍ଷ୍ୟ; ତାହା ପାଇଁ ଉପାୟ ହେଉଛି ତାଙ୍କ ସେବା; ଏବଂ ସେଇ ସାଧକ, ଯିଏ ଶିବଙ୍କ କୃପାରେ ଅସ୍ଥାୟୀ ଫଳର ଆକାଂକ୍ଷା ଛାଡିଦେଇଛି। ବେଦ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କରି, ସେମାନେ ତାହାର ମହାଫଳକୁ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ, ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ପରମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ଅନୁକ୍ରମିକ ଧାପରେ ଉନ୍ନତି କରନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକଙ୍କର ଭକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ମିଳିଥାଏ, ଏହି ଉପାୟ ବିଭିନ୍ନ ଓ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ପ୍ରଭୁ ଦ୍ୱାରା ଶିଖାଯାଇଛି। ସାରକଥା ହେଉଛି, ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଉପାୟକୁ ମୁଁ କହିବି—କାନ ଦ୍ୱାରା ଶୁଣିବା, ମୁଁହରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା। ମନ ସହିତ ଚିନ୍ତନ କରିବା ମହାଉପାୟ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଶୁଣିବା, ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଓ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଶାସ୍ତ୍ରର ଆଧିକାର ଆମ ପାଇଁ ଏହି ଉପାୟ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କର, ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣରେ ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ନିବେଶିତ ହେଉ। ଲୋକେ ଯାହା ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖନ୍ତି, ତାହା ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେଠାରେ ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ଜାଣି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ଏହିକାରଣରୁ, ଶ୍ରବଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଗୁରୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଲେ, ପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଚିନ୍ତନ କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଚିନ୍ତନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଶିବଯୋଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ସାଲୋକ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧାପରେ ଉନ୍ନତି ହୁଏ। ପରେ, ସମସ୍ତ ଦେହୀୟ ଦୁଃଖ ଓ ଆନନ୍ଦ ଲୟ ହୁଏ; ଏହି ସାଧନା ଦ୍ୱାରା ଏହି କଷ୍ଟ ସହିବାକୁ ପଡ଼େ, ଏବଂ ପରେ ଆରମ୍ଭରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏଠିଏ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା—କିପରି ଚିନ୍ତନ, କିପରି ଶ୍ରବଣ? କିପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ? ଏହି ସତ୍ୟକୁ କହ। ମନ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ରତା, ଯୁକ୍ତି ଉପରେ ପ୍ରେମ, ଯେଉଁ ନାମ ଦ୍ୱାରା ଗୁଣ, ରୂପ, ଲୀଳା ଓ ପୂଜା, ଉଚ୍ଚାରଣ ଇତ୍ୟାଦି ବର୍ଣ୍ଣିତ, ତାହାର ନିରନ୍ତର ଚିନ୍ତନ—ଏହା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ସାଧ୍ୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉପାୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଗୀତ, ଶାସ୍ତ୍ର ଶବ୍ଦ ବା ମୁଁହର ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ମହିମା, ଗୁଣ, ରୂପ ଓ ଲୀଳାର ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ରସମୟ ପ୍ରଶଂସା—ଏହି ହେଉଛି ଉଚ୍ଚାରଣ, ଏବଂ ଏଠାରେ ଏହା ମଧ୍ୟମ ଉପାୟ। ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଉପକରଣ ଦ୍ୱାରା ହେଉ, ଶିବସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଅତି ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣିବା, ଯେପରି ଜନନୀର ଖେଳାରେ ଆଲିଙ୍ଗନ ପ୍ରମାଣିକ, ଏହି ଶ୍ରବଣ ଏହି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍ଗ ସଙ୍ଗତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମେ ଶ୍ରବଣ ହୁଏ; ପରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣ, ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଏହା ଦୃଢ଼ ହୁଏ, ଚିନ୍ତନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ। ଶେଷରେ, ସମସ୍ତ କିଛି ଶଙ୍କରଙ୍କ କୃପା ଦୃଷ୍ଟିରେ ହୁଏ। ଏହି ସାଧନାର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ପୁରାତନ ଋଷିମାନେ ଏକ ଘଟଣା କଥା କହିଛନ୍ତି; ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ କହିବି—ଏହାକୁ ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ। ପୁରାତନ କାଳରେ, ମୋ ଗୁରୁ ବ୍ୟାସ, ପରାଶର ଋଷିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ପବିତ୍ର କୂଳରେ ଅସ୍ଥିର ଚିତ୍ତରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ସେଠି ଅକସ୍ମାତ୍, ଦେବମାନବୀ ରଥରେ ତପୋନିଧି ସନତ୍କୁମାର ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜ ଦିଖାଯାଉଥିଲା। ବ୍ୟାସ ଧ୍ୟାନରତ ଥିଲେ, ଜାଗ୍ରତ ହେଉଥିବାବେଳେ ଜନ୍ମହୀନ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସେ ନମସ୍କାର କରି, ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଆସନ ଦେଲେ; ସନତ୍କୁମାର ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଗଭୀର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ—"ଋଷି, ଏଠି ନିଜ ଅନୁଭୂତି ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ ତତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କର; ଏଠି ଶିବଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ତୁମେ କାହିଁକି ତପସ୍ୟା କରୁଛ?" ବ୍ୟାସ ଉତ୍ତର କଲେ—"ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ—ଏହି ସବୁ ବେଦ ମାର୍ଗରେ ଭକ୍ତି ସହ କରୁଛି। ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ ମୁଁ ବହୁତ କିଛି ସୃଷ୍ଟି କରିଛି, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁରୁ ହୋଇଛି, ତଥାପି ମୋକ୍ଷ ଦାୟିନୀ ଜ୍ଞାନ ଉଦୟ ହେଉନାହିଁ—ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ। ମୁଁ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରୁଛି, କିନ୍ତୁ କାହିଁକି ଏମିତି ହେଉଛି ଜାଣେନି।" ଏପରି ଭାବେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ସମର୍ଥ କୁମାର ମୁଖ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ମୋକ୍ଷ କାରଣ କହିଦେଲେ—"ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଶୁଣିବା, ପ୍ରଶଂସା କରିବା ଓ ଚିନ୍ତନ କରିବା—ଏହି ତିନି ମହାଉପାୟ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମତ ଓ ପ୍ରଚଳିତ ସାଧନା।" ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଚିନ୍ତାରେ ଭ୍ରମିତ ଥିଲି, ଅଚଳ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲି। ତେବେ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଦୟାମୟ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସାକ୍ଷୀ, ଗଣପତି ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ଆସିଲେ। ସେ ମୋତେ ସ୍ନେହରେ କହିଲେ—"ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଶୁଣିବା, ପ୍ରଶଂସା କରିବା ଓ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୋକ୍ଷ ଉପାୟ, ବେଦ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମତ।" ଏହି ତିନି ଉପାୟ ମୋତେ ଶିବ ନିଜେ କହିଥିଲେ—"ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଶ୍ରବଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାୟ ପୁନଃପୁନଃ ଅଭ୍ୟାସ କର।" ଏପରି କହି, ଆନନ୍ଦିତ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଗଣସହ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାମକୁ ଯାଇଗଲେ। ଏହିପରି ଏହି ପୂର୍ବ ଗାଥା କଥା ହୋଇଗଲା; ଓ ସୂତ, ତୁମେ ଏହି ତିନି ଉପାୟ—ଶ୍ରବଣ ଆଦି—ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଘୋଷଣା କରିଛ। ଯଦି କେହି ଏହି ତିନି ଉପାୟ ଅଭ୍ୟାସ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେ କ’ଣ କରିଲେ ମୋକ୍ଷ ପାଇପାରିବେ? କ’ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ମୋକ୍ଷ ଦେଇପାରିବ? ଏହିପରି ଉତ୍ତର ମିଳିଲା—ଯଦି କେହି ଶ୍ରବଣ ଆଦି ତିନି ଉପାୟ ଅଭ୍ୟାସ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେ ଏକ ଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଶଙ୍କରଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ଦୈନିକ ପୂଜା କରି, ଏହି ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ଉଚିତ।