शिवपुराणम्

प्रकृट्याद्यष्टजोदेहोदेहजंकर्म उच्यते पुनश्चकर्मजोदेहोजन्मकर्मपुनःपुनः

प्रकृतीपासून निर्माण झालेला देह, तो कर्मामुळे मिळतो असे म्हणतात; पुन्हा, कर्मामुळे मिळालेला देह जन्म आणि कर्माची पुनरावृत्ती घडवतो.

शरीरंत्रिविधंज्ञेयंस्थूलंसूक्ष्मंचकारणम् स्थूलंव्यापारदंप्रोक्तंसूक्ष्ममिंद्रियभोगदम्

देह तीन प्रकारचे असतात—स्थूल, सूक्ष्म आणि कारण. स्थूल देहाने कृती होते, तर सूक्ष्म देहाने इंद्रियांचा आनंद मिळतो.

कारणंत्वात्मभोगार्थंजीवकर्मानुरूपतः सुखं दुःखं पुण्यपापैः कर्मभिः फलमश्नुते

कारण देह हा जीवाच्या भोगासाठी असतो, आणि तो जीवाच्या कर्मानुसार मिळतो. पुण्य आणि पाप कर्मांमुळे सुख-दुःख भोगावे लागते.

तस्माद्धिकर्मरज्ज्वा हि बद्धो जीवः पुनः पुनः शरीरत्रयकर्मभ्यां चक्रवद्भ्राम्यते सदा

म्हणून, कर्माच्या दोरीने जीव पुन्हा पुन्हा बांधला जातो आणि या तीन देहांच्या कर्मांमुळे तो नेहमी चक्रासारखा फिरत राहतो.

चक्रभ्रमनिवृत्यर्थं चक्रकर्तारमीडयेत् प्रकृत्यादि महाचक्रं प्रकृतेः परतः शिवः

या चक्राच्या फिरण्याचा अंत करण्यासाठी, चक्र निर्माण करणाऱ्या परमेश्वराची उपासना करावी; प्रकृतीपासून सुरू होणारे हे महाचक्र, आणि त्यापलीकडे असलेला शिव, हाच खरा आहे.

चक्रकर्तामहेशो हि प्रकृतेः परतोयतः पिबतिवाथवमतिजीवन्बालोजलंयथा

चक्राचा निर्माता असलेला महादेव हा निसर्गापलीकडे आहे; जसा एखादा लहान मुलगा जाणून किंवा न जाणून पाणी पितो, तसाच तोही करतो.

शिवस्तथा प्रकृत्यादि वशीकृत्याधितिष्ठति सर्वंवशीकृतंयस्मात्तस्माच्छिव इति स्मृतः शिव एव हि सर्वज्ञः परिपूर्णश्च निःस्पृहः

शिव निसर्ग वगैरे सर्वांना वश करून सर्वांवर राज्य करतो; सर्व काही त्याच्या अधीन असल्यामुळे त्याला 'शिव' असे म्हणतात. खरोखर, शिवच सर्वज्ञ, पूर्ण आणि इच्छारहित आहे.

सर्वज्ञतातृप्तिरनादिबोधः स्वतंत्रता नित्यमलुप्तशक्तिः अनंतशक्तिश्चमहेश्वरस्य यन्मानसैश्वर्यमवैति वेदः

सर्वज्ञता, तृप्ती, आदिरहित ज्ञान, शाश्वत स्वातंत्र्य, कधीही न संपणारी शक्ती आणि अनंत सामर्थ्य—या सर्व गोष्टी महेश्वराच्या मनाच्या सामर्थ्यात येतात, असे वेद सांगतात.

अतः शिवप्रसादेन प्रकृत्यादिवशंभवेत् शिवप्रसादलाभार्थं शिवमेवप्रपूजयतेत्

म्हणून शिवाच्या कृपेने निसर्गाच्या अधीनतेतून मुक्त होता येते; शिवाची कृपा मिळवण्यासाठी फक्त शिवाचीच भक्ती करावी.

निःस्पृहस्य च पूर्णस्यतस्य पूजाकथं भवेत् शिवोद्देशकृतं कर्म प्रसादजनकं भवेत्

जो इच्छारहित आणि पूर्ण आहे, त्याची पूजा कशी करावी? पण शिवाच्या हेतूने केलेले कर्म त्याची कृपा मिळवून देतात.

लिंगेबेरेभक्तजनेशिवमुद्दिश्यपूजयेत् कायेनमनसावाचाधनेनापिप्रपूजयेत्

लिंग किंवा इतर रूपात भक्तीभावाने, शरीर, मन, वाणी आणि संपत्तीनेही शिवाची पूजा करावी.

पुजया तु महेशो हि प्रकृतेः परमः शिवः प्रसादंकुरुतेसत्यंपूजकस्यविशेषतः

पूजेने परमेश्वर शिव, जो निसर्गापलीकडे आहे, तो खरोखर कृपा करतो—विशेषतः भक्तावर.

शिवप्रसादात्कर्माद्यंक्रमेणस्ववशंभवेत् कर्मारभ्यप्रकृत्यंतंयदासर्वं वशंभवेत्

शिवाच्या कृपेने कर्म वगैरे सर्व गोष्टी क्रमाने आपल्या अधीन येतात; कर्मापासून निसर्गापर्यंत सर्व काही जेव्हा वश होते, तेव्हा सर्व काही आपल्या नियंत्रणात येते.

तदामुक्त इतिप्रोक्तःस्वात्मारामोविराजते प्रसादात्परमेशस्यकर्म देहोयदावशः

तेव्हा त्याला 'मुक्त' असे म्हणतात, तो स्वतःतच आनंद मानतो; परमेश्वराच्या कृपेने जेव्हा शरीर आणि कर्म आपल्या अधीन येतात, तेव्हा तो तेजस्वी होतो.

तदावैशिवलोकेतुवासःसालोक्यमुच्यते सामीप्यंयातिसांबस्यतन्मात्रेचवशंगते

तेव्हा शिवाच्या लोकात वास करणे म्हणजे 'सालोक्य' म्हणतात; शंभूच्या जवळ जाणे म्हणजे 'सामीप्य', आणि फक्त त्याच्या अधीन राहणे म्हणजे त्याच्या अवस्थेत पोहोचणे.

तदातुशिवसायुज्यमायुधाद्यैः क्रियादिभिः महाप्रसादलाभेचबुद्धिश्चापिवशाभवेत्

तेव्हा शस्त्र वगैरे क्रियांनी शिवासोबत एकरूपता (सायुज्य) मिळते; मोठ्या कृपेने बुद्धीही आपल्या अधीन येते.

बुद्धिस्तुकार्यंप्रकृतेस्तत्सृष्टिरितिकथ्यते पुनर्महाप्रसादेनप्रकृतिर्वशमेष्यति

बुद्धी ही कर्माची कारणीभूत असून ती निसर्गाची निर्मिती आहे असं सांगितलं जातं; पण मोठ्या कृपेने निसर्गही आपल्या अधीन येतो.

शिवस्यमानसैश्वर्यंतदा ऽयत्नंभविष्यति सार्वज्ञाद्यंशिवैश्वर्यंलब्ध्वास्वात्मनि राजते

तेव्हा शिवाचे मनाचे ऐश्वर्य सहजपणे मिळते; शिवाची सर्वज्ञता आणि इतर सामर्थ्य मिळवून, तो स्वतःतच तेजस्वी होतो.

तत्सायुज्यमितिप्राहुर्वेदागमपरायणाः एवंक्रमेणमुक्तिःस्याल्लिंगादौपूजयास्वतः

हीच एकरूपता (सायुज्य) असे वेद आणि आगम मानणारे सांगतात; अशा प्रकारे क्रमाने मुक्ती मिळते, लिंगापासून सुरू होणाऱ्या पूजेने.

अतःशिवप्रसादार्थंक्रियाद्यैःपूजयेच्छिवम् शिवक्रिया शिवतपः शिवमंत्रजपः सदा

म्हणून शिवाची कृपा मिळवण्यासाठी, कर्म वगैरेने शिवाची पूजा करावी; शिवाची कृती, शिवाचे तप, आणि शिवमंत्राचा जप नेहमी करावा.

शिवज्ञानंशिवध्यानमुत्तरोत्तरमभ्यसेत् आसुप्तेरामृतेःकालंनयेद्वैशिवचिंतया

शिवाचे ज्ञान आणि शिवाचे ध्यान यांचा सातत्याने सराव करावा; जागरणापासून मृत्यूपर्यंत सर्व वेळ शिवाच्या चिंतनात घालवावा.

लिंगादौशिवपूजायाविधानंब्रूहिसर्वतः

आता, लिंगापासून सुरू होणाऱ्या शिवपूजेची पद्धत सर्व प्रकारे सांग.

लिंगानांचक्रमंवक्ष्येयथावच्छृणुत द्विजाः तदेवलिंगं प्रथमं प्रणवं सार्वकामिकम्

मी लिंगांची माळ योग्य प्रकारे सांगतो, ऐका, द्विजांनो! त्यात पहिले लिंग म्हणजे प्रणव, जे सर्व इच्छा पूर्ण करणारे आहे.

सूक्ष्मप्रणवरूपंहिसूक्ष्मरूपंतुनिष्फलम् स्थूललिंगं हि सकलंतत्पञ्चाक्षरमुच्यते

सूक्ष्म रूप म्हणजेच सूक्ष्म प्रणव, जो अदृश्य आहे; स्थूल लिंग हे प्रकट रूप आहे, आणि तेच पंचाक्षरी म्हणून ओळखले जाते.

तयोः पूजातपः प्रोक्तंसाक्षान्मोक्षप्रदे उभे पौरुषप्रकृतिभूतानिलिंगानिसुबहूनिच

या दोन्हींची पूजा आणि तप हे थेट मुक्ती देणारे सांगितले आहे; दोन्ही पुरुष आणि प्रकृतीचे स्वरूप आहेत, आणि आणखीही अनेक लिंगे आहेत.

तानि विस्तरतोवक्तुं शिवो वेत्तिनचापरः भूविकाराणिलिंगानिज्ञातानिप्रब्रवीमिवः

ही लिंगे सविस्तर सांगायची क्षमता फक्त शिवालाच आहे, दुसऱ्या कोणालाही नाही; पण पृथ्वीच्या बदलांमुळे ओळखली गेलेली लिंगे मी सांगतो.

स्वयंभूलिंगंप्रथमंबिंदुलिंगंद्वितीयकम् प्रतिष्ठितंचरंचैवगुरुलिंगंतु पञ्चमम्

स्वयंभू लिंग हे पहिले, बिंदू लिंग दुसरे; प्रतिष्ठित आणि चल लिंग तिसरे आणि चौथे, आणि गुरु लिंग हे पाचवे आहे.

देवर्षितपसा तुष्टः सान्निध्यार्थंतुतत्रवै पृथिव्यन्तर्गतःशर्वोबीजं वै नादरूपतः

देव आणि ऋषी यांच्या तपामुळे समाधानी होऊन, शर्वाने आपल्या उपस्थितीसाठी पृथ्वीच्या आत नादरूप बीज ठेवले.

स्थावरांकुरवद्भूमिमुद्भिद्य व्यक्त एव सः स्वयंभूतं जातमिति स्वयंभूरिति तं विदुः

जसे अंकुर जमिनीतून फुटतो, तसेच ते प्रकट होते; जे स्वयंप्रकट आणि उत्पन्न झाले आहे, त्याला स्वयंभू लिंग म्हणतात.