शिवपुराणम्

भगवंतंमहादेवं शिवलिंगंप्रपूजयेत् लोकप्रसवितासूर्यस्तच्चिह्नं प्रसवाद्भवेत्

भगवान महादेवाचं शिवलिंग म्हणून पूजन करावं; सूर्य हा जगाचा उत्पत्ती करणारा आहे, आणि ते चिन्ह सृष्टीमुळे निर्माण झालं आहे.

लिंगार्थगमकंचिह्नंलिंगमित्यभिधीयते

ज्याच्यामुळे लिंगाचा अर्थ कळतो, त्या चिन्हाला 'लिंग' असं म्हणतात.

लिंगमर्थंहिपुरुषं शिवंगमयतीत्यदः शिवशक्त्योश्चचिह्नस्यमेलनंलिंगमुच्यते

लिंग हा पुरुषाचा अर्थ सांगतो, कारण तो शंकराशी एकरूप होतो; शंकर आणि शक्ती यांच्या चिन्हांचं मिलन 'लिंग' असं म्हणतात.

स्वचिह्नपूजनात्प्रीतश्चिह्नकार्यं न वीयते चिह्नकार्यंतुजन्मादिजन्माद्यंविनिवर्तते

आपल्या स्वतःच्या चिन्हाची पूजा केल्याने समाधान मिळतं; त्या चिन्हाचं कार्य नष्ट होत नाही. जन्मापासूनचं कार्य मात्र दूर होतं.

प्राकृतैः पुरुषैश्चापिबाह्याभ्यंतरसंभवैः षोडशैरुपचारैश्च शिवलिंगंप्रपूजयेत्

साध्या माणसांनी आणि नैसर्गिक मार्गांनी, बाह्य आणि अंतर्गत अशा सोळा उपचारांनी शिवलिंगाची पूजा करावी.

एवमादित्यवारेहिपूजाजन्मनिवर्तिका आदिवारेमहालिंगंप्रणवेनैवपूजयेत्

सूर्यवाराच्या दिवशी पूजा केल्याने जन्माचं बंधन सुटतं; पहिल्या दिवशी महालिंगाची पूजा ॐकाराने करावी.

आदिवारे पञ्चगव्यैरभिषेको विशिष्यते गोमयंगोजलंक्षीरंदध्याज्यं पञ्चगव्यकम्

पहिल्या दिवशी गायीच्या पाच पदार्थांनी अभिषेक करावा, हे विशेष सांगितलं आहे: गोमय, गोमूत्र, दूध, दही आणि तूप.

क्षीराद्यंचपृथक्च्चैवमधुनाचेक्षुसारकैः गव्यक्षीरान्ननैवेद्यंप्रणवेनैवकारयेत्

दूध वगैरे वेगळं, तसेच मध आणि ऊसाचा रस, हे गायीच्या दुधापासून तयार नैवेद्य ॐकाराने अर्पण करावेत.

प्रणवंध्वनिलिंगंतुनादलिंगंस्वयंभुवः बिंदुलिंगं तु यंत्रंस्यान्मकारंतुप्रतिष्ठितम्

ध्वनीचं लिंग म्हणजे ॐकार; नादाचं लिंग स्वयंभू आहे; बिंदूचं लिंग म्हणजे यंत्र, आणि 'म'कार स्थिर आहे.

उकारंचरलिंगंस्यादकारंगुरुविग्रहम् षड्लिंगपूजयानित्यंजीवन्मुक्तोनसंशयः

'उ'कार हे चल लिंग आहे; 'अ'कार हा गुरुचा स्वरूप आहे. या सहा लिंगांची नेहमी पूजा केल्याने माणूस जिवंतपणी मुक्त होतो, यात शंका नाही.

शिवस्यभक्त्यापूजा हि जन्ममुक्तिकरीनृणाम् रुद्राक्षधारणात्पादमर्धं वैभूतिधारणात्

शंकराची भक्तीनं पूजा केल्याने माणसाला जन्ममुक्ती मिळते; रुद्राक्ष घातल्याने अर्ध पाऊल, आणि विभूती लावल्याने आणखी अर्ध पाऊल मिळतं.

त्रिपादं मंत्रजाप्याच्च पूजया पूर्णभक्तिमान् शिवलिंगं च भक्तं च पूज्य मोक्षं लभेन्नरः

मंत्रजप केल्याने तीन पावलं मिळतात; पूजा आणि पूर्ण भक्तीने शिवलिंग आणि भक्त दोघांची पूजा होते, आणि माणसाला मोक्ष मिळतो.

य इमं पठते ऽध्यायं शृणुयाद्वा समाहितः तस्यैव शिवभक्तिश्च वर्धतेसुदृढा द्विजाः

जो कोणी हा अध्याय मन लावून वाचतो किंवा ऐकतो, त्याची शंकरावरची भक्ती नक्कीच दृढ होते, हे द्विजांनो.

प्रणवस्यचमाहात्म्यंषड्लिंगस्यमहामुने शिवभक्तस्यपूजांचक्रमशोब्रूहिनःप्रभो

महामुने, आम्हाला प्रणवाचं, सहा प्रकारच्या लिंगाचं आणि शिवभक्ताच्या पूजेचं महत्त्व सांग.

तपोधनैर्भवद्भिश्च सम्यक्प्रश्नस्त्वयं कृतः अस्योत्तरंमहादेवोजानातिस्मनचापरः

तपस्वींनो, तुम्ही योग्य प्रश्न विचारला आहे; या प्रश्नाचं उत्तर फक्त महादेव जाणतो, दुसरं कोणीही नाही.

अथापिवक्ष्येतमहंशिवस्यकृपयैवहि शिवो ऽस्माकंचयुष्माकंरक्षांगृह्णातुभूरिशः

आता शिवाच्या कृपेने मी हे समजावून सांगतो; शिव आपली आणि तुमची दोघांचीही रक्षा करो.

प्रोहिप्रकृतिजातस्यसंसारस्यमहोदधेः नवं नावांतरमिति प्रणवं वै विदुर्बुधाः

या संसाराच्या मोठ्या समुद्रात जन्मलेल्या माणसासाठी, ज्ञानी लोक प्रणवाला नवीन होडीसारखा मानतात.

प्रःप्रपञ्चोननास्तिवो युष्माकंप्रणवंविदुः प्रकर्षेणनयेद्यस्मान्मोक्षंवः प्रणवं विदुः

'प्र' या अक्षराने पाच प्रकारचं प्रपंच सूचित होतं; प्रणव हा तुमच्यासाठी आहे, कारण तो तुम्हाला उत्तम प्रकारे मुक्तीकडे नेतो.

स्वजापकानांयोगिनांस्वमंत्रपूजकस्यच सर्वकर्मक्षयंकृत्वादिव्यज्ञानंतुनूतनम्

आपला मंत्र जपणाऱ्यांसाठी, योगींना आणि स्वतःच्या मंत्राची पूजा करणाऱ्यांसाठी, प्रणव सर्व कर्म नष्ट करून नवीन दिव्य ज्ञान देतो.

तमेव मायारहितं नूतनं परिचक्षते प्रकर्षेण महात्मानं नवं शुद्धस्वरूपकम्

माया नसलेला आणि नेहमी नवीन असलेला तोच प्रणव, श्रेष्ठ आणि शुद्ध स्वरूप म्हणून ओळखला जातो.

नूतनं वै करोतीति प्रणवं तं विदुर्बुधाः प्रणवंद्विविधंप्रोक्तंसूक्ष्मस्थूलविभेदतः

जो नेहमी नवीनपणा देतो, असा प्रणव ज्ञानी लोक ओळखतात; प्रणव वेगवेगळ्या प्रकारे सांगितला आहे, सूक्ष्म आणि स्थूल अशा भेदाने.

सूक्ष्ममेकाक्षरं विद्यात्स्थूलं पञ्चाक्षरं विदुः सूक्ष्ममव्यक्तपञ्चार्णं सुव्यक्तार्णं तथेतरत्

सूक्ष्म प्रणव एकाक्षरी आहे, तर स्थूल प्रणव पाच अक्षरी आहे. सूक्ष्म हा पाच ध्वनींनी असलेला अव्यक्त आहे, आणि दुसरा स्पष्ट ध्वनींनी प्रकट आहे.

जीवन्मुक्तस्य सूक्ष्मं हि सर्वसारं हि तस्यहि मंत्रेणार्थानुसंधानं स्वदेहविलयावधि

ज्याला जीवनातच मुक्ती मिळाली आहे, त्याच्यासाठी सूक्ष्म प्रणव हा सर्वांचा सार आहे; मंत्राच्या अर्थाचा विचार करत, स्वतःच्या देहाच्या विलयनापर्यंत साधना करावी.

स्वदेहेगलितेपूर्णंशिवंप्राप्नोतिनिश्चयः केवलंमंत्रजापीतुयोगंप्राप्नोतिनिश्चयः

स्वतःचा देह नष्ट झाल्यावर, तो निश्चितच पूर्णपणे शिवाला प्राप्त होतो; फक्त मंत्रजपानेही, तो नक्कीच एकरूपता मिळवतो.

षट्त्रिंशत्कोटिजापीतुनिश्चयंयोगमाप्नुयात् सूक्ष्मंचद्विविधंज्ञेयंह्रस्वदीर्घविभेदतः

छत्तीस कोटी जप केल्याने नक्कीच एकरूपता मिळते; सूक्ष्म प्रणव दोन प्रकारचा ओळखावा, लहान आणि मोठा असा भेद आहे.

अकारश्च उकारश्चमकारश्चततःपरम् बिंदुनादयुतं तद्धि शब्दकालकलान्वितम्

हा 'अ', 'उ' आणि नंतर 'म' या अक्षरांनी बनलेला आहे, बिंदू आणि नादासह; तो शब्द आणि काळाच्या प्रमाणांनी युक्त आहे.

दीर्घप्रणवमेवंहियोगिनामेवहृद्गतम् मकारंतंत्रितत्त्वं हि ह्रस्वप्रणव उच्यते

योगी आपल्या हृदयात दीर्घ प्रणव धारण करतात; 'म' ने संपणारा, तीन तत्त्वांचा सार असलेला लहान प्रणव म्हणतात.

शिवःशक्तिस्तयोरैक्यंमकारंतुत्रिकात्मकम् ह्रस्वमेवंहिजाप्यंस्यात्सर्वपापक्षयैषिणाम्

'म' मध्ये शिव आणि शक्तीचं ऐक्य आहे, ते त्रीस्वरूप आहे; म्हणून सर्व पापांचा नाश इच्छिणाऱ्यांनी लहान प्रणव जपावा.

भूवायुकनकार्णोद्योःशब्दाद्याश्चतथादश आशान्वयेदशपुनः प्रवृत्ता इतिकथ्यते

भूमी, वायु, आकाश, अग्नी, पाणी आणि दहा दिशा यांपासून दहा ध्वनी निर्माण होतात; हेच प्रपंचाच्या उत्पत्तीचे मूळ मानले जाते.