शिवपुराणम्

समाहितः पठेद्यस्तु तत्र श्रीरुद्रसंहिताम् स ब्रह्मघ्नो ऽपि पूतात्मा त्रिभिरेव दिनैर्भवेत्

जो एकाग्रतेने या शिवपुराणातील श्रीरुद्रसंहितेचं पठण करतो, तो ब्रह्महत्यारा असला तरी फक्त तीन दिवसांत पावन होतो.

तां रुद्रसंहितां यस्तु भैरवप्रतिमांतिके त्रिः पठेत्प्रत्यहं मौनी स कामानखिलांल्लभेत्

जो कोणी भैरवाच्या मूर्तीसमोर शांतपणे, दररोज तीन वेळा ही रुद्रसंहिता पठण करतो, त्याला सर्व इच्छित गोष्टी मिळतात.

तां रुद्रसंहितां यस्तु सपठेद्वटबिल्वयोः प्रदक्षिणां प्रकुर्वाणो ब्रह्महत्या निवर्तते

जो कोणी वड किंवा बेलाच्या झाडाभोवती प्रदक्षिणा घालत ही रुद्रसंहिता पठण करतो, त्याच्या ब्रह्महत्या यासारख्या पापांचा नाश होतो.

कैलाससंहिता तत्र ततो ऽपि परमस्मृता ब्रह्मस्वरूपिणी साक्षात्प्रणवार्थप्रकाशिका

त्या ठिकाणी कैलाससंहिता ही अजून श्रेष्ठ मानली जाते, कारण ती ब्रह्मस्वरूप आहे आणि ॐ या पवित्र अक्षराचा अर्थ थेट उलगडून दाखवते.

कैलाससंहितायास्तु माहात्म्यं वेत्ति शंकरः कृत्स्नं तदर्धं व्यासश्च तदर्धं वेद्म्यहं द्विजाः

कैलाससंहितेचे संपूर्ण माहात्म्य शंकरास माहीत आहे, त्यापैकी अर्धे व्यासांना माहीत आहे आणि त्या अर्ध्याचे अर्धे मला माहीत आहे, हे द्विजांनो.

तत्र किंचित्प्रवक्ष्यामि कृत्स्नं वक्तुं न शक्यते यज्ज्ञात्वा तत्क्षणाल्लोकश्चित्तशुद्धिमवाप्नुयात्

त्या ठिकाणी मी थोडक्यात सांगतो, सर्व काही सांगणे शक्य नाही. हे जरी कळले तरी माणसाला तात्काळ मनःशुद्धी मिळते.

न नाशयति यत्पापं सा रौद्री संहिता द्विजाः तन्न पश्याम्यहं लोके मार्गमाणो ऽपि सर्वदा

हे द्विजांनो, जगात मी कुठेही शोधले तरी, ही रौद्रसंहिता जे पाप नाहीसे करत नाही, असे कोणतेही पाप मला दिसत नाही.

शिवेनोपनिषत्सिंधुमन्थनोत्पादितां मुदा कुमारायार्पितां तां वै सुधां पीत्वा ऽमरो भवेत्

शिवाने उपनिषदांच्या सागरातून आनंदाने निर्माण केलेली आणि कुमारास अर्पण केलेली ती अमृतासारखी संहिता जो पितो, तो खरोखर अमर होतो.

ब्रह्महत्यादिपापानां निष्कृतिं कर्तुमुद्यतः मासमात्रं संहितां तां पठित्वा मुच्यते ततः

जो कोणी ब्रह्महत्या वगैरे पापांची प्रायश्चित्त करण्यासाठी फक्त एक महिना ती संहिता पठण करतो, तो त्या पापांतून मुक्त होतो.

दुष्प्रतिग्रहदुर्भोज्यदुरालापादिसंभवम् पापं सकृत्कीर्तनेन संहिता सा विनाशयेत्

अयोग्य दान, अपवित्र अन्न किंवा वाईट बोलण्यामुळे जे पाप निर्माण होते, ते त्या संहितेचे एकदाच जरी पठण केले तरी नष्ट होते.

शिवालये विल्ववने संहितां तां पठेत्तु यः स तत्फलमवाप्नोति यद्वाचो ऽपि न गोचरे

जो कोणी शिवमंदिरात किंवा बेलवृक्षांच्या वनात ती संहिता पठण करतो, त्याला असे फळ मिळते की जे शब्दांत सांगता येत नाही.

संहितां तां पठन् भक्त्या यः श्राद्धे भोजयेद्द्विजान् तस्य ये पितरः सर्वे यांति शंभोः परं पदम्

जो कोणी भक्तीभावाने ती संहिता पठण करतो आणि श्राद्धाच्या वेळी ब्राह्मणांना जेवू घालतो, त्याचे सर्व पूर्वज शंभूच्या परम पदाला पोहोचतात.

चतुर्दश्यां निराहारो यः पठेत्संहितां च ताम् बिल्वमूले शिवः साक्षात्सदेवैश्च प्रपूज्यते

जो कोणी चतुर्दशीच्या दिवशी उपवास करून बेलाच्या झाडाच्या मुळाशी ती संहिता पठण करतो, त्याची शिव आणि देवतांकडून थेट पूजा होते.

अन्यापि संहिता तत्र सर्वकामफलप्रदा उभे विशिष्टे विज्ञेये लीलाविज्ञानपूरिते

तेथे इतरही संहितांचा उल्लेख आहे, त्या सर्व इच्छित फळ देणाऱ्या आहेत; दोन्हीही ज्ञानाच्या लीलांनी परिपूर्ण आणि श्रेष्ठ मानाव्यात.

तदिदं शैवमाख्यातं पुराणं वेदसंमितम् निर्मितं तच्छिवेनैव प्रथमं ब्रह्मसंमितम्

अशा प्रकारे वेदासमान असलेले हे शैव पुराण सांगितले गेले आहे—हे प्रथम शिवानेच ब्रह्माशी सुसंगत रचले.

विद्येशंच तथारौद्रं वैनायकमथौमिकम् मात्रं रुद्रैकादशकं कैलासं शतरुद्रकम्

विद्येश, तार-रौद्र, विनायक, औमिक, मातृ, अकरा भागांचा रुद्र, कैलास आणि शतरुद्र—

कोटिरुद्रसहस्राद्यं कोटिरुद्रं तथैव च वायवीयं धर्मसंज्ञं पुराणमिति भेदतः

कोटिरुद्र, हजार कोटिरुद्रांनी सुरू होणारे, त्याचप्रमाणे वायवीय, धर्म नावाचे—हे सर्व वेगळेपणाने पुराणे आहेत.

संहिता द्वादशमिता महापुण्यतरा मता तासां संख्यां ब्रुवे विप्राः शृणुतादरतोखिलम्

बारा संहितांचा समूह आहे, त्या अत्यंत पुण्यदायक मानल्या जातात. त्यांची संख्या मी सांगतो, हे ब्राह्मणांनो, लक्षपूर्वक ऐका.

विद्येशं दशासाहस्रं रुद्रं वैनायकं तथा औमं मातृपुराणाख्यं प्रत्येकाष्टसहस्रकम्

विद्येश संहितेत दहा हजार श्लोक आहेत; त्याचप्रमाणे रुद्र, विनायक, औमिक आणि मातृ पुराण—प्रत्येकात आठ हजार श्लोक आहेत.

त्रयोदशसहस्रं हि रुद्रैकादशकं द्विजाः षट्सहस्रं च कैलासं शतरुद्रं तदर्धकम्

द्विजांनो, एकादश रुद्रांच्या संग्रहात तेरा हजार श्लोक आहेत. कैलास नावाच्या विभागात सहा हजार श्लोक आहेत. शतरुद्र विभागात त्याच्या निम्मे श्लोक आहेत.

कोटिरुद्रं त्रिगुणितमेकादशसहस्रकम् सहस्रकोटिरुद्राख्यमुदितं ग्रंथसंख्यया

कोटिरुद्र विभागात एकादश हजार श्लोकांचे तिप्पट श्लोक आहेत. सहस्रकोटिरुद्र नावाच्या विभागात दहा कोटी रुद्रांच्या हजारपट श्लोक असल्याचे सांगितले आहे.

वायवीयं खाब्धिशतं घर्मं रविसहस्रकम् तदेवं लक्षसंख्याकं शैवसंख्याविभेदतः

वायवीय विभागात समुद्राच्या शंभरपट श्लोक आहेत. घर्म विभागात सूर्याच्या हजारपट श्लोक आहेत. अशा प्रकारे शैव गणनेनुसार त्यांची संख्या एक लाख होते.

व्यासेन तत्तु संक्षिप्तं चतुर्विंशत्सहस्रकम् शैवं तत्र चतुर्थं वै पुराणं सप्तसंहितम्

परंतु व्यासांनी हे संक्षिप्त करून चोवीस हजार श्लोक केले. त्यात शैव पुराण हे चौथे असून त्यात सात संहितांचा समावेश आहे.

शिवे संकल्पितं पूर्वं पुराणं ग्रन्थसंख्यया शतकोटिप्रमाणं हि पुरा सृष्टौ सुविस्मृतम्

पूर्वी शिवांनी या पुराणाची कल्पना केली होती. ग्रंथसंख्येनुसार हे मूळतः शंभर कोटी श्लोकांचे होते, पण सृष्टीच्या आरंभी ते फारसे विस्मरण झाले.

व्यस्तेष्टादशधा चैव पुराणे द्वापरादिषु चतुर्लक्षेण संक्षिप्ते कृते द्वैपायनादिभिः

द्वापरादी युगांत पुराणे अठरा विभागांत विभागली गेली. द्वैपायन व इतरांनी ती चार लाख श्लोकांत संक्षिप्त केली.

प्रोक्तं शिवपुराणं हि चतुर्विंशत्सहस्रकम् श्लोकानां संख्यया सप्तसंहितं ब्रह्मसंमितम्

शिवपुराण हे चोवीस हजार श्लोकांचे असून त्यात सात संहितांचा समावेश आहे. हे वेदासमान मानले जाते.

विद्येश्वराख्या तत्राद्या रौद्री ज्ञेया द्वितीयिका तृतीया शतरुद्राख्या कोटिरुद्रा चतुर्थिका

त्यात पहिली संहिता विद्येश्वर नावाची आहे, दुसरी रौद्री म्हणून ओळखली जाते, तिसरी शतरुद्र नावाची असून चौथी कोटिरुद्र आहे.

पञ्चमी चैव मौमाख्या षष्ठी कैलाससंज्ञिका सप्तमी वायवीयाख्या सप्तैवं संहितामताः

पाचवी संहिता उमा नावाची आहे, सहावी कैलास नावाने ओळखली जाते आणि सातवी वायवीय नावाची आहे. अशा प्रकारे सात संहितांचा स्वीकार केला जातो.

ससप्तसंहितं दिव्यं पुराणं शिवसंज्ञकम् वरीवर्ति ब्रह्मतुल्यं सर्वोपरि गतिप्रदम्

ही सात संहितांनी युक्त, दिव्य अशी शिव नावाची पुराण सर्वश्रेष्ठ आहे, ब्रह्मासमान आहे आणि सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ कल्याणकारी फळ देते.