ଏହି ଶିବ ପୁରାଣର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଆମେ ଶୁଣୁଛୁ। ଯେଉଁଠି କହାଯାଇଛି, ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ଶିବ ପୁରାଣର ସପ୍ତ ସଂହିତାଗୁଡିକୁ ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ପାଠ କରିଥାଏ, ସେ ଜୀବନ ଥିବାବେଳେ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାଏ। ଶିବ ପୁରାଣର ମହତ୍ତ୍ୱ ଏପରି, ଶୃତି, ସ୍ମୃତି, ପୁରାଣ, ଇତିହାସ, ଆଗମ ଆଦି ଶତ ଶତ ଗ୍ରନ୍ଥ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଏକ ଅଂଶ ପରି ନୁହେଁ। ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଶୈବ ପୁରାଣ, ଯାହାକୁ ଶିବ ନିଜେ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି, ଶିବ-ଭକ୍ତ ବ୍ୟାସ ଏହାକୁ ସାରାଂଶ ଭାବରେ ଲେଖିନଥିଲେ; ଏହା ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କୁ ଉପକାର କରେ, ତିନିପ୍ରକାର ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରେ ଓ ଶୁଭ ଦେଇଥାଏ। ଏଠାରେ ଧର୍ମ କୁ ଅକପଟ ଭାବେ ଶିଖାଯାଇଛି, ବେଦାନ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ଇର୍ଷ୍ୟାହୀନ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକଙ୍କୁ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ, ଏଠାରେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଓ ତିନି ଗୋଟିଏ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଉପକୃତ। ଶୈବ ପୁରାଣ ପୁରାଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁକୁଟ ମଣି, ବେଦାନ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକରେ ଚମକେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଗାଇଥାଏ; ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହାକୁ ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା କରେ, ସେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହୋଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପାଉଥାଏ। ଏପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ସୂତଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଆମ ପାଇଁ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ପୁରାଣ, ବେଦାନ୍ତର ଏସେନ୍ସ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ପଢ଼ିଦିଅ।" ଋଷିମାନଙ୍କର ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସୂତ ଖୁସିରେ ଶଂକରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଋଷିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଏହି ଶୈବ ପୁରାଣ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଯାହା ପୁରାଣ ଧାରା ଓ ବେଦର ସାର କୁ ନିବେଶ କରିଛି।" ଏଠାରେ ତିନିପ୍ରକାର ଗୀତ ଭଲପାଇ ଗାଯାଏ—ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ, ଓ ବୈରାଗ୍ୟର ଉଦ୍ବୋଧନ ହୁଏ। ବେଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଇଥିବା ତତ୍ତ୍ୱ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏହି ପୁରାଣ, ବେଦର ସାର, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଓ ବହୁ ପୂର୍ବ ଯୁଗରେ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି। ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ ଯୁଗରେ, ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେବାବେଳେ, ଛଅ ଗୋଟିଏ ବୃଦ୍ଧ ଋଷିମାନେ ଆପସରେ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ବିବାଦ ହେଲା—"ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ନୁହେଁ"—ଏବଂ ସେମାନେ ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଗଲେ। ସମସ୍ତେ ନମ୍ରତା ପୂର୍ବକ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, "ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ।" "କିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଉପରେ, ପ୍ରାଚୀନ ଓ ପାରାପାର, ଯାହାକୁ ଭାଷା ଓ ମନ ଚାହିଁ ଫେରିଯାଏ?" "ଯାହାରୁ ସମସ୍ତ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ପ୍ରଥମେ ଆସିଥାଏ।" "ଏହି ଦେବ, ମହାଦେବ, ସମସ୍ତ ଜାଣିଥିବା, ବିଶ୍ୱର ମାଲିକ; ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦେଖିଯାଏ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ କେଉଁଠିଁ ନୁହେଁ।" ରୁଦ୍ର, ହରି, ହର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସମୟ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି। ଅଧିକ କିଏ କହିବ? ଶିବ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଦୟା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଦୟା ଭକ୍ତିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଯେପରି ଅଙ୍କୁର ମାଣି ଅମ୍ବୁ, ଅମ୍ବୁ ମାଣି ଅଙ୍କୁର। ସେହିପରି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦୟା ପାଇଁ ତୁମେ ପୃଥିବୀକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଓ ଦୀର୍ଘ ଏକ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ, ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଶିବଙ୍କ ଦୟା ଦ୍ୱାରା ବେଦ ଜ୍ଞାନର ସାର ଜଣାଯାଏ, କଣ କରିବା ଉଚିତ ଓ କିପରି କରିବାଯିବା ଜଣାଯାଏ। "ଏବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ୟ କ'ଣ? ଏହାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପାୟ କ'ଣ? କିପରି ପ୍ରୟାସକାରୀ ଦରକାର? ଏହି ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ।" ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଶିବ ପଦ ଲାଭ; ଉପାୟ ହେଉଛି ତାଙ୍କୁ ସେବା କରିବା; ପ୍ରୟାସକାରୀ ହେଉଛି ସେ, ଯିଏ ଦୟା ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ଥାୟୀ ଫଳର ଆଶା ରହିନଥାଏ। ବେଦ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ତାହାର ଫଳ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆଶ୍ରୟ ପାଉଥାଏ, ତାଙ୍କ ବିଶ୍ୱରେ ବସିବା ଆଦି ଅନୁକ୍ରମରେ ଉନ୍ନତି ହୁଏ। ଏଠି ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ମିଳେ; ଉପାୟ ଅନେକ, ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ସିଧାସଳଖ ବ୍ୟଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି। ସାର ଓ ଉପାୟ କୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କରି କହିବି: କାନ ଦ୍ୱାରା ଶୁଣିବା, ମୁଁ ଦ୍ୱାରା ପଢ଼ିବା। ମନ ଦ୍ୱାରା ଚିନ୍ତା କରିବା ମହା ଉପାୟ; ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଶୁଣିବା, ପଢ଼ିବା, ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଉପାୟର ଗ୍ରନ୍ଥ ଅଧିକାରୀ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ୟ କୁ ଅନୁସରଣ କର; ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ନିମନ୍ତେ ଏକମାତ୍ର ଭକ୍ତି ରଖ। ଲୋକେ ଦୃଶ୍ୟ କିଛି ଦେଖି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଏଠି ଅଦୃଶ୍ୟ ଜାଣି ଶୁଣିବା ମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ତେଣୁ, ଶୁଣିବା ପ୍ରଧାନ; ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଲା ପରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ—ପଢ଼ିବା ଓ ଚିନ୍ତା କରିବା—ପୂରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ରମରେ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ବକ କଲା ପରେ, ଶିବ ଯୋଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ସାଲୋକ୍ୟ ଆଦି ଅନୁକ୍ରମରେ ଉନ୍ନତି ହୁଏ। ଏପରେ, ଶରୀର ରୋଗ ଓ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଦୂର ହୁଏ; ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଏହି କଷ୍ଟ ସହିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ, ଏବଂ ପରେ ଆରମ୍ଭ ଠାରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ଉପଜିଥାଏ। ଏଠି ଚିନ୍ତା କିପରି, ଓ ବ୍ରହ୍ମନ, ଶୁଣିବା କିପରି? ପଢ଼ିବା କିପରି କରିବା? ଏହି ସତ୍ୟ କହିବାକୁ ଚାହେଁ। ମନର ଶୁଦ୍ଧି, ତର୍କର ରୁଚି ସହିତ, ନାମ, ଗୁଣ, ରୂପ, ଲୀଳାର ବର୍ଣ୍ଣନା, ପୂଜା, ପଠନ ଆଦିର ଶୁଦ୍ଧି—ଏହି ଧ୍ୟାନ ଅବିରତ ଚିନ୍ତା, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ହୁଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉପାୟ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ମୁଖ୍ୟ। ଗୀତ, ଶାସ୍ତ୍ର ଶବ୍ଦ, କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ନାମ, ଗୁଣ, ରୂପ, ଲୀଳାର ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ରସଭରା ପ୍ରଶଂସା—ଏହି ପଠନ, ଏଠାରେ ମଧ୍ୟମ ଉପାୟ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ। ଯେକୌଣସି ଉପକରଣ ଦ୍ୱାରା, କେଉଁଠିଁ ନାହିଁ, ଶିବ ସଂପୃକ୍ତ ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡିକୁ ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ଶୁଣିବା, ଏହି ହେଉଛି ଶୁଣିବା, ଯାହା ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।