शिवपुराणम्

कर्पूरखुरचूर्णेन पञ्चसौगंधिकैर्युतम् तांबूलयुक्तं तु यदा महानैवेद्यलक्षणम्

कर्पूर, इलायची पूड आणि पाच सुवासिक पदार्थ, तंबूलासह, हे सर्व मिळून मोठ्या नैवेद्याची खूण आहे.

महानैवेद्यमेतद्वै देवतार्पणपूर्वकम् वर्णानुक्रमपूर्वेण तद्भक्तेभ्यः प्रदापयेत्

हे मोठे नैवेद्य, देवतेला अर्पण करून, जातीच्या क्रमाने भक्तांना द्यावे.

एवं चौदननैवेद्याद्भूमौ राष्ट्रपतिर्भवेत् महानैवेद्यदानेन नरः स्वर्गमवाप्नुयात्

अशा प्रकारे शिजवलेल्या अन्नाचा नैवेद्य दिल्यास, मनुष्य भूमीचा अधिपती होतो; मोठा नैवेद्य दिल्यास, स्वर्गप्राप्ती होते.

महानैवेद्यदानेन सहस्रेण द्विजर्षभाः सत्यलोके च तल्लोके पूर्णमायुरवाप्नुयात्

हजार मोठे नैवेद्य दिल्यास, श्रेष्ठ द्विजांना सत्यलोकात आणि त्या लोकात पूर्ण आयुष्य मिळते.

सहस्राणां च त्रिंशत्या महानैवेद्यदानतः तदूर्ध्वलोकमाप्यैव न पुनर्जन्मभाग्भवेत्

तीस हजार मोठे नैवेद्य दिल्यास, तो उच्च लोकात पोहोचतो आणि पुन्हा जन्म घेत नाही.

सहस्राणां च षट्त्रिंशज्जन्म नैवेद्यमीरितम् तावन्नैवेद्यदानं तु महापूर्णं तदुच्यते

छत्तीस हजार मोठ्या नैवेद्यांचे दान हे जन्मासाठी सांगितले आहे; तोपर्यंत ते पूर्णत्व मानले जाते.

महापूर्णस्य नैवेद्यं जन्मनैवेद्यमिष्यते जन्मनैवेद्यदानेन पुनर्जन्म न विद्यते

महापूर्णाचे नैवेद्य हे जन्मासाठीचे नैवेद्य मानले जाते; हे नैवेद्य दिल्यावर पुन्हा जन्म होत नाही.

ऊर्जे मासि दिने पुण्ये जन्म नैवेद्यमाचरेत् संक्रांतिपातजन्मर्क्षपौर्णमास्यादिसंयुते

ऊर्जे या पवित्र महिन्यात, शुभ दिवशी, विशेषतः संक्रांती, विषुव, जन्मनक्षत्र, पौर्णिमा किंवा अशा प्रसंगी, जन्मनैवेद्य करावे.

अब्दजन्मदिने कुर्याज्जन्मनैवेद्यमुत्तमम् मासांतरेषु जन्मर्क्षपूर्णयोगदिनेपि च

दरवर्षी आपल्या जन्मदिनी उत्तम जन्मनैवेद्य द्यावे; आणि इतर महिन्यांत, ज्या दिवशी जन्मनक्षत्र व पौर्णिमा एकत्र येतात, त्या दिवशीही हे करावे.

मेलनेचशनेर्वापितावत्साहस्रमाचरेत् जन्मनैवेद्यदानेनजन्मार्पणफलंलभेत्

स्नेहमेळावे, जेवणाच्या वेळी किंवा बी पेरताना, हजार वेळा जन्मनैवेद्य द्यावे; असे नैवेद्य दिल्याने, आपले जन्म अर्पण केल्याचे फळ मिळते.

जन्मार्पणाच्छिवः प्रीतिःस्वसायुज्यंददातिहि इदंतज्जन्मनैवेद्यंशिवस्यैवप्रदापयेत्

जन्म अर्पण केल्याने शंकर प्रसन्न होतो आणि आपल्याला त्याच्याशी एकरूपता देतो; हे जन्मनैवेद्य फक्त शंकरालाच अर्पण करावे.

योनिलिंगस्वरूपेणशिवोजन्मानिरूपकः तस्माज्जन्मनिवृत्त्यर्थंजन्म पूजा शिवस्य हि

योनी-लिंगाच्या स्वरूपात शंकर जन्म निश्चित करणारा आहे; म्हणून जन्मातून मुक्तीसाठी शंकराच्या जन्माची पूजा करावी.

बिंदुनादात्मकंसर्वंजगत्स्थावरजंगमम् बिंदुःशक्तिःशिवोनादःशिवशक्त्यात्मकंजगत्

संपूर्ण जग, स्थावर आणि जंगम, बिंदू आणि नाद या स्वरूपात आहे; बिंदू म्हणजे शक्ती, शंकर म्हणजे नाद, आणि जग हे शंकर-शक्तीचे स्वरूप आहे.

नादाधारमिदंबिंदुर्बिंद्वाधारमिदं जगत् जगदाधारभूतौहिबिंदुनादौ व्यवस्थितौ

हा बिंदू नादाचा आधार आहे, आणि नाद बिंदूचा आधार आहे; जगाचे अस्तित्व बिंदू आणि नादावर टिकले आहे, हेच सर्वांचे मूळ आहेत.

विन्दुनादयुतंसर्वंसकलीकरणंभवेत् सकलीकरणाज्जन्मजगत्प्राप्नोत्यसंशयः

बिंदू आणि नाद असलेल्या सर्व गोष्टी प्रकट होतात; या प्रकटतेतूनच जगाचा जन्म होतो, यात शंका नाही.

बिंदुनादात्मकंलिंगंजगत्कारणमुच्यते बिंदुर्देर्वीशिवोनादःशिवलिंगंतुकथ्यते

बिंदू आणि नाद यांचे लिंग जगाचे कारण मानले जाते; बिंदू म्हणजे देवी, शंकर म्हणजे नाद, आणि शंकरलिंग असेच सांगितले आहे.

तस्माज्जन्मनिवृत्त्यर्थंशिवलिंगंप्रपूजयेत् मातादेवीबिंदुरूपानादरूपः शिवः पिता

म्हणून जन्ममुक्तीसाठी शंकरलिंगाची पूजा करावी; आई म्हणजे देवी बिंदूच्या रूपात आहे, आणि वडील म्हणजे शंकर नादाच्या रूपात आहेत.

पूजिताभ्यांपितृभ्यांतुपरमानंद एव हि परमानंदलाभार्थंशिवलिंगंप्रपूजयेत्

आई-वडिलांची पूजा केल्याने परमआनंद मिळतो; हा परमआनंद मिळावा म्हणून शंकरलिंगाची पूजा करावी.

सादेवीजगतांमातासशिवोजगतः पिता पित्रोः शुश्रूषकेनित्यंकृपाधिक्यं हि वर्धते

देवी ही सर्व जगाची आई आहे, आणि शंकर हा जगाचा वडील आहे; दोघांची नेहमी सेवा केल्याने दयाळूपणा वाढतो.

कृपयांतर्गतैश्वर्यंपूजकस्यददातिहि तस्मादंतर्गतानंदलाभार्थंमुनिपुंगवाः

दयेमुळे पूजकाला अंतर्गत ऐश्वर्य मिळते; म्हणून, हे श्रेष्ठ ऋषींनो, अंतर्गत आनंदासाठी पूजा करावी.

पितृमातृस्वरूपेणशिवलिंगंप्रपूजयेत् भर्गः पुरुषरूपो हि भर्गाप्रकृतिरुच्यते

शंकरलिंगाची पूजा वडील-मातेसारख्या रूपात करावी; भर्ग हा पुरुषरूप आहे, आणि भर्गा ही प्रकृती मानली जाते.

अव्यक्तांतरधिष्ठानं गर्भः पुरुष उच्यते सुव्यक्तांतरधिष्ठानंगर्भः प्रकृतिरुच्यते

अव्यक्त अंतःस्थानी असलेला गर्भ पुरुष म्हणतात; स्पष्ट अंतःस्थानी असलेला गर्भ प्रकृती म्हणतात.

पुरुषत्वादिगर्भोहिगर्भवाञ्जनकोयतः पुरुषात्प्रकृतोयुक्तंप्रथमंजन्मकथ्यते

गर्भ हा पुरुष आहे, कारण तो उत्पत्ती करणारा आहे; पुरुष आणि प्रकृती यांच्या एकत्रितपणातून पहिल्या जन्माची उत्पत्ती होते असे सांगितले आहे.

प्रकृतेर्व्यक्ततांयातंद्वितीयं जन्म कथ्यते जन्मजंतुर्मृत्युजन्म पुरुषात्प्रतिपद्यते

प्रकृती प्रकट झाल्यावर दुसरा जन्म होतो असे सांगितले जाते; जन्मलेल्या जीवाला मृत्यू प्राप्त होतो, आणि हा पुरुषापासूनच उत्पन्न होतो.

अन्यतोभाव्यते ऽवश्यंमाययाजन्मकथ्यते जीर्यतेजन्मकालाद्यत्तस्माज्जीव इति स्मृतः

अन्यथा, मायेने जन्म होणे अपरिहार्य आहे; जे जन्मते ते काळानुसार नष्ट होते, म्हणून त्याला जीव असे म्हणतात.

जन्मतेतन्यते पाशैर्जीवशब्दार्थ एव हि जन्मपाशनिवृत्त्यर्थंजन्मलिंगंप्रपूजयेत्

जन्मामुळे जीवाला बंधनं येतं; 'जीव' हा शब्द ह्याच अर्थानं वापरला जातो. जन्माचं बंधन दूर व्हावं म्हणून जन्माचं लिंग पूजावं.

भं वृद्धिं गच्छतीत्यर्थाद्भगःप्रकृतिरुच्यते प्राकृतैः शब्दमात्राद्यैः प्राकृतेंद्रियभोजनात्

'भं' म्हणजे वाढणं, म्हणून 'भग' हा मूळ मानला जातो; साध्या शब्दांनी आणि नैसर्गिक मार्गांनी, इंद्रियांच्या सुखातून, तो प्रकृती म्हणून ओळखला जातो.

भगस्येदं भोगमिति शब्दार्थो मुख्यतः श्रुतः मुख्यो भगस्तु प्रकृतिर्भगवाञ्छिव उच्यते

'भग'चा मुख्य अर्थ आहे भोग; हेच त्याचं मुख्य रूप मानलं जातं. मुख्य 'भग' म्हणजे प्रकृती, आणि शंकराला 'भगवान' असं म्हणतात.

भगवान्भोगदाताहिना ऽन्योभोगप्रदायकः भगस्वामीचभगवान्भर्ग इत्युच्यतेबुधैः

भगवान हा भोग देणारा आहे; दुसरा कोणी भोग देत नाही. 'भग'चा स्वामी हाच 'भर्ग' म्हणून ज्ञानी लोकांनी म्हटलं आहे.