शिवपुराणम्

तथा बृद्धिक्षयाभावात्पूर्णब्रह्मात्मकं विदुः उदयादुदयं वारो ब्रह्मप्रभृति कर्मणाम्

तसंच वाढ-घट नसल्यामुळे ती पूर्ण आणि ब्रह्मस्वरूप मानली जाते. सूर्योदयापासून दुसऱ्या सूर्योदयापर्यंतचा वार हे ब्रह्मादी कर्मांचं मूळ आहे.

तिथ्यादौ देवपूजा हि पूर्णभोगप्रदा नृणाम् पूर्वभागः पित्ःणां तु निशि युक्तः प्रशस्यते

तिथी इत्यादींना देवांची पूजा पुरुषांना पूर्ण भोग देते. पहिला भाग पितरांसाठी, विशेषतः रात्री, श्रेष्ठ मानला जातो.

परभागस्तु देवानां दिवा युक्तः प्रशास्यते उदयव्यापिनी ग्राह्या मध्याह्ने यदि सा तिथिः

दुसरा भाग देवांसाठी, विशेषतः दिवसा, उत्तम मानला जातो. तिथी सूर्योदयाला असेल तर ती मध्यान्ही घ्यावी.

देवकार्ये तथा ग्राह्यास्थिति ऋक्षादिकाः शुभाः सम्यग्विचार्य वारादीन्कुर्यात्पूजाजपादिकम्

देवतांच्या कार्यात शुभ अशा नक्षत्रादी काळ नीट विचारून, योग्य दिवशी पूजा, जप आणि इतर विधी करावेत.

पूजार्यते ह्यनेनेति वेदेष्वर्थस्य योजना पूर्णभोगफलसिद्धिश्च जायते तेन कर्मणा

वेदांमध्ये सांगितले आहे की, या प्रकारे पूजा केली जाते; योग्य अर्थ लावल्याने त्या कर्मातून पूर्ण सुख आणि फलप्राप्ती होते.

मनोभावांस्तथा ज्ञानमिष्टभोगार्थयोजनात् पूजाशब्दर्थ एवं हि विश्रुतो लोकवेदयोः

‘पूजा’ हा शब्द लोकजीवनात आणि वेदांमध्ये देखील, मनाचा भाव आणि ज्ञान इच्छित सुखासाठी लावल्यास वापरला जातो.

नित्यनैमित्तिकं कालात्सद्यः काम्ये स्वनुष्ठिते नित्यं मासं च पक्षं च वर्षं चैव यथाक्रमम्

नित्य आणि नैमित्तिक कर्मे त्यांच्या योग्य वेळी करावीत; काम्य कर्मे त्वरित करावीत, तर नित्य कर्मे रोज, महिन्याला, पंधरवड्याला किंवा वर्षाला एकदा अशी योग्य क्रमाने करावीत.

तत्तत्कर्मफलप्राप्तिस्तादृक्पापक्षयः क्रमात् महागणपतेः पूजा चतुर्थ्यां कृष्णपक्षके

प्रत्येक कर्माचे फळ तसेच मिळते आणि पाप हळूहळू नष्ट होते; महागणपतीची पूजा कृष्णपक्षातील चतुर्थीला करावी.

पक्षपापक्षयकरी पक्षभोगफलप्रदा चैत्रे चतुर्थ्यां पूजा च कृता मासफलप्रदा

ही पूजा पंधरवड्याचे पाप दूर करते आणि त्या पंधरवड्यातील सुखांचे फळ देते; चैत्र महिन्यातील चतुर्थीला केली तर महिन्याचे फळ मिळते.

वर्षभोगप्रदा ज्ञेया कृता वै सिंहभाद्रके श्रवण्यादित्यवारे च सप्तम्यां हस्तभे दिने

सिंह किंवा भाद्रपद महिन्यात केली तर वर्षभराच्या सुखांचे फळ मिळते; श्रावणानंतर रविवारी हस्त नक्षत्र असताना सप्तमीला पूजा करावी.

माघशुक्ले च सप्तम्यामादित्ययजनं चरेत् ज्येष्ठभाद्रकसौम्ये च द्वादश्यां श्रवर्णक्षके

माघ शुद्ध सप्तमीला सूर्याची पूजा करावी; ज्येष्ठ किंवा भाद्रपद महिन्यात सोमवारी, द्वादशीला आणि श्रवण नक्षत्र असताना पूजा करावी.

द्वादश्यां विष्णुयजनमिष्टंसंपत्करं विदुः श्रावणे विष्णुयजनमिष्टारोग्यप्रदं भवेत्

द्वादशीला विष्णूची पूजा शुभ मानली जाते आणि ती संपत्ती देते; श्रावण महिन्यात विष्णूची पूजा विशेषतः इच्छित आरोग्य देते.

गवादीन्द्वादशानर्थान्सांगान्दत्वा तु यत्फलम् तत्फलं समवाप्नोति द्वादश्यां विष्णुतर्पणात्

गायीसह बारा वस्तू सर्व सामानासह दान केल्याने, द्वादशीच्या दिवशी विष्णूला तर्पण केल्यासारखेच फळ मिळते.

द्वादश्यां द्वादशान्विप्रान्विष्णोर्द्वादशनामतः षोडशैरुपचारैश्च यजेत्तत्प्रीतिमाप्नुयात्

द्वादशीला विष्णूच्या बारा नावांसाठी बारा ब्राह्मणांना सोळा उपचारांनी पूजावे, त्यामुळे विष्णूची कृपा मिळते.

एवं च सर्वदेवानां तत्तद्द्वादशनामकैः द्वादशब्रह्मयजनं तत्तत्प्रीतिकरं भवेत्

अशा प्रकारे प्रत्येक देवतेच्या बारा नावांनी, तसेच ब्रह्मदेवाची बारा वेळा पूजा केल्याने त्या त्या देवतेला संतोष मिळतो.

कर्कटे सोमवारे च नवम्यां मृगशीर्षके अंबां यजेद्भूतिकामः सर्वभोगफलप्रदाम्

कर्क महिन्यात सोमवारी, नवमीला आणि मृगशीर्ष नक्षत्र असताना, संपत्तीची इच्छा असणाऱ्याने सर्व सुखांचे फळ देणाऱ्या आईची पूजा करावी.

आश्वयुक्छुक्लनवमी सर्वाभीष्टफलप्रदा आदिवारे चतुर्दश्यां कृष्णपक्षे विशेषतः

आश्विन शुद्ध नवमी सर्व इच्छित फळ देते; विशेषतः कृष्णपक्षातील चतुर्दशी रविवारी आली तर.

आर्द्रायां च महार्द्रायां शिवपूजा विशिष्यते माघकृष्णचतुर्दश्यां सर्वाभीष्टफलप्रदा

आर्द्रा किंवा महाआर्द्रा या दिवशी शिवपूजा विशेष महत्त्वाची आहे; माघ कृष्ण चतुर्दशीला सर्व इच्छित फळ मिळते.

आयुष्करी मृत्युहरा सर्वसिद्धिकरी नृणाम् ज्येष्ठमासे महार्द्रायां चतुर्दशीदिनेपि च

ही पूजा आयुष्य वाढवते, मृत्यू दूर करते आणि सर्व सिद्धी देते; ज्येष्ठ महिन्यात महाआर्द्रा आणि चतुर्दशीच्या दिवशीही हेच फळ मिळते.

मार्गशीर्षार्द्रकायां वा षोडशैरुपचारकैः तत्तन्मूर्तिशिवं पूज्य तस्य वै पाददर्शनम्

किंवा मार्गशीर्ष महिन्यात आर्द्रा नक्षत्र असताना सोळा उपचारांनी त्या त्या मूर्तीच्या रूपातील शिवाची पूजा करावी; त्याला प्रभूंच्या पादांचे दर्शन मिळते.

शिवस्य यजनं ज्ञेयं भोगमोक्षप्रदं नृणाम् वारादिदेवयजनं कार्तिके हि विशिष्यते

शिवाची पूजा ही लोकांना भोग आणि मोक्ष दोन्ही देणारी आहे; कार्तिक महिन्यात वारानुसार देवांची पूजा विशेष महत्त्वाची मानली जाते.

कार्तिके मासि संप्राप्ते सर्वान्देवान्यजेद्बुधः दानेन तपसा होमैर्जपेन नियमेन च

कार्तिक महिन्यात आल्यावर, ज्ञानी माणसाने सर्व देवांची पूजा दान, तप, होम, जप आणि नियम यांच्याद्वारे करावी.

षोडशैरुपचारैश्च प्रतिमा विप्रमंत्रकैः ब्राह्मणानां भोजनेन निष्कामार्तिकरो भवेत्

सोळा प्रकारच्या सेवा, मूर्ती आणि वेदमंत्र, तसेच ब्राह्मणांना जेवू घालून, मनुष्य निष्काम आणि दुःख दूर करणारा होतो.

कार्तिके देवयजनं सर्वभोगप्रदं भवेत् व्याधीनां हरणं चैव भवेद्भूतग्रहक्षयः

कार्तिक महिन्यात देवांची पूजा केल्याने सर्व सुखे मिळतात, आजार दूर होतात आणि भूतप्रेतांचे त्रास नाहीसे होतात.

कार्तिकादित्यवारेषु नृणामादित्यपूजनात् तैलकार्पासदानात्तु भवेत्कुष्ठादिसंक्षयः

कार्तिक महिन्यातील रविवारी, सूर्याची पूजा करून आणि तेल व कापूस दान केल्याने कुष्ठरोग व इतर आजार नष्ट होतात.

हरीतकीमरीचीनां वस्त्रक्षीरादिदानतः ब्रह्मप्रतिष्ठया चैव क्षयरोगक्षयो भवेत्

हरितकी, मिरी, वस्त्र, दूध इत्यादींचे दान आणि ब्रह्माची मूर्ती स्थापल्याने क्षयरोग व अशा आजारांचा नाश होतो.

दीपसर्षपदानाच्च अपस्मारक्षयो भवेत् कृत्तिकासोमवारेषु शिवस्य यजनं नृणाम्

दिवे आणि मोहरीचे दान केल्याने अपस्मार दूर होतो; कृतिका सोमवारी शिवाची पूजा करावी.

महादारिद्र्यशमनं सर्वसंपत्करं भवेत् गृहक्षेत्रादिदानाच्च गृहोपकरणादिना

ही पूजा मोठे दारिद्र्य दूर करते आणि सर्व संपत्ती देते; घर, शेत व घरातील वस्तूंचे दान केल्याने हे साध्य होते.

कृत्तिकाभौमवारेषु स्कंदस्य यजनान्नृणाम् दीपघंटादिदानाद्वै वाक्सिद्धिरचिराद्भवेत्

कृतिका मंगळवारी, स्कंदाची पूजा आणि दिवे, घंटा इत्यादींचे दान केल्याने वाणीवर प्रभुत्व लवकर मिळते.