शिवपुराणम्

ब्रह्मविष्णुमहेशानां स्वस्वायुर्दिनमुच्यते

ब्रह्मा, विष्णु आणि महेश यांच्या आयुष्याचा एक दिवस त्यांच्या त्यांच्या प्रमाणे सांगितला आहे.

पुनः कारणसत्यांताः कारणब्रह्मणस्तथा गंधादिभ्यस्तु भूतेभ्यस्तदूर्ध्वं निर्मिताः सदा

पुन्हा, जे कारणाच्या शेवटी पोहोचतात, ते कारणब्रह्म असतात; गंध वगैरे तत्त्वांपेक्षा वर ते नेहमी निर्माण होतात.

सूक्ष्मगंधस्वरूपाहिस्थितालोकाश्चतुर्दश पुनः कारणविष्णोर्वैस्थिता लोकाश्चतुर्दश

तेथे स्थिर असलेली चौदा लोकं सूक्ष्म गंधाच्या स्वरूपाची आहेत; आणि पुन्हा, चौदा लोकं कारणविष्णूमध्ये स्थिर आहेत.

पुनःकारणरुद्रस्यलोकाष्टाविंशका मताः पुनश्चकारणेशस्यषट्पञ्चाशत्तदूर्ध्वगाः

कारणरुद्रांच्या लोकांची संख्या अठ्ठावीस आहे, असं मानलं जातं. त्याच्या वर कारणेश्वराचे छप्पन्न लोक आहेत.

ततः परंब्रह्मचर्यलोकाख्यं शिवसंमतम् तत्रैवज्ञानकैलासेपञ्चावरणसंयुते

त्यापुढे, शिवांनी मान्य केलेला ब्रह्मचर्य नावाचा लोक आहे. तो ज्ञान कैलासात आहे आणि त्याला पाच आवरणं आहेत.

पञ्चमंडलसंयुक्तंपञ्चब्रह्मकलान्वितम् आदिशक्तिसमायुक्तमादिलिंगंतुतत्रवै

त्या ठिकाणी पाच मंडळांनी युक्त, पाच ब्रह्मशक्ती असलेलं आणि आदिशक्तीने एकरूप झालेलं आदिलिंग आहे.

शिवालयमिदंप्रोक्तंशिवस्यपरमात्मनः परशक्त्यासमायुक्तस्तत्रैवपरमेश्वरः

हे शिवाच्या, म्हणजेच परमत्म्याच्या, निवासस्थान म्हणून सांगितलं आहे. तिथेच परमेश्वर पराशक्तीसह वास करतो.

सृष्टिः स्थितिश्चसंहारस्तिरोभावोप्यनुग्रहः पञ्चकृत्यप्रवीणो ऽसौसच्चिदानंदविग्रहः

सृष्टी, स्थिती, संहार, तिरोभाव आणि अनुग्रह—ही पाच कृत्यं तो कुशलतेने करतो. त्याचं स्वरूप सत्, चित् आणि आनंद आहे.

ध्यानधर्मः सदायस्यसदानुग्रहतत्परः समाध्यासनमासीनः स्वात्मारामोविराजते

त्याचा स्वभाव नेहमी ध्यान आणि धर्माचाच असतो, तो नेहमीच अनुग्रह देण्यास तत्पर असतो. समाधीच्या आसनात बसून, स्वतःच्या आत्म्यात रममाण होऊन तो तेजस्वी दिसतो.

तस्यसंदर्शनंसांध्यंकर्मध्यानादिभिः क्रमात् नित्यादिकर्मयजनाच्छिवकर्ममतिर्भवेत्

त्याचं दर्शन संध्याकाळच्या कर्म, ध्यान वगैरेने हळूहळू मिळतं. नित्यकर्म आणि इतर यज्ञ केल्याने, मन शिवाच्या कर्मांकडे वळतं.

क्रियादिशिवकर्मभ्यः शिवज्ञानंप्रसाधयेत् तद्दर्शनगताःसर्वेमुक्ता एव नसंशयः

कर्म, पूजन वगैरे शिवकर्मांमधून शिवज्ञान मिळवावं. जे त्या ज्ञानात पोहोचतात, ते नक्कीच मुक्त होतात, यात शंका नाही.

मुक्तिरात्मस्वरूपेणस्वात्मारामत्वमेवहि क्रियातपोजपज्ञानध्यानधर्मेषुसुस्थितः

मुक्ती म्हणजे स्वतःच्या आत्म्यात रममाण होणं, म्हणजेच आपल्या खऱ्या स्वरूपात आनंद मानणं. जो कर्म, तप, जप, ज्ञान आणि ध्यान यात दृढ असतो, तोच हे साधतो.

शिवस्यदर्शनंलब्धास्वात्मारामत्वमेवहि यथारविःस्वकिरणादशुद्धिमपनेष्यति

शिवाचं दर्शन झाल्यावर, माणूस खऱ्या अर्थाने आपल्या आत्म्यात रमतो, जसं सूर्य आपल्या किरणांनी अशुद्धता दूर करतो.

कृपाविचक्षणःशंभुरज्ञानमपनेष्यति अज्ञानविनिवृत्तौतुशिवज्ञानंप्रवर्तते

शंभू, जो दयाळू आहे, तो अज्ञान दूर करतो. अज्ञान नाहीसं झालं की, शिवज्ञान प्रकट होतं.

शिवज्ञानात्स्वस्वरूपमात्मारामत्वमेष्यति आत्मारामत्वसंसिद्धौकृतकृत्योभवेन्नरः

शिवज्ञानामुळे आपलं खरं स्वरूप आणि आत्म्यातील आनंद मिळतो. आत्मरमण पूर्ण झाल्यावर, माणूस सर्व कर्तव्य पार पाडल्यासारखा होतो.

पुनश्चशतलक्षेणब्रह्मणःपदमाप्नुयात् पुनश्चशतलक्षेणविष्णोःपदमवाप्नुयात्

पुन्हा, शंभर हजार जन्मांनंतर ब्रह्माचा पद मिळतो. पुन्हा, शंभर हजार जन्मांनंतर विष्णूचं पद मिळतं.

पुनश्चशतलक्षेणरुद्रस्यपदमाप्नुयात् पुनश्च शतलक्षेण ऐश्वर्यं पदमाप्नुयात्

पुन्हा, शंभर हजार जन्मांनंतर रुद्राचं पद मिळतं. आणि पुन्हा, शंभर हजार जन्मांनंतर ऐश्वर्याचं पद मिळतं.

पुनश्चैवंविधेनैव जपेन सुसमाहितः शिवलोकादिभूतं हि कालचक्रमवाप्नुयात्

पुन्हा, असंच एकाग्रतेने जप केल्यावर, शिवलोक वगैरेचं सार असलेलं काळचक्र मिळतं.

कालचक्रंपञ्चचक्रमेकैकेनक्रमोत्तरे सृष्टिमोहौब्रह्मचक्रंभोगमोहौतुवैष्णवम्

काळचक्र हे पाच प्रकारचं आहे, एकामागून एक येणारं. सृष्टीचं चक्र हे ब्रह्माचं, भोगाचं चक्र हे विष्णूचं आहे.

कोपमोहौरौद्रचक्रंभ्रमणंचैश्वरंविदुः शिवचक्रंज्ञानमोहौपञ्चचक्रंविदुर्बुधाः

कोपाचं चक्र हे रुद्राचं, मोहाचं चक्र हे ईश्वराचं मानतात. ज्ञानी लोक शिवाचं चक्र म्हणजे ज्ञान आणि मोह—असं पाच चक्रांचं स्वरूप ओळखतात.

पुनश्चदशकोट्या हि कारणब्रह्मणः पदम् पुनश्च दशकोट्याहितत्पदैश्वर्यमाप्नुयात्

पुन्हा, दहा कोटी जन्मांनंतर कारणब्रह्माचं पद मिळतं. आणि पुन्हा, दहा कोटी जन्मांनंतर त्या पदाचं ऐश्वर्य मिळतं.

एवं क्रमेण विष्ण्वादेः पदंलब्ध्वामहौजसः क्रमेणतत्पदैश्वर्यं लब्ध्वाचैवमहात्मनः

अशा प्रकारे, विष्णू वगैरे महान सामर्थ्य असलेल्या स्थानांमध्ये एकामागून एक पोहोचून, त्या स्थानांचे राज्यही मिळवून, आणि शेवटी त्या महान आत्म्याचेही राज्य मिळते.

शतकोटिमनुं जप्त्वा पञ्चोत्तरमतंद्रितः शिवलोकमवाप्नोतिपञ्चमावरणाद्बहिः

शंभर कोटी वेळा मंत्राचा जप अखंड भक्तीने केल्यावर, मनुष्य पाचव्या आवरणाच्या बाहेर असलेल्या शिवलोकात पोहोचतो.

राजसंमंडपंतत्रनंदीसंस्थानमुत्तमम् तपोरूपश्चवृषभस्तत्रैवपरिदृश्यते

तेथे राजवाड्यासारखा मंडप आहे, त्यात नंदीचे श्रेष्ठ आसन आहे; आणि तिथेच तपस्वी रूपातील वृषभही दिसतो.

सद्योजातस्यतत्स्थानंपञ्चमावरणंपरम् वामदेवस्यचस्थानंचतुर्थावरणंपुनः

सद्योजाताचे स्थान हे पाचवे, म्हणजेच सर्वात श्रेष्ठ आवरण आहे; आणि वामदेवाचे स्थान पुन्हा चौथ्या आवरणात आहे.

अघोरनिलयंपश्चात्तृतीयावरणंपरम् पुरुषस्यैवसांबस्यद्वितीयावरणंशुभम्

अघोराचे निवासस्थान तिसऱ्या, श्रेष्ठ आवरणात आहे; आणि शंभूच्या पुरुषाचे स्थान दुसऱ्या, शुभ आवरणात आहे.

ईशानस्यपरस्यैवप्रथमावरणंततः ध्यानधर्मस्य च स्थानंपञ्चमंमंडपंततः

ईशानाचे, श्रेष्ठाचे स्थान मग पहिले आवरण आहे; आणि ध्यान व धर्माचे स्थान त्यानंतर पाचव्या मंडपात आहे.

बलिनाथस्यसंस्थानंतत्रपूर्णामृतप्रदम् चतुर्थंमंडपंपश्चाच्चंद्रशेखरमूर्तिमत्

बलीनाथाचे स्थान तिथे पूर्ण अमृत देणारे आहे; त्यानंतर चौथा मंडप चंद्रशेखराच्या मूर्तीने युक्त आहे.

सोमस्कंदस्यचस्थानंतृतीयंमंडपंपरम् द्वितीयंमंडपंनृत्यमंडपंप्राहुरास्तिकाः

सोमस्कंदाचे स्थान तिसऱ्या, श्रेष्ठ मंडपात आहे; दुसरा मंडप ज्ञानी लोक नृत्याचा मंडप म्हणतात.