ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ ଜ୍ୱର, ମହାମାରୀ, ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ, ଗୋମାତା ରୋଗ, ଛୋଟା ମାତା, ଜନ୍ମନକ୍ଷତ୍ର ଯୋଗ, ଗ୍ରହଗମନ ଓ ଗ୍ରହଯୁଗ ଭଳି ଅନିଷ୍ଟ ଚିହ୍ନ ଦେଖିଥାନ୍ତି, ସେଥିରେ ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତି ଆସେ। ଏହା ସହିତ, ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱପ୍ନ, ମୃତଦେହ, ଚଣ୍ଡାଳ କିମ୍ବା ପତିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶ, ଏବଂ ଏମାନେ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ମଧ୍ୟ ଦେବୀୟ ଦୋଷ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ। ଏପରି ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯିବା ସମୟରେ, ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ଦୋଷ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଏକ ଶାନ୍ତି ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଯଜ୍ଞ ଦେଉଳ, ଗୋଶାଳା, ଷ୍ଟୂପ କିମ୍ବା ଘରର ଦଳାନ, ଉଚ୍ଚ ଓ ଶୁଭ୍ର ମଞ୍ଚ କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଯେତେ ଆବଶ୍ୟକ ଚାଉଳ ବା ଧାନ ନିଅ, ଏହାକୁ ଚିଟିକି ମଞ୍ଚରେ ଲୋଟସ ଚିତ୍ର କର, ତାହା ସହିତ ଏକ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଆକୃତି ମଧ୍ୟ ଅଙ୍କନ କର। ଏହା ପରେ, ଏକ ମାଟିର ଘଡ଼ାକୁ ସୂତାରେ ବାନ୍ଧ, ତାଜା ଗୁଗୁଳ ଧୂପ ଦିଅ, ଏବଂ ଏକ ବଡ଼ ଘଡ଼ା ମଞ୍ଚର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ରଖ। ଏପରି ଚାରି ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଘଡ଼ା ରଖିବା ଦରକାର। ଏଠାରେ ଆଠଟି ଘଡ଼ାକୁ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ, ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଗଛର ଡାଳି ଦିଅ। ନବ ରତ୍ନ, ନୀଳମଣି ଆଦି ଅନୁସାରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏଠି ଏକ ବିଦ୍ୱାନ ପୁରୋହିତ ଓ ତାଙ୍କ ଜନାନୀକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରି, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରେ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ରଖିବା ଦରକାର। ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ମଧ୍ୟଘଡ଼ାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା, ବାହ୍ୟ ପୂଜା ମଧ୍ୟ କରିବା ଦରକାର। ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଏବଂ ଶେଷରେ ତାଙ୍କ ନାମରେ ହବନ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ, ଆବାହନ ଆଦି ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯିବା ଉଚିତ। ଗୁରୁ ଓ ପୁରୋହିତ ମିଶି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରିବେ। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଘଡ଼ା ପାଖରେ ହୋମ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ଯେଉଁଠି ଦଶ ଲକ୍ଷ, ଏକ ଲକ୍ଷ, ହଜାର, ଶତ, କିମ୍ବା ଏକ ଶତ ଆଠ ପ୍ରମାଣରେ ହୋମ କରାଯିବ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଏକ ଦିନ, ନଅ ଦିନ, କିମ୍ବା ଏକ ମଣ୍ଡଳ (ଚାଳିଶି ଦିନ) ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିହେବା ଉଚିତ। ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଶମୀ କାଠ, ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପଳାଶ କାଠ, ଇଂଧନ, ଚାଉଳ ଏବଂ ଘିଁ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଓ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଆହୁତି ଦିଅ। ଆରମ୍ଭ କରିବା ପରେ, ଯେଉଁ ଉପକରଣ ସଜାଯାଇଛି, ସେଉଁଠି ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉଚିତ। ଶେଷରେ ମଙ୍ଗଳମୟ ଆବାହନ ପାଠ କରି, ସ୍ଥଳକୁ ଜଳ ଛିଟିଇ ଶୁଭ କରିବା ଦରକାର। ଏହା ପରେ, ଯେତେ ଆହୁତି ଦିଆଯାଇଛି, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖାଇବେ। ଗୁରୁ ଓ ପୁରୋହିତ ମଧ୍ୟ ଏହି ନୈବେଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବେ। ସମସ୍ତ ଆହୁତି ଶେଷ ହେଲେ, ରବି ଆଦି ଗ୍ରହମାନେ ପୂଜିତ ହେବେ ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଅନୁକ୍ରମିକ ଭେଟ, ଭୋଜନ, ରତ୍ନ ଦିଆଯିବ। ଏହା ପରେ, ଦଶ ପ୍ରକାର ଦାନ ଏବଂ ତାଠାରୁ ବଡ଼ ଦାନ, ଶିଶୁ, ଉପନୟନ କରା, ଗୃହସ୍ଥ ଓ ବନବାସୀଙ୍କୁ ଦିଆଯିବ; ପରେ କନ୍ୟା, ସୁମଙ୍ଗଳି ଓ ବିଧବାଙ୍କୁ ଦାନ ଦିଅ। ଯେଉଁ ଉପକରଣ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଛି, ସେଉଁଠି ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦାନ କର। ଯମ ହେଉଛନ୍ତି ଅପଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ରୋଗର ନାୟକ; ସେଥିପାଇଁ ଯମଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ 'କାଳଦାନ' ଦିଅ। କାଳଙ୍କ ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ଆକୃତି ମୂର୍ତ୍ତି, ଯାହା ହାତରେ ପାଶ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଧରିଛି, ଶତ ନିଷ୍କା କିମ୍ବା ଦଶ ନିଷ୍କା ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ମୂର୍ତ୍ତି ସହିତ ଦାନ ଦେଇ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଇଁ ତିଳ ଦାନ କରିବା ଦରକାର। ରୋଗ ନିବାରଣ ପାଇଁ ଘିଁ ଦାନ କର, ଏବଂ ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଦରିଦ୍ର ହେଲେ କମରେ ଶତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଅ। ଦରିଦ୍ର ହେଲେ ଯେତେ ସମ୍ଭବ, ସେତେ କରିବା ଉଚିତ; ଭୂତ-ପିଶାଚ ଓ ଦିଗ୍ବନ୍ଧନ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଭୈରବଙ୍କ ମହାପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ଶେଷରେ ଶିବଙ୍କ ମହାଅଭିଷେକ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ କରି, ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରିବେ। ଏପରି ଯଜ୍ଞ କରିଲେ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଶାନ୍ତି ହୁଏ। ଏହି ଶାନ୍ତି ଯଜ୍ଞ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସରେ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି କେବେ ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ତୁରନ୍ତ କିମ୍ବା ଏକ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଏହି କ୍ରିୟା କରିବା ଦରକାର। ଦୁର୍ମହାପାପ ଦେଖିଲେ ଭୈରବଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ମହାରୋଗ ଆସିଲେ ପୁନଃ ସଙ୍କଳ୍ପ କରିବା ଦରକାର; ଏବଂ ଦରିଦ୍ର ହେଲେ ଅତି କମରେ ଏକ ଦୀପ ଦିଅ। ଏହା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ହେଲେ, ସ୍ନାନ କରି, ଯେଉଁ ଅଳ୍ପ ଦେଇପାରିବ, ଦିଅ, ଏବଂ ଏକ ଶତ ଏବଂ ଆଠ ବାର ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ନମସ୍କାର କର। ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ଏକ ହଜାର, ଦଶ ହଜାର, ଏକ ଲକ୍ଷ କିମ୍ବା କୋଟି ନମସ୍କାର କରିପାରିବେ; ଏହି ନମସ୍କାର ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ରୂପକୁ ଯେଉଁ ମନ ଅର୍ପିତ, ସେ ଶୂନ୍ୟତାରେ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ; ଆମ ମନରେ ଯେ 'ମୁଁ' ବୋଧ ଅଛି, ସେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୂର ହୁଏ। ମୁଁ ନିଜ ଦେହରେ ନମ୍ର, ଆପଣ ମହାନ; ମୋର ସ୍ୱଭାବ ଶୂନ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏବେ ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ଆପଣଙ୍କ ଦାସ। ଯଥାଯଥ ଆତ୍ମାର ପୂଜା ଓ ନମସ୍କାର କରି, ଶିବଙ୍କୁ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ, ପାନ ଗୁଟି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ନିଜେ ଏକ ଶତ ଏବଂ ଆଠ ବାର ଶିବଙ୍କ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କର; ଅନ୍ୟ କେହି ଚାହିଁଲେ ଏକ ହଜାର, ଦଶ ହଜାର, ଏକ ଲକ୍ଷ କିମ୍ବା କୋଟି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରିପାରିବେ। ଶିବଙ୍କ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ତୁରନ୍ତ ନାଶ ହୁଏ; ଦୁଃଖର ମୂଳ ହେଉଛି ରୋଗ, ଏବଂ ରୋଗର ମୂଳ ହେଉଛି ପାପ। ପାପ ନିବାରଣ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ; ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା ଧର୍ମ ପାପ ନାଶ କରିପାରେ। ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ ଶିବସେବାର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ; ପ୍ରକୃତରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ ହେଉଛି ଓଁକାର ଉଚ୍ଚାରଣ। ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ, ଏହି ଦୁଇ ବିପରୀତ ଚକ୍ର ମାୟାର ଚକ୍ର; ଯଜ୍ଞବେଦୀ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ମାୟାଚକ୍ର ଭାବିତ। ଯଜ୍ଞବେଦୀରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କ୍ରମେ ପଦେ ପଦେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ।