ଶିଵପୁରାଣମ୍
Partial text — Vidyeśvara and Vāyavīya Saṃhitās only
ଏହି କଥାରେ ଆମେ ଜଗତର ମାଳିକା, ସର୍ବଜ୍ଞ ଭଗବାନ୍ ଶିବଙ୍କୁ ନେଇ କଥା ହେବ। ସେଇ ଭଗବାନ୍ ଯାହାରୁ ସବୁ କିଛି ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟା। ସେ ମହାଦେବ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଦେଶୀ ଓ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ମାଳିକା। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ହେବ, ଅନ୍ୟଥା କେବେ ମିଳିବ ନାହିଁ। ରୁଦ୍ର, ହରି, ହର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସେଇ ଭଗବାନଙ୍କର ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ସର୍ବଦା ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି। ତେଣୁ, ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ସହିତ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଭଗବାନଙ୍କର କୃପାରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ଏବଂ ଭକ୍ତିରୁ କୃପା ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ, ଯେପରିକି ଗଛରୁ ଗଛ ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ। ତେଣୁ, ତୁମେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖିବାକୁ ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ, ସେହି ସମୟରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଲୋକଙ୍କୁ ଜମିରେ ଯାଇ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରାଣା କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଶିବଙ୍କର କୃପା ଦ୍ୱାରା, ବେଦ ଜ୍ଞାନର ସାର ଜଣାପଡ଼ିବ, ଯାହାର ସାଥିରେ କଣ କରିବା ଓ କେମିତି କରିବା ଜଣାପଡ଼ିବ। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ କ’ଣ? ତାହାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମାଧ୍ୟମ କ’ଣ? କେମିତି ଅଭ୍ୟାସୀ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ? ଏହାର ସତ୍ୟ ତୁମକୁ କହିବାକୁ ଚାହାଁ। ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଶିବଙ୍କର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା; ମାଧ୍ୟମ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ସେବା; ଅଭ୍ୟାସୀ ହେଉଛି ସେଇ ଯାହା ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଅସ୍ଥାୟୀ ଫଳ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା ମୁକ୍ତ। ଯେତେବେଳେ ବେଦରେ ଦିଆଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକୁ କରାଯାଇଥାଏ ଏବଂ ତାହାର ବଡ଼ ଫଳକୁ ଦେବାରେ, ତେବେ ଲୋକ ଭଗବାନଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଜଗତକୁ ସେୟାର କରିବା ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକଙ୍କର ଭକ୍ତି ଅନୁସାରେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ମାଧ୍ୟମ ବିଭିନ୍ନ, ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସିଧାସଳଖ ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ସମସ୍ତ କଥାକୁ ସାରାଂଶ କରି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହାର ସାର ଓ ମାଧ୍ୟମ କୁହିବି: କାନରେ ଶୁଣିବା, ବକ୍ତୃତା କରିବା। ମନରେ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ବଡ଼ ମାଧ୍ୟମ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଶୁଣିବା, ବକ୍ତୃତା କରିବା ଏବଂ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ତେଣୁ, ଆମ ପାଇଁ ଶ୍ରୁତିର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ମାଧ୍ୟମ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ; ଏହି ଦ୍ୱାରା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କର, ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନରେ ଭକ୍ତିରେ ନିବିଡ ହୁଅ। ଲୋକମାନେ ଯାହା ସିଧା ଦେଖିବାରେ କାମ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ, ଯାହା ସିଧା ଦେଖାଯାଇନାହିଁ, ସେଥିରେ ଶୁଣିବାରେ କାମ କରନ୍ତି। ତେଣୁ, ଶୁଣିବା ପ୍ରଥମ; ଶିକ୍ଷକଙ୍କର ମୁଖରୁ ଶୁଣିବା ପରେ, ଗ୍ୟାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ବାକୀ କାମ କରେ—ବକ୍ତୃତା ଏବଂ ଧ୍ୟାନ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ପ୍ରଥାକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଇଥାଏ, ପଦକ୍ଷେପ ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୟାନ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ଶିବ-ଯୋଗ ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ, ଏବଂ କ୍ରମିକ ଭାବେ, ସାଲୋକ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଦକ୍ଷେପ ମାଧ୍ୟମରେ। ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେହୀୟ ରୋଗ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସୁଖ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା, ଏହି କଷ୍ଟ ଧରଣ କରାଯାଏ, ଏବଂ ପରେ, ଆରମ୍ଭରୁ ଶୁଭତା ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ। କେମିତି ଧ୍ୟାନ କରିବେ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କେମିତି ଶୁଣିବାକୁ? କେମିତି ବକ୍ତୃତା କରିବେ? ଏହାକୁ ସତ୍ୟରୂପେ କୁହ। ମନର ଶୁଧିକରଣ, ଯାହାରେ ଭକ୍ତିର ସହିତ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଇଛି, ଏହା ଅବିରତ ଧ୍ୟାନ, ଭଗବାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିର ଦ୍ୱାରା ଲାଭ କରାଯିବା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ମହାନ ମାଧ୍ୟମରେ, ଏହା ମୁଖ୍ୟ। ଗୀତରେ, ବେଦର ଶବ୍ଦରେ, କିମ୍ବା ବକ୍ତୃତାରେ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କର ଗୁଣ, ରୂପ ଓ ଖେଳର ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ପ୍ରଶଂସା—ଏହା ବକ୍ତୃତା, ଏବଂ ଏଠାରେ ଏହା ମଧ୍ୟମ ମାଧ୍ୟମ ଭାବରେ ଗଣନା କରାଯାଇଛି। ଯେକୌଣସି ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, କେଉଁଠି ହେଉ, ଶିବ ବିଷୟରେ ଅନେକ ଶବ୍ଦ ସୁନାଯିବାକୁ, ସେହିପରି ଏହା ଶୁଣିବାରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଦ୍ୱାରା, ଯେପରିକି ଗାନ୍ଧୀଙ୍କର ଖେଳ—ଏହା, ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନେ, ଏହାକୁ ଶୁଣିବାକୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସଦ୍ଗୁଣୀଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କରେ, ଶୁଣିବା ପ୍ରଥମ; ପରେ ଜୀବନର ଲୋକଙ୍କର ବକ୍ତୃତା, ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଏହା ଦୃଢ କରାଯାଏ, ଧ୍ୟାନ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ଶେଷରେ, ସବୁ କିଛି ଶଙ୍କରଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଘଟିଥାଏ। ଏହି ପ୍ରଥାର ଗରିମା ବିଷୟରେ, ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ଏକ କଥା କହିଛନ୍ତି; ତୁମ ପାଇଁ, ମୁଁ ଏହାକୁ କହିବି—ସତରେ ଶୁଣ। ବେଳେ ବେଳେ, ମୋର ଗୁରୁ ବ୍ୟାସ, ପରାଶରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଶୁଭ ସରସ୍ବତୀ ତଟରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଯାଇଥିବା ସମୟରେ, ସନତ୍କୁମାର, ଦିବ୍ୟ ଗାଡ଼ିରେ ଆସିଲେ, ସୂର୍ୟର ମାନ୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା। ଧ୍ୟାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ଜାଗୃତ, ସେ ଅବିଜ୍ଞତାକୁ ଦେଖିଲେ; ବନ୍ଦନା କରି, ବୃହତ ଇଚ୍ଛାରେ, ସେ କହିଲେ। ହାତ ଓ ପାଦ ଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି ଦେଇ, ଦେବତାଙ୍କର ଯୋଗ୍ୟ ସିଟ୍ ଦେଇ, ଭଗବାନ୍ ସେଉଁଥିରେ ଗଭୀର ଗଳାରେ କହିଲେ। “ହେ ଋଷି, ସତ୍ୟ ଏହାକୁ ଧ୍ୟାନ କର, ଯାହା ସିଧା ଅନୁଭବ କରାଯାଇପାରିବ; ଏଠାରେ, ଶିବଙ୍କ ସହିତ, କେଉଁ ପ୍ରୟୋଜନରେ ତୁମେ ତପସ୍ୟା କରୁଛ?” କୁମାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଉପଦେଶ ପାଇଁ, ବୃହତ ଋଷି ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା କହିଲେ: “ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ, ବେଦର ପଥରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଅନୁସରଣ କରୁଛି। “ତୁମ ଦୟାରେ, ମୁଁ ବିଶ୍ୱରେ ଅନେକ ଜିନିଷ ଗଢିଛି; କିନ୍ତୁ, ଯଦି ମୁଁ ଏଭଳି ହେଲି, ତେବେ ମୁଁ ଗୁରୁ ହେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। “ମୁକ୍ତିକୁ ନେଇ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବିତ ହେବା ନାହିଁ—ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ୟ। ମୁଁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରୁଛି, କିନ୍ତୁ ଏହାର କାରଣ ମୋତେ ଜଣା ନାହିଁ।” ତେଣୁ, ବୃହତ କୁମାରଙ୍କର ଅନୁରୋଧରେ, ସେ, ସମର୍ଥ ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରଥମ ମାନସିକତାକୁ କହିଲେ, “ଶୁଣିବା, ପ୍ରଶଂସା କରିବା, ଏବଂ ଧ୍ୟାନ କରିବା—ଏହି ତିନି ମହାନ ମାଧ୍ୟମ, ବେଦରେ ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଇଛି।” “ପୂର୍ବରୁ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ ମାଧ୍ୟମର ଚେଷ୍ଟାରେ ଗୋଲାକାର ହୋଇଥିଲି; ଅବିଚଳ ମଣ୍ଡର ପର୍ବତରେ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲି। “ତାପରେ, ଶିବଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଦ୍ୱାରା, ମହାନ୍ଦିକେଶ୍ୱର ଦେବତା ଆସିଲେ—ସେ, ସମସ୍ତଙ୍କର ସାକ୍ଷୀ, ଗଣଙ୍କର ମାଳିକା।