शिवपुराणम्

शिवस्य यजनं ज्ञेयं भोगमोक्षप्रदं नृणाम् वारादिदेवयजनं कार्तिके हि विशिष्यते

शिवाची पूजा ही लोकांना भोग आणि मोक्ष दोन्ही देणारी आहे; कार्तिक महिन्यात वारानुसार देवांची पूजा विशेष महत्त्वाची मानली जाते.

कार्तिके मासि संप्राप्ते सर्वान्देवान्यजेद्बुधः दानेन तपसा होमैर्जपेन नियमेन च

कार्तिक महिन्यात आल्यावर, ज्ञानी माणसाने सर्व देवांची पूजा दान, तप, होम, जप आणि नियम यांच्याद्वारे करावी.

षोडशैरुपचारैश्च प्रतिमा विप्रमंत्रकैः ब्राह्मणानां भोजनेन निष्कामार्तिकरो भवेत्

सोळा प्रकारच्या सेवा, मूर्ती आणि वेदमंत्र, तसेच ब्राह्मणांना जेवू घालून, मनुष्य निष्काम आणि दुःख दूर करणारा होतो.

कार्तिके देवयजनं सर्वभोगप्रदं भवेत् व्याधीनां हरणं चैव भवेद्भूतग्रहक्षयः

कार्तिक महिन्यात देवांची पूजा केल्याने सर्व सुखे मिळतात, आजार दूर होतात आणि भूतप्रेतांचे त्रास नाहीसे होतात.

कार्तिकादित्यवारेषु नृणामादित्यपूजनात् तैलकार्पासदानात्तु भवेत्कुष्ठादिसंक्षयः

कार्तिक महिन्यातील रविवारी, सूर्याची पूजा करून आणि तेल व कापूस दान केल्याने कुष्ठरोग व इतर आजार नष्ट होतात.

हरीतकीमरीचीनां वस्त्रक्षीरादिदानतः ब्रह्मप्रतिष्ठया चैव क्षयरोगक्षयो भवेत्

हरितकी, मिरी, वस्त्र, दूध इत्यादींचे दान आणि ब्रह्माची मूर्ती स्थापल्याने क्षयरोग व अशा आजारांचा नाश होतो.

दीपसर्षपदानाच्च अपस्मारक्षयो भवेत् कृत्तिकासोमवारेषु शिवस्य यजनं नृणाम्

दिवे आणि मोहरीचे दान केल्याने अपस्मार दूर होतो; कृतिका सोमवारी शिवाची पूजा करावी.

महादारिद्र्यशमनं सर्वसंपत्करं भवेत् गृहक्षेत्रादिदानाच्च गृहोपकरणादिना

ही पूजा मोठे दारिद्र्य दूर करते आणि सर्व संपत्ती देते; घर, शेत व घरातील वस्तूंचे दान केल्याने हे साध्य होते.

कृत्तिकाभौमवारेषु स्कंदस्य यजनान्नृणाम् दीपघंटादिदानाद्वै वाक्सिद्धिरचिराद्भवेत्

कृतिका मंगळवारी, स्कंदाची पूजा आणि दिवे, घंटा इत्यादींचे दान केल्याने वाणीवर प्रभुत्व लवकर मिळते.

कृत्तिकासौम्यवारेषु विष्णोर्वै यजनं नृणाम् दध्योदनस्य दानं च सत्संतानकरं भवेत्

कृतिका बुधवारी, विष्णूची पूजा आणि दहीभाताचे दान केल्याने उत्तम संतती मिळते.

कृतिकागुरुवारेषु ब्रह्मणो यजनाद्धनैः मधुस्वर्णाज्यदानेन भोगवृद्धिर्भवेन्नृणाम्

कृतिका गुरुवारी, ब्रह्माची पूजा आणि मध, सोने, तूप यांचे दान केल्याने भोग वाढतात.

गंधपुष्पान्नदानेन भोग्यवृद्धिर्भवेन्नृणाम्

सुगंध, फुले आणि अन्न यांचे दान केल्याने लोकांचे भोग वाढतात.

वंध्या सुपुत्रं लभते स्वर्णरौप्यादिदानतः कृत्तिकाशनिवारेषु दिक्पालानां च वंदनम्

सोने, चांदी इत्यादींचे दान केल्याने वंध्या स्त्रीला चांगला पुत्र मिळतो; कृतिका शनिवारी दिशांच्या रक्षकांची पूजा करावी.

दिग्गजानां च नागानां सेतुपानां च पूजनम् त्र्यंबकस्य च रुद्रस्य विष्णोः पापहरस्य च

दिशांच्या हत्ती, नाग, पूल, तसेच त्र्यंबक, रुद्र, विष्णू आणि पाप नष्ट करणाऱ्यांची पूजा करावी.

ज्ञानदं ब्रह्मणश्चैव धन्वंतर्यश्विनोस्तथा रोगापमृत्युहरणं तत्कालव्याधिशांतिदम्

ब्रह्मा, ज्ञान देणारा, धन्वंतरी आणि अश्विनी यांची पूजा केल्याने रोग, अकाली मृत्यू दूर होतो आणि अचानक आजार शांत होतात.

लवणायसतैलानां माषादीनां च दानतः त्रिकटुफलगंधानां जलादीनां च दानतः

मीठ, लोखंड, तेल, उडीद आणि त्रिकटु फळे, सुगंध, पाणी इत्यादींचे दान केल्याने लाभ होतो.

द्रवाणां कठिनानां च प्रस्थेन पलमानतः स्वर्गप्राप्तिर्धनुर्मासे ह्युषःकाले च पूजनम्

द्रव आणि कठीण वस्तू प्रमाणाने दान केल्याने स्वर्गप्राप्ती होते; मार्गशीर्ष महिन्यात पहाटे पूजा करावी.

शिवादीनां च सर्वेषां क्रमाद्वै सर्वसिद्धये शाल्यन्नस्य हविष्यस्य नैवेद्यं शस्तमुच्यते

शिव व इतर सर्वांची योग्य क्रमाने पूजा केल्याने सर्व सिद्धी मिळतात; शाली तांदळाचे अन्न आणि हविष्य हे उत्तम नैवेद्य मानले जाते.

विविधान्नस्य नैवेद्यं धनुर्मासे विशिष्यते मार्गशीर्षे ऽन्नदस्यैव सर्वमिष्टफलं भवेत्

मार्गशीर्ष महिन्यात विविध प्रकारच्या अन्नाचा नैवेद्य विशेष श्रेष्ठ मानला आहे; या महिन्यात अन्नदान केल्याने सर्व इच्छित फळ मिळते.

पापक्षयं चेष्टसिद्धिं चारोग्यं धर्ममेव च सम्यग्वेदपरिज्ञानं सदनुष्ठानमेव च

पापांचा नाश, सर्व कार्यात यश, उत्तम आरोग्य, धर्माचे पालन, वेदांचे योग्य ज्ञान आणि त्याची खरी अंमलबजावणी मिळते.

इहामुत्र महाभोगानंते योगं च शाश्वतम् वेदांतज्ञानसिद्धिं च मार्गशीर्षान्नदो लभेत्

या जगात आणि पुढील जन्मात मोठ्या सुखांचा अनुभव, शाश्वत योग, वेदांच्या शेवटी मिळणारे ज्ञान — हे सर्व मार्गशीर्ष महिन्यातील तांदळाच्या अन्नदानाने मिळते.

मार्गशीर्षे ह्युषःकाले दिनत्रयमथापि वा यजेद्देवान्भोगकामो नाधनुर्मासिको भवेत्

मार्गशीर्ष महिन्यात, पहाटे, तीन दिवस किंवा त्याहून अधिक काळ, ज्याला भोगांची इच्छा आहे त्याने देवांची पूजा करावी; परंतु कोणतीही विलंब न करता हे करावे.

यावत्संगवकालं तु धनुर्मासो विधीयते धनुर्मासे निराहारो मासमात्रं जितेंद्रियः

जितका काळ धनुर्मासाचा संयोग असतो, तितका काळ धनुर्मास पाळावा; या महिन्यात, एक महिना उपवास करून, इंद्रियांवर विजय मिळवावा.

आमध्याह्नजपेद्विप्रो गायत्रीं वेदमातरम् पञ्चाक्षरादिकान्मंत्रान्पश्चादासप्तिकं जपेत्

ब्राह्मणाने मध्यान्ही वेदांची जननी असलेली गायत्री जपावी आणि नंतर पंचाक्षरीपासून साताक्षरीपर्यंतचे मंत्र जपावेत.

ज्ञानं लब्ध्वा च देहांते विप्रो मुक्तिमवाप्नुयात् अन्येषां नरनारीणां त्रिःस्नानेन जपेन च

ज्ञान मिळाल्यावर, देहाचा अंत झाल्यावर ब्राह्मणाला मुक्ती मिळते; इतर पुरुष आणि स्त्रियांसाठी, दिवसातून तीन वेळा स्नान आणि जप केल्यानेही हे साधता येते.

सदा पञ्चाक्षरस्यैव विशुद्धं ज्ञानमाप्यते इष्टमन्त्रान्सदाजप्त्वा महापापक्षयं लभेत्

नेहमी पंचाक्षरी मंत्राचा जप केल्याने शुद्ध ज्ञान मिळते; आणि आवडते मंत्र नेहमी जपल्याने मोठ्या पापांचा नाश होतो.

धनुर्मासे विशेषेण महानैवेद्यमाचरेत् शालितंडुलभारेण मरीचप्रस्थकेन च

धनुर्मासात विशेषतः मोठे नैवेद्य करावे, त्यात तांदळाचा भार आणि मिरीचा एक प्रस्थ असावा.

गणनाद्द्वादशं सर्वं मध्वाज्यकुडवेन हि द्रोणयुक्तेन मुद्गेन द्वादशव्यंजनेन च

सर्व वस्तूंची बारा गणती करावी, मध आणि तुपाचा एक कुडवा, मुगाचा एक द्रोण आणि बारा प्रकारच्या भाज्या असाव्यात.

घृतपक्वैरपूपैश्च मोदकैः शालिकादिभिः द्वादशैश्च दधिक्षीरैर्द्वादशप्रस्थकेन च

तुपात तळलेले अपूप, मोदक, शाली तांदूळ वगैरे बारा प्रकार, आणि दही-दूधाचे बारा प्रस्थ असावे.