शिवपुराणम्

स्वहस्ताल्लिखितं लिंगं शुद्धप्रणवमंत्रकम् यंत्रलिंगं समालिख्य प्रतिष्ठावाहनं चरेत्

स्वतःच्या हाताने काढलेले आणि शुद्ध प्रणव मंत्रासह असलेले लिंग यंत्र लिंग म्हणतात; ते काढून प्रतिष्ठा आणि आवाहन करावे.

बिंदुनादमयंलिंगंस्थावरंजंगमंचयत् भावनामयमेतद्धि शिवदृष्टं न संशयः

बिंदू आणि नाद यांच्यापासून बनलेले, स्थिर किंवा चल असलेले लिंग, हे मननातूनच निर्माण होते; हे शिवाने पाहिले आहे, यात शंका नाही.

यत्र विश्वस्यते शंभुस्तत्र तस्मै फलप्रदः स्वहस्ताल्लिख्यते यंत्रे स्थावरादावकृत्रिमे

जिथे शंभूवर विश्वास ठेवला जातो, तिथे तो फळ देतो; स्वतःच्या हाताने यंत्रावर काढलेले असो, किंवा स्थिर किंवा नैसर्गिक रूपात असो.

आवाह्यपूजयेच्छंभुंषोडशैरुपचारकैः स्वयमैस्वर्यमाप्नोतिज्ञानमभ्यासतोभवेत्

शंभूचे आवाहन करून सोळा उपचारांनी पूजा करावी; स्वतःच्या प्रयत्नाने ऐश्वर्य मिळते आणि सरावाने ज्ञान प्राप्त होते.

देवैश्च ऋषिभिश्चापिस्वात्मसिद्ध्यर्थमेवहि समंत्रेणात्महस्तेनकृतंयच्छुद्धमंडले

स्वतःच्या आत्मसिद्धीसाठी, देव आणि ऋषी मंत्राने आणि स्वतःच्या हाताने शुद्ध मंडलात शुद्ध लिंग निर्माण करतात.

शुद्धभावनया चैवस्थापितं लिंगमुत्तमम् तल्लिंगंपौरुषं प्राहुस्तत्प्रतिष्ठितमुच्यते

शुद्ध भावनेने स्थापन केलेले लिंग हे सर्वश्रेष्ठ मानले जाते; ते लिंग पुरुष लिंग म्हणतात आणि तेच प्रतिष्ठित मानले जाते.

तल्लिंगपूजयानित्यंपौरुषैश्वर्यमाप्नुयात् महद्भिर्ब्राह्मणैश्चापिराजभिश्चमहाधनैः

त्या लिंगाची नेहमी पूजा केल्याने पुरुषांचे ऐश्वर्य मिळते; मोठ्या ब्राह्मणांनी, राजांनी आणि श्रीमंतांनीही.

शिल्पिनाकल्पितंलिंगंमंत्रेणस्थापितंचयत् प्रतिष्ठितंप्राकृतंहिप्राकृतैश्वर्यभोगदम्

शिल्पकाराने बनवलेले आणि मंत्राने स्थापन केलेले लिंग प्रतिष्ठित आणि नैसर्गिक मानले जाते; ते नैसर्गिक ऐश्वर्य आणि भोग देते.

यदूर्जितंचनित्यं च तद्धि पौरुषमुच्यते यद्दुर्बलमनित्यं च तद्धि प्राकृतमुच्यते

जे सामर्थ्यवान आणि टिकाऊ आहे ते पुरुष लिंग म्हणतात; जे दुर्बल आणि क्षणिक आहे ते नैसर्गिक लिंग म्हणतात.

लिंगंनाभिस्तथाजिह्वानासाग्रञ्चशिखाक्रमात् कट्यादिषुत्रिलोकेषु लिंगमाध्यात्मिकंचरम्

नाभी, जिभेवर, नाकाच्या टोकावर, शिखा, कंबरेसह आणि त्रिलोकातल्या इतर ठिकाणी असलेले लिंग हे आंतरिक, चल लिंग आहे.

पर्वतंपौरुषं प्रोक्तंभूतलं प्राकृतं विदुः वृक्षादि पौरुषं ज्ञेयं गुल्मादि प्राकृतं विदुः

पर्वत पुरुष लिंग मानले जाते, तर भूमी नैसर्गिक समजली जाते; झाडे वगैरे पुरुष लिंग, तर झुडपे वगैरे नैसर्गिक समजली जातात.

षाष्टिकं प्राकृतं ज्ञेयं शालिगोधूमपौरुषम् ऐश्वर्यं पौरुषं विद्यादणिमाद्यष्टसिद्धिदम्

षष्टिका हा नैसर्गिक समजावा, शाली, गहू आणि पौरुष हेही तसेच. पौरुष हे दैवी असून, यातून अणिमा वगैरे आठ सिद्धी मिळतात, हे जाणावे.

सुस्त्रीधनादिविषयं प्राकृतं प्राहुरास्तिकाः प्रथमं चरलिंगेषु रसलिंगं प्रकथ्यते

सज्जन स्त्रिया, धन व इतर विषय हे नैसर्गिक मानले जातात, असे श्रद्धावान लोक सांगतात. चल लिंगांमध्ये प्रथम रस लिंगाचे वर्णन केले जाते.

रसलिंगंब्राह्मणानांसर्वाभीष्टप्रदंभवेत् बाणलिंगंक्षत्रियाणां महाराज्यप्रदंशुभम्

रस लिंग ब्राह्मणांना सर्व इच्छित फळे देणारे असते. बाण लिंग क्षत्रियांना मोठे राज्य आणि शुभता देणारे आहे.

स्वर्णलिंगं तु वैश्यानांमहाधनपतित्वदम् शिलालिंगंतुशूद्राणांमहाशुद्धिकरंशुभम्

सुवर्ण लिंग वैश्यांसाठी असून, ते मोठे धन व मालकी मिळवून देते. दगडाचे लिंग शूद्रांसाठी असून, ते अत्यंत शुद्ध करणारे आणि शुभ आहे.

स्फाटिकंबाणलिंगं च सर्वेषांसर्वकामदम् स्वीयाभावे ऽन्यदीयंतुपूजायांननिषिद्ध्यते

स्फटिक आणि बाण लिंग सर्वांना सर्व इच्छा पूर्ण करणारे आहे. आपले स्वतःचे नसल्यास, दुसऱ्याचे लिंग पूजेसाठी वापरावे, त्यास मनाई नाही.

स्त्रीणांतुपार्थिवंलिंगंसभत्ःणांविशेषतः विधवानांप्रवृत्तानांस्फाटिकं परिकीर्तितम्

स्त्रियांसाठी पृथ्वीचे लिंग विशेष सांगितले आहे, आणि विधवा, जी व्यवहारात असते, तिला स्फटिक लिंग श्रेष्ठ मानले आहे.

विधवानां निवृत्तानां रसलिंगं विशिष्यते बाल्येवायौवनेवापिवार्धकेवापिसुव्रताः

विधवा जर व्यवहारातून निवृत्त असेल, तर तिच्यासाठी रस लिंग श्रेष्ठ आहे. बालपण, तारुण्य किंवा वार्धक्य असो, सदाचारिणींसाठी हेच सांगितले आहे.

शुद्धस्फटिकलिंगंतुस्त्रीणांतत्सर्वभोगदम् प्रवृत्तानांपीठपूजासर्वाभीष्टप्रदा भुवि

शुद्ध स्फटिक लिंग स्त्रियांना सर्व भोग मिळवून देते. जी व्यवहारात आहेत, त्यांना पिंडीवर पूजा केल्यास सर्व इच्छित फळे मिळतात.

पात्रेणैवप्रवृत्तस्तुसर्वपूजांसमाचरेत् अभिषेकांतेनैवेद्यंशाल्यन्नेनसमाचरेत्

व्यवहार करणाऱ्याने सर्व पूजा पात्रातच करावी. अभिषेक व नैवेद्य शाल्यन्नाने करावे.

पूजांतेस्थापयेल्लिंगंसंपुटेषुपृथग्गृहे करपूजानिवृत्तानांस्वभोज्यंतुनिवेदयेत्

पूजा झाल्यावर लिंग संपूटात किंवा वेगळ्या घरात ठेवावे. निवृत्त असणाऱ्यांनी स्वतःचेच अन्न नैवेद्य म्हणून अर्पण करावे.

निवृत्तानांपरंसूक्ष्मलिंगमेवविशिष्यते विभूत्यभ्यर्चनं कुर्याद्विभूतिंचनिवेदयेत्

निवृत्त असणाऱ्यांसाठी सूक्ष्म लिंग विशेष मानले आहे. त्यांनी विभूतीने पूजा करावी आणि विभूतीच अर्पण करावी.

पूजांकृत्वाथतल्लिंगंशिरसाधारयेत्सदा विभूतिस्त्रिविधाप्रोक्तालोकवेदशिवाग्निभिः

पूजा केल्यावर ते लिंग नेहमी डोक्यावर ठेवावे. विभूती ही तीन प्रकारची सांगितली आहे—सांसारिक, वैदिक आणि शिवाग्नीची.

लोकाग्निजमथो भस्मद्रव्यशुद्ध्यर्थमावहेत् मृद्दारुलोहरूपाणांधान्यानांचतथैवच

सांसारिक अग्नीतून तयार झालेली राख पदार्थांची शुद्धता करण्यासाठी वापरतात—माती, लाकूड, धातू, धान्य यांसाठी.

तिलादीनां च द्रव्याणांवस्त्रादीनांतथैव च तथापर्युषितानांचभस्मनाशिद्धिरिष्यते

तीळ व इतर द्रव्ये, वस्त्र वगैरे, तसेच शिळे पदार्थ यांची राखेने शुद्धी करावी, असे मानले जाते.

श्वादिभिर्दूषितानांचभस्मनाशुद्धिरिष्यते सजलंनिर्जलंभस्म यथायोग्यं तु योजयेत्

कुत्रा वगैरेने अपवित्र झालेल्या वस्तूंची राखेने शुद्धी करावी. पाण्यासह किंवा पाणी न घालता, योग्यतेनुसार राख लावावी.

वेदाग्निजंतथाभस्मतत्कर्मांतेषु धारयेत् मंत्रेणक्रिययाजन्यंकर्माग्नौ भस्मरूपधृक्

वैदिक अग्नीतून मिळालेली राख कर्माच्या शेवटी धारण करावी. मंत्र व विधीने तयार झालेली राख कर्माग्नीतील असावी.

तद्भस्मधारणात्कर्म स्वात्मन्यारोपितं भवेत् अघोरेणात्मंत्रेण बिल्वकाष्ठंप्रदाहयेत्

ती राख धारण केल्याने कर्म स्वतःमध्ये स्थिर होते. अघोर मंत्राने बेलाच्या लाकडाला जाळावे.

शिवाग्निरितिसंप्रोक्तस्तेनदग्धंशिवाग्निजम् कपिलागोमयं पूर्वं केवलं गव्यमेव वा

त्याला शिवाग्नी असे म्हणतात; त्यातून जळलेली राख म्हणजे शिवाग्नीची राख. आधी कपिला गायीचे शेण किंवा फक्त गायीचे शेण वापरावे.