शिवपुराणम्

जन्मार्पणाच्छिवः प्रीतिःस्वसायुज्यंददातिहि इदंतज्जन्मनैवेद्यंशिवस्यैवप्रदापयेत्

जन्म अर्पण केल्याने शंकर प्रसन्न होतो आणि आपल्याला त्याच्याशी एकरूपता देतो; हे जन्मनैवेद्य फक्त शंकरालाच अर्पण करावे.

योनिलिंगस्वरूपेणशिवोजन्मानिरूपकः तस्माज्जन्मनिवृत्त्यर्थंजन्म पूजा शिवस्य हि

योनी-लिंगाच्या स्वरूपात शंकर जन्म निश्चित करणारा आहे; म्हणून जन्मातून मुक्तीसाठी शंकराच्या जन्माची पूजा करावी.

बिंदुनादात्मकंसर्वंजगत्स्थावरजंगमम् बिंदुःशक्तिःशिवोनादःशिवशक्त्यात्मकंजगत्

संपूर्ण जग, स्थावर आणि जंगम, बिंदू आणि नाद या स्वरूपात आहे; बिंदू म्हणजे शक्ती, शंकर म्हणजे नाद, आणि जग हे शंकर-शक्तीचे स्वरूप आहे.

नादाधारमिदंबिंदुर्बिंद्वाधारमिदं जगत् जगदाधारभूतौहिबिंदुनादौ व्यवस्थितौ

हा बिंदू नादाचा आधार आहे, आणि नाद बिंदूचा आधार आहे; जगाचे अस्तित्व बिंदू आणि नादावर टिकले आहे, हेच सर्वांचे मूळ आहेत.

विन्दुनादयुतंसर्वंसकलीकरणंभवेत् सकलीकरणाज्जन्मजगत्प्राप्नोत्यसंशयः

बिंदू आणि नाद असलेल्या सर्व गोष्टी प्रकट होतात; या प्रकटतेतूनच जगाचा जन्म होतो, यात शंका नाही.

बिंदुनादात्मकंलिंगंजगत्कारणमुच्यते बिंदुर्देर्वीशिवोनादःशिवलिंगंतुकथ्यते

बिंदू आणि नाद यांचे लिंग जगाचे कारण मानले जाते; बिंदू म्हणजे देवी, शंकर म्हणजे नाद, आणि शंकरलिंग असेच सांगितले आहे.

तस्माज्जन्मनिवृत्त्यर्थंशिवलिंगंप्रपूजयेत् मातादेवीबिंदुरूपानादरूपः शिवः पिता

म्हणून जन्ममुक्तीसाठी शंकरलिंगाची पूजा करावी; आई म्हणजे देवी बिंदूच्या रूपात आहे, आणि वडील म्हणजे शंकर नादाच्या रूपात आहेत.

पूजिताभ्यांपितृभ्यांतुपरमानंद एव हि परमानंदलाभार्थंशिवलिंगंप्रपूजयेत्

आई-वडिलांची पूजा केल्याने परमआनंद मिळतो; हा परमआनंद मिळावा म्हणून शंकरलिंगाची पूजा करावी.

सादेवीजगतांमातासशिवोजगतः पिता पित्रोः शुश्रूषकेनित्यंकृपाधिक्यं हि वर्धते

देवी ही सर्व जगाची आई आहे, आणि शंकर हा जगाचा वडील आहे; दोघांची नेहमी सेवा केल्याने दयाळूपणा वाढतो.

कृपयांतर्गतैश्वर्यंपूजकस्यददातिहि तस्मादंतर्गतानंदलाभार्थंमुनिपुंगवाः

दयेमुळे पूजकाला अंतर्गत ऐश्वर्य मिळते; म्हणून, हे श्रेष्ठ ऋषींनो, अंतर्गत आनंदासाठी पूजा करावी.

पितृमातृस्वरूपेणशिवलिंगंप्रपूजयेत् भर्गः पुरुषरूपो हि भर्गाप्रकृतिरुच्यते

शंकरलिंगाची पूजा वडील-मातेसारख्या रूपात करावी; भर्ग हा पुरुषरूप आहे, आणि भर्गा ही प्रकृती मानली जाते.

अव्यक्तांतरधिष्ठानं गर्भः पुरुष उच्यते सुव्यक्तांतरधिष्ठानंगर्भः प्रकृतिरुच्यते

अव्यक्त अंतःस्थानी असलेला गर्भ पुरुष म्हणतात; स्पष्ट अंतःस्थानी असलेला गर्भ प्रकृती म्हणतात.

पुरुषत्वादिगर्भोहिगर्भवाञ्जनकोयतः पुरुषात्प्रकृतोयुक्तंप्रथमंजन्मकथ्यते

गर्भ हा पुरुष आहे, कारण तो उत्पत्ती करणारा आहे; पुरुष आणि प्रकृती यांच्या एकत्रितपणातून पहिल्या जन्माची उत्पत्ती होते असे सांगितले आहे.

प्रकृतेर्व्यक्ततांयातंद्वितीयं जन्म कथ्यते जन्मजंतुर्मृत्युजन्म पुरुषात्प्रतिपद्यते

प्रकृती प्रकट झाल्यावर दुसरा जन्म होतो असे सांगितले जाते; जन्मलेल्या जीवाला मृत्यू प्राप्त होतो, आणि हा पुरुषापासूनच उत्पन्न होतो.

अन्यतोभाव्यते ऽवश्यंमाययाजन्मकथ्यते जीर्यतेजन्मकालाद्यत्तस्माज्जीव इति स्मृतः

अन्यथा, मायेने जन्म होणे अपरिहार्य आहे; जे जन्मते ते काळानुसार नष्ट होते, म्हणून त्याला जीव असे म्हणतात.

जन्मतेतन्यते पाशैर्जीवशब्दार्थ एव हि जन्मपाशनिवृत्त्यर्थंजन्मलिंगंप्रपूजयेत्

जन्मामुळे जीवाला बंधनं येतं; 'जीव' हा शब्द ह्याच अर्थानं वापरला जातो. जन्माचं बंधन दूर व्हावं म्हणून जन्माचं लिंग पूजावं.

भं वृद्धिं गच्छतीत्यर्थाद्भगःप्रकृतिरुच्यते प्राकृतैः शब्दमात्राद्यैः प्राकृतेंद्रियभोजनात्

'भं' म्हणजे वाढणं, म्हणून 'भग' हा मूळ मानला जातो; साध्या शब्दांनी आणि नैसर्गिक मार्गांनी, इंद्रियांच्या सुखातून, तो प्रकृती म्हणून ओळखला जातो.

भगस्येदं भोगमिति शब्दार्थो मुख्यतः श्रुतः मुख्यो भगस्तु प्रकृतिर्भगवाञ्छिव उच्यते

'भग'चा मुख्य अर्थ आहे भोग; हेच त्याचं मुख्य रूप मानलं जातं. मुख्य 'भग' म्हणजे प्रकृती, आणि शंकराला 'भगवान' असं म्हणतात.

भगवान्भोगदाताहिना ऽन्योभोगप्रदायकः भगस्वामीचभगवान्भर्ग इत्युच्यतेबुधैः

भगवान हा भोग देणारा आहे; दुसरा कोणी भोग देत नाही. 'भग'चा स्वामी हाच 'भर्ग' म्हणून ज्ञानी लोकांनी म्हटलं आहे.

भगेनसहितंलिंगं भगंलिंगेनसंयुतम् इहामुत्रचभोगार्थंनित्यभोगार्थमेव च

भगासोबत लिंग किंवा लिंगासोबत भग, या दोन्हींच्या एकत्रिततेमुळे या जगात आणि पुढच्या जगात भोग मिळतो, आणि तो भोग कायमचा असतो.

भगवंतंमहादेवं शिवलिंगंप्रपूजयेत् लोकप्रसवितासूर्यस्तच्चिह्नं प्रसवाद्भवेत्

भगवान महादेवाचं शिवलिंग म्हणून पूजन करावं; सूर्य हा जगाचा उत्पत्ती करणारा आहे, आणि ते चिन्ह सृष्टीमुळे निर्माण झालं आहे.

लिंगार्थगमकंचिह्नंलिंगमित्यभिधीयते

ज्याच्यामुळे लिंगाचा अर्थ कळतो, त्या चिन्हाला 'लिंग' असं म्हणतात.

लिंगमर्थंहिपुरुषं शिवंगमयतीत्यदः शिवशक्त्योश्चचिह्नस्यमेलनंलिंगमुच्यते

लिंग हा पुरुषाचा अर्थ सांगतो, कारण तो शंकराशी एकरूप होतो; शंकर आणि शक्ती यांच्या चिन्हांचं मिलन 'लिंग' असं म्हणतात.

स्वचिह्नपूजनात्प्रीतश्चिह्नकार्यं न वीयते चिह्नकार्यंतुजन्मादिजन्माद्यंविनिवर्तते

आपल्या स्वतःच्या चिन्हाची पूजा केल्याने समाधान मिळतं; त्या चिन्हाचं कार्य नष्ट होत नाही. जन्मापासूनचं कार्य मात्र दूर होतं.

प्राकृतैः पुरुषैश्चापिबाह्याभ्यंतरसंभवैः षोडशैरुपचारैश्च शिवलिंगंप्रपूजयेत्

साध्या माणसांनी आणि नैसर्गिक मार्गांनी, बाह्य आणि अंतर्गत अशा सोळा उपचारांनी शिवलिंगाची पूजा करावी.

एवमादित्यवारेहिपूजाजन्मनिवर्तिका आदिवारेमहालिंगंप्रणवेनैवपूजयेत्

सूर्यवाराच्या दिवशी पूजा केल्याने जन्माचं बंधन सुटतं; पहिल्या दिवशी महालिंगाची पूजा ॐकाराने करावी.

आदिवारे पञ्चगव्यैरभिषेको विशिष्यते गोमयंगोजलंक्षीरंदध्याज्यं पञ्चगव्यकम्

पहिल्या दिवशी गायीच्या पाच पदार्थांनी अभिषेक करावा, हे विशेष सांगितलं आहे: गोमय, गोमूत्र, दूध, दही आणि तूप.

क्षीराद्यंचपृथक्च्चैवमधुनाचेक्षुसारकैः गव्यक्षीरान्ननैवेद्यंप्रणवेनैवकारयेत्

दूध वगैरे वेगळं, तसेच मध आणि ऊसाचा रस, हे गायीच्या दुधापासून तयार नैवेद्य ॐकाराने अर्पण करावेत.

प्रणवंध्वनिलिंगंतुनादलिंगंस्वयंभुवः बिंदुलिंगं तु यंत्रंस्यान्मकारंतुप्रतिष्ठितम्

ध्वनीचं लिंग म्हणजे ॐकार; नादाचं लिंग स्वयंभू आहे; बिंदूचं लिंग म्हणजे यंत्र, आणि 'म'कार स्थिर आहे.