ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ଏକ ଭକ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରୁ ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ମନ ଏମିତି ଏକ ଦିବ୍ୟ ଅନୁଭୂତି ଅନୁଭବ କରେ ଯେ, ଶୂନ୍ୟତାରେ କିଛି ଆନନ୍ଦ ମିଳେ ନାହିଁ । ଯେତେବେଳେ ଶିବଙ୍କ ଦର୍ଶନ ହୁଏ, ‘ମୁଁ’ ବୋଧ ମଧ୍ୟ ଦୂରିଯାଏ । ଭକ୍ତ ନିଜ ଦେହ ନେଇ ବଡ ନମ୍ର, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁ ଶିବ ମହାନ; ଏବେ ସେ ନିଜକୁ ଖାଲି ନୁହେଁ, ସତ୍ୟ ସେ ଶିବଙ୍କ ଦାସ ବୋଲି ଅନୁଭବ କରେ । ଏଠି ଶିବ ଉପାସନାର ନିୟମ ଦିଆଯାଇଛି—ପ୍ରଥମେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପୂଜା ଓ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ, ତା’ପରେ ଶିବଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି ତାମ୍ବୁଳ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ । ନିଜେ ଶିବଙ୍କୁ ଏକ ଶତାଠ ଆଠ (୧୦୮) ପରିକ୍ରମା କରିବା ଉଚିତ; ଅନ୍ୟ ଲୋକ ହଜାର, ଦଶହଜାର, ଲକ୍ଷ କିମ୍ବା କୋଟି ପରିକ୍ରମା କରିପାରନ୍ତି । ଏହି ପରିକ୍ରମା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ନିଶ୍ଚିନ୍ହ ହୁଏ; ଦୁଃଖର ମୂଳ ରୋଗ, ରୋଗର ମୂଳ ପାପ । ପାପ ନିବାରଣ କେବଳ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ, ଏବଂ ଶିବ ପ୍ରତି କୃତ ଧର୍ମ ପାପ ଦୂର କରିପାରେ । ପରିକ୍ରମାକୁ ଶିବ ସେବାର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପ୍ରୟୋଗରେ, ପରିକ୍ରମା ହେଉଛି ପବିତ୍ର ‘ଓଁ’ ମନ୍ତ୍ରର ଜପ । ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ—ଏହି ଦୁଇଟି ବିପରୀତ ଅବସ୍ଥା ମାୟାର ଚକ୍ର ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ; ଏହି ଚକ୍ର ଅଞ୍ଜଳି ପୀଠ ଭିତରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଅଞ୍ଜଳି ପୀଠରୁ ପରିକ୍ରମାର କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର ରଖି । ତା’ପରେ ନମସ୍କାର କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି, ଯାହା ପରିକ୍ରମା ବୋଲି ମନାଯାଏ; ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ସମୟରେ ଜନ୍ମ ଲାଭ ହୁଏ, ଏବଂ ନମସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ ନିବେଦନ କରାଯାଏ । ଏହି ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଦୁଇଟି ବିପରୀତ ଅବସ୍ଥା ଶିବ ମାୟାକୁ ନିବେଦିତ କରାଯାଏ; ଯିଏ ଏହି ବିପରୀତକୁ ଶିବଙ୍କ ମାୟାକୁ ନିବେଦନ କରେ, ସେ ପୁନଃ ଏହି ଚକ୍ରରେ ବନ୍ଧିତ ହୁଏନାହିଁ । ଦେହର କ୍ରିୟା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ବନ୍ଧନରେ ଓ ଜୀବନ୍ତ; ତିନି ଦେହ ଉପରେ ସ୍ୱାମୀତ୍ୱ ଲାଭ କରିବାକୁ ମୁକ୍ତି ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି । ଶିବ, ମାୟାର ଚକ୍ର ଚାଳକ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ; ଶିବ ନିଜ ମାୟାକୁ ନିବେଦିତ ଏହି ବିପରୀତକୁ ଦୂର କରନ୍ତି । ଯେଉଁ ବିପରୀତ ଶିବଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ, ତାକୁ ଶିବଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ; ପରିକ୍ରମା ଓ ନମସ୍କାର ଶିବଙ୍କୁ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି । ପରିକ୍ରମା ଓ ନମସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଶିବ, ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ, ସୋଳ ଉପଚାରର ପୂଜାର ଫଳ ମିଳେ । ପୃଥିବୀରେ କେହି ଏମିତି ପାପ ନାହିଁ, ଯାହା ପରିକ୍ରମା ଦ୍ୱାରା ନାଶ ହେବ ନାହିଁ; ତେଣୁ ପରିକ୍ରମା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରିବା ଉଚିତ । ଶିବଭକ୍ତ, ମୌନୀ, ସତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣରେ ଶକ୍ତ, ବିଧି, ତପସ୍ୟା, ଜପ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନ ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ହେଉଛି ରାଜ୍ୟ, ଦିବ୍ୟ ଦେହ, ଜ୍ଞାନ, ଅଜ୍ଞାନ ଓ ସନ୍ଦେହ ନାଶ ଓ ଶିବଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ । କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଫଳ ଲାଭ ହୁଏ, ଏବଂ ଅନ୍ଧକାର ଦୂରିଯାଏ; ଜନ୍ମ ଫଳ ଓ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିର ଫଳକୁ ଦୂର କରିବା ପରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ । ଶିବଭକ୍ତ ଅନୁସୂଚିତ ସ୍ଥାନ, କାଳ, ଦେହ ଓ ଧନ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ । ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଧନ ଉପାର୍ଜନ କରି ଶିବଧାମରେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ, ପ୍ରାଣୀହିଂସା ଓ ଅନ୍ୟ ଦୋଷ ଛାଡ଼ି, ଅତି କଷ୍ଟ ଛାଡ଼ି । ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରିତ ଜଳ କିମ୍ବା ଭୋଜ୍ୟ ପବିତ୍ର ମନାଯାଏ; କିମ୍ବା ଏକ ଦରିଦ୍ର ଲୋକଙ୍କ ଭିକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଦେଇପାରେ । ଶିବଭକ୍ତଙ୍କ ଭିକ୍ଷା ଶିବଭକ୍ତି ବଢ଼ାଏ; ଶିବଯୋଗୀଙ୍କ ଭିକ୍ଷା ‘ଶମ୍ଭୁ ସୂତ୍ର’ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ । ଯେଉଁଠି ଯେପରି ଉପାୟରେ ହେଉ, ସଦା ଶୁଦ୍ଧ ଭୋଜନ ମୌନରେ କରିବା ଉଚିତ ଓ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । କିନ୍ତୁ ଶିବଭକ୍ତଙ୍କୁ କେବଳ ଶିବର ମହିମା ପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଚିତ; ଶିବମନ୍ତ୍ରର ଗୁପ୍ତତା କେବଳ ଶିବ ଜାଣନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ । ଶିବଭକ୍ତ ସଦା ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ବାସ କରିବା ଉଚିତ; ସ୍ଥିର ଲିଙ୍ଗରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ ଜ୍ଞାନୀ ଅଚଳ ହୁଅନ୍ତି । ନିୟମିତ ଭାବରେ ଲିଙ୍ଗର ପୂଜା କଲେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ସାରା ଜଗତ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏହିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉପାୟ ଓ ଲକ୍ଷ୍ୟ । ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୁହାଯାଇଥିଲା, ଯାହାକୁ ମୁଁ ପୁରାତନ କାଳରେ ଶୁଣିଥିଲି—ସେଇ ଜ୍ଞାନ ଆମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉ, ଓ ଆମର ଶିବଭକ୍ତି ଅଚଳ ରହୁ । ଯିଏ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ପଢ଼ିବେ କିମ୍ବା ଶୁଣିବେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଶିବଙ୍କ କୃପାରେ ଶିବଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିବେ । ଏହିପରେ, ଏକ ବୃଦ୍ଧ ଋଷି ସୂତଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରି କହିଲେ—“ହେ ସୂତ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉ, ତୁମେ ଧନ୍ୟ ଓ ଶିବଭକ୍ତ। ତୁମେ ଯେପରି ଲିଙ୍ଗର ମହିମା କୁହିଲ, ଯାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଫଳ ଦିଏ, ଏହି ବିଷୟ ପୁନର୍ବାର କୁହ । ଏହି ପୃଥିବୀ ଲିଙ୍ଗର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହିମା, ଯାହା ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୁହାଯାଇଥିଲା, ପୁନି କୁହ ।” ତେଣୁ ସୂତ କହିଲେ—“ହେ ଋଷିମାନେ, ସମସ୍ତେ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ ଶୁଣ, ମୁଁ ଏବେ ଶିବଙ୍କ ପୃଥିବୀ ଲିଙ୍ଗର ମହିମା କୁହିବି । ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ଲିଙ୍ଗ ସର୍ବୋଚ୍ଚ; ଏହାକୁ ପୂଜି ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛନ୍ତି । ହରି, ବ୍ରହ୍ମା, ଋଷିମାନେ, ପ୍ରଜାପତିମାନେ—ସମସ୍ତେ ଏହି ପୃଥିବୀ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜି ନିଜ ଇଛିତ ଫଳ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି । ଦେବ, ଅସୁର, ମନୁଷ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରଜାତି ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛନ୍ତି । କୃତ ଯୁଗରେ ମଣିର, ତ୍ରେତାରେ ସୁନାର, ଦ୍ୱାପରରେ ପାରଦର, କିନ୍ତୁ କଳି ଯୁଗରେ ପୃଥିବୀ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜ୍ୟ । ଅଷ୍ଟ ରୂପ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ରୂପ ସର୍ବୋଚ୍ଚ; ଏହାକୁ ଅଖଣ୍ଡ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିଲେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମହାଫଳ ମିଳେ । ଯେପରି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହେଶ୍ବର ସର୍ବପ୍ରଥମ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ଲିଙ୍ଗ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଯେପରି ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗରେ ପୃଥିବୀ ଲିଙ୍ଗ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ।