ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ—ଏହି ଦୁଇଟି ବିପରୀତ ଗୁଣ—ଶିବଙ୍କ ମାୟାକୁ ଅର୍ପିତ କରାଯାଏ। ଯିଏ ଏହି ବିପରୀତତାକୁ ଶିବଙ୍କ ମାୟାକୁ ଅର୍ପଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନି ଏହାର ବଶ ହୁଏନାହିଁ। ଯେଉଁଯାଏଁ ଜଣେ ଦେହରେ କୃତ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ସେଉଁଯାଏଁ ସେ ବନ୍ଧନରେ ଅଛନ୍ତି ଓ ଜୀବନ୍ତ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି। ମୁକ୍ତି ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି—ଏହା ହେଉଛି ତିନି ଦେହ ଉପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ। ଶିବ, ମାୟାର ଚକ୍ରକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇଥିବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ, ସେଉଁଠି ଅର୍ପିତ ବିପରୀତତାକୁ ଦୂର କରନ୍ତି। ଏହି ବିପରୀତତା ଯେଉଁଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଓ ପ୍ରଣାମ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟତମ କାର୍ଯ୍ୟ। ଏହି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଓ ପ୍ରଣାମ ଶିବଙ୍କୁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମାକୁ, ଷୋଡଶଉପଚାର ପୂଜାର ସମସ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ପୃଥିବୀରେ କୌଣସି ପାପ ନାହିଁ, ଯାହା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହେବାକୁ ଶକ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେହିପରି, ମାନବ ମାତ୍ର ଏହି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରିପାରିବେ। ଯିଏ ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ନିରବ ଅବସ୍ଥାରେ ତଥା ସତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ସେମାନେ ନିୟମିତ ଭାବେ କ୍ରିୟା, ତପସ୍ୟା, ଜପ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନ—ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ହେଉଛି ସ୍ୱାମିତ୍ୱ, ଦିବ୍ୟ ଦେହ, ଜ୍ଞାନ, ଅଜ୍ଞାନ ଓ ସନ୍ଦେହର ଦୂରୀକରଣ, ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି। କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଫଳ ଲାଭ ହୁଏ ଓ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୁଏ; ଜନ୍ମର ଫଳ ଓ ଜ୍ଞାନ-ବୁଦ୍ଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ଫଳକୁ ଦୂର କରାଯାଏ। ଶିବ ଭକ୍ତ ଉଚିତ ଅନୁସାରେ, ସ୍ଥାନ, କାଳ, ଦେହ ଓ ଧନ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଜ୍ଞାନୀ ନ୍ୟାୟସହିତ ଉପାର୍ଜିତ ଧନରେ, ପ୍ରାଣୀହିଂସା ଓ ଅନ୍ୟ ଦୋଷରୁ ଦୂର ରହି, ଏବଂ ଅତିରିକ୍ତ କଷ୍ଟ ଛାଡ଼ି, ଶିବ ନିବାସରେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଜଳ କିମ୍ବା ଖାଦ୍ୟ ଉପରେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ, ତାହା ଶୁଭ ହେବାକୁ ଗଣାଯାଏ; ଅଥବା ଏକ ଦରିଦ୍ର ବ୍ୟକ୍ତିର ଭିକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଦେଇପାରେ। ଶିବ ଭକ୍ତଙ୍କ ଭିକ୍ଷା ଶିବ ଭକ୍ତିକୁ ବଢ଼ାଏ; ଶିବ ଯୋଗୀଙ୍କ ଭିକ୍ଷାକୁ 'ଶମ୍ଭୁ ସୂତ୍ର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁ ଉପାୟରେ, ପୃଥିବୀର ଯେଉଁଠି, ଏକ ଭକ୍ତ ଚିରଦିନ ଶୁଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ନିରବରେ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଏହି ଗୁପ୍ତତାକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଶିବଙ୍କ ମହିମାକୁ ଭକ୍ତଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ; ଶିବ ମନ୍ତ୍ରର ଗୁପ୍ତତା କେବଳ ଶିବ ଜାଣନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ। ଏକ ଶିବ ଭକ୍ତ ସଦା ଶିବ ଲିଙ୍ଗରେ ଶରଣାଗତ ହୋଇ ବାସ କରିବା ଉଚିତ; ଅଚଳ ଲିଙ୍ଗରେ ଶରଣ ନେଇ ଜ୍ଞାନୀ ଦୃଢ଼ ହୁଏ। ନିୟମିତ ଭାବେ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ସାରା ଦେହ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ—ଏହିଠାରେ ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପାୟ ଓ ଲକ୍ଷ୍ୟ। ପୂର୍ବରୁ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ଏହି କଥା, ଯାହା ମୁଁ ପୁରାତନ କାଳରେ ଶୁଣିଥିଲି—ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ କ୍ଷେମ ହେଉ, ଆମର ଶିବ ଭକ୍ତି ଦୃଢ଼ ହେଉ। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଯିଏ ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ସଦା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଶିବଙ୍କ କୃପାରେ ଶିବ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ଏକ ଋଷି ସୂତଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ ସୂତ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉ। ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ଶିବ ଭକ୍ତ ଏବଂ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଲିଙ୍ଗର ମହତ୍ତ୍ୱ କଥା କହିଛ। ଏବେ, ଆଉଥରେ ଏହି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଥିବା ମହେଶଙ୍କ ଲିଙ୍ଗର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହତ୍ତ୍ୱ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣିତ ଭାବରେ ଆମକୁ କୁହ।" ତା'ପରେ ସୂତ ଋଷିମାନେ କୁହିଲେ, "ହେ ଋଷିମାନେ, ସମସ୍ତେ ଏହି କଥା ଭକ୍ତି ଭାବେ ଶୁଣ। ଶିବଙ୍କ ପୃଥିବୀ ଲିଙ୍ଗର ମହତ୍ତ୍ୱ ଏବେ ମୁଁ କହୁଛି। ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ, ପୃଥିବୀ ଲିଙ୍ଗ ସର୍ବୋଚ୍ଚ; ଏହାକୁ ପୂଜା କରି ବହୁତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସିଦ୍ଧି ପାଇଛନ୍ତି। ହରି, ବ୍ରହ୍ମା, ଋଷିମାନେ ଓ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ପୃଥିବୀ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରି, ତାଙ୍କର ଆକାଂକ୍ଷିତ ଫଳ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି। ଦେବ, ଅସୁର, ମାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଅନ୍ୟେ ଅନେକେ, ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ପାଇଛନ୍ତି। କୃତ ଯୁଗରେ ଲିଙ୍ଗ ମଣିରୁ, ତ୍ରେତାରେ ସୁନାରୁ, ଦ୍ୱାପରରେ ପାରଦରୁ ଏବଂ କଳିଯୁଗରେ ପୃଥିବୀରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଅଷ୍ଟ ରୂପ ମଧ୍ୟରେ, ପୃଥିବୀ ରୂପ ସର୍ବୋଚ୍ଚ; ଏହାକୁ ଅଖଣ୍ଡ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିଲେ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମହାଫଳ ମିଳେ। ଯେପରି ବିଶ୍ୱ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମହେଶ୍ୱର ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ଲିଙ୍ଗ ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ସମସ୍ତ ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ଲିଙ୍ଗ ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଏହିପରି ଏହି ପୃଥିବୀ ଲିଙ୍ଗ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ। ସମସ୍ତ ଜାତି ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ଲିଙ୍ଗ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ସମସ୍ତ ସହର ମଧ୍ୟରେ କାଶୀ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ଲିଙ୍ଗ ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟରେ ଶିବରାତ୍ରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ଲିଙ୍ଗ ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ସମସ୍ତ ଦେବୀ ମଧ୍ୟରେ ଶିବଶକ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ଲିଙ୍ଗ ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ଯଦି କିଏ ପ୍ରକୃତିଗତ ଭାବେ ପୃଥିବୀ ନୁହେଁ ଏମିତି ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରେ, ସେହି ପୂଜା ଫଳହୀନ ହୁଏ, ଯେପରି ନ୍ୟାୟ, ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳହୀନ ହୁଏ। ପୃଥିବୀ ଲିଙ୍ଗର ପୂଜା ପୁଣ୍ୟ, ଶ୍ରୀ, ଆୟୁ ଦେଉଛି; ଏହା ତୃପ୍ତି, ପୋଷଣ ଓ ଧନ ଦେଉଛି, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପାସକ ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଉପାୟ ଉପଲବ୍ଧ, ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ, ପୃଥିବୀ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ସମସ୍ତ ଇଛା ଓ ପୁରୁଷାର୍ଥ ପୂରଣ କରେ। ଯିଏ ପୃଥିବୀ ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କରି, ଶୁଭ ବେଦିରେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ଏଠାରେ ଧନୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ହୁଅନ୍ତି, ପରେ ରୁଦ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।