शिवपुराणम्

पुरुषाणां च नारीणामधिकारोत्र निश्चितम् नद्यां तडागे कूपे वा जलांतर्मृदमाहरेत्

पुरुष आणि स्त्रियांना या पूजेसाठी हक्क आहे; नदी, तलाव किंवा विहिरीतून माती घ्यावी.

संशोध्य गंधचूर्णेन पेषयित्वा सुमंडपे हस्तेन प्रतिमां कुर्यात्क्षीरेण च सुसंस्कृताम्

ती माती सुगंधी चूर्णाने शुद्ध करून, स्वच्छ मंडपात चांगली वाटावी आणि हाताने, दूध घालून, नीट मूर्ती तयार करावी.

अंगप्रत्यंगकोपेतामायुधैश्च समन्विताम् पद्मासनस्थितां कृत्वा पूजयेदादरेण हि

मूर्तीला सर्व अवयव आणि उपअवयव, तसेच शस्त्रास्त्र असावीत; तिला कमळासनावर बसवून, आदराने पूजा करावी.

विघ्नेशादित्यविष्णूनामंबायाश्च शिवस्य च शिवस्यशिवलिंगं च सर्वदा पूजयेद्द्विज

गणेश, सूर्य, विष्णु, अंबा आणि शिव यांच्या मूर्ती, तसेच शिवलिंग, या नेहमी पूजाव्यात.

षोडशैरुपचारैश्च कुर्यात्तत्फलसिद्धये पुष्पेण प्रोक्षणं कुर्यादभिषेकं समंत्रकम्

इच्छित फळ मिळवण्यासाठी सोळा उपचारांनी पूजा करावी, फुलांनी शिंपडावे आणि मंत्रांसह अभिषेक करावा.

शाल्यन्नेनैव नैवेद्यं सर्वं कुडवमानतः गृहे तु कुडवं ज्ञेयं मानुषे प्रस्थमिष्यते

सर्व नैवेद्य शाळीच्या अन्नानेच, कुडव प्रमाणाने द्यावं. घरात कुडव हेच प्रमाण मानावं, पण माणसांसाठी प्रस्थ हे प्रमाण धरावं.

दैवे प्रस्थत्रयं योग्यं स्वयंभोः प्रस्थपञ्चकम् एवं पूर्णफलं विद्यादधिकं वै द्वयं त्रयम्

दैवतांसाठी तीन प्रस्थ योग्य आहेत, स्वयंभूंसाठी पाच प्रस्थ द्यावीत. असं केल्याने पूर्ण फळ मिळतं, आणि दोन-तीन प्रस्थ जास्त दिल्यास अधिक फळ मिळतं.

सहस्रपूजया सत्यं सत्यलोकं लभेद्द्विजः द्वादशांगुलमायामं द्विगुणं च ततो ऽधिकम्

हजार वेळा पूजा केल्याने, खरंच, द्विजाला सत्यलोक मिळतो. प्रमाण बारा बोटांचं असावं, किंवा त्याहून दुप्पट किंवा जास्तही असू शकतं.

प्रमाणमंगुलस्यैकं तदूर्ध्वं पञ्चकत्रयम् अयोदारुकृतं पात्रं शिवमित्युच्यते बुधैः

एक बोटभर मापानंतर त्यावर पंधराचा तीन पट मोजावा. लोखंड किंवा लाकडाचं पात्र हे विद्वान 'शिव' असं म्हणतात.

तदष्टभागः प्रस्थः स्यात्तच्चतुःकुडवं मतम् दशप्रस्थं शतप्रस्थं सहस्रप्रस्थमेव च

प्रस्थाचा आठवा भाग म्हणजे एक प्रस्थ मानतात; ते चार कुडव होतं. दहा प्रस्थ, शंभर प्रस्थ, आणि हजार प्रस्थ असंही मोजतात.

जलतैलादिगंधानां यथायोग्यं च मानतः मानुषार्षस्वयंभूनां महापूजेति कथ्यते

पाणी, तेल आणि इतर सुवासिक वस्तू यांचं प्रमाण योग्य तेवढंच घ्यावं. माणूस, ऋषी आणि स्वयंभू यांच्यासाठी हीच महापूजा सांगितली आहे.

अभिषेकादात्मशुद्धिर्गंधात्पुण्यमवाप्यते आयुस्तृप्तिश्च नैवेद्याद्धूपादर्थमवाप्यते

अभिषेकाने आत्मशुद्धी मिळते, गंधाने पुण्य मिळतं, नैवेद्याने आयुष्य आणि तृप्ती मिळते, आणि धूपाने इच्छित फल मिळतं.

दीपाज्ज्ञानमवाप्नोति तांबूलाद्भोगमाप्नुयात् तस्मात्स्नानादिकं षट्कं प्रयत्नेन प्रसाधयेत्

दिव्याने ज्ञान मिळतं, तांबूलाने भोग मिळतो. म्हणून स्नानापासून सुरू होणारी सहा विधी काळजीपूर्वक करावीत.

नमस्कारो जपश्चैव सर्वाभीष्टप्रदावुभौ पूजान्ते च सदाकार्यौ भोगमोक्षार्थिभिर्नरैः

नमस्कार आणि जप हे दोन्ही सर्व इच्छित फळ देतात. पूजा झाल्यावर भोग किंवा मोक्ष हवे असणाऱ्यांनी हे नेहमी करावं.

संपूज्य मनसा पूर्वं कुर्यात्तत्तत्सदा नरः देवानां पूजया चैव तत्तल्लोकमवाप्नुयात्

आधी मनाने भक्तीपूर्वक पूजा करावी, आणि मग प्रत्येक विधी नेहमी करावी. देवांची पूजा केल्याने त्या त्या लोकात स्थान मिळतं.

तदवांतरलोके च यथेष्टं भोग्यमाप्यते तद्विशेषान्प्रवक्ष्यामि शृणुत श्रद्धया द्विजाः

त्या मधल्या लोकात हवी तशी भोग मिळतात. त्या विशेष गोष्टी मी सांगतो, तुम्ही श्रद्धेने ऐका, द्विजांनो.

विघ्नेशपूजया सम्यग्भूर्लोके ऽभीष्टमाप्नुयात् शुक्रवारे चतुर्थ्यां च सिते श्रावणभाद्रके

विघ्नेशाची योग्य रीतीने पूजा केल्याने पृथ्वीवर हवी ती फळं मिळतात, विशेषतः शुक्रवार किंवा शुक्ल पक्षातील चतुर्थी, श्रावण किंवा भाद्रपद महिन्यात.

भिषगृक्षे धनुर्मासे विघ्नेशं विधिवद्यजेत् शतं पूजासहस्रं वा तत्संख्याकदिनैर्व्रजेत्

वैद्याच्या नक्षत्रात, धनू महिन्यात विघ्नेशाची विधिपूर्वक पूजा करावी. शंभर किंवा हजार पूजा असतील तर तितक्या दिवसांत पूर्ण कराव्यात.

देवाग्निश्रद्धया नित्यं पुत्रदं चेष्टदं नृणाम् सर्वपापप्रशमनं तत्तद्दुरितनाशनम्

श्रद्धेने देव आणि अग्नीची नेहमी पूजा केल्याने पुत्र आणि इच्छित वस्तू मिळतात, सर्व पाप दूर होतात आणि सर्व दुःख नष्ट होतं.

वारपूजांशिवादीनामात्मशुद्धिप्रदां विदुः तीथिनक्षत्रयोगानामाधारं सार्वकामिकम्

शिव आणि इतरांची वाराला केलेली पूजा आत्मशुद्धी देणारी आहे, ती तिथी, नक्षत्र आणि योग यांसाठी सर्व इच्छित फळांची पाया आहे.

तथा बृद्धिक्षयाभावात्पूर्णब्रह्मात्मकं विदुः उदयादुदयं वारो ब्रह्मप्रभृति कर्मणाम्

तसंच वाढ-घट नसल्यामुळे ती पूर्ण आणि ब्रह्मस्वरूप मानली जाते. सूर्योदयापासून दुसऱ्या सूर्योदयापर्यंतचा वार हे ब्रह्मादी कर्मांचं मूळ आहे.

तिथ्यादौ देवपूजा हि पूर्णभोगप्रदा नृणाम् पूर्वभागः पित्ःणां तु निशि युक्तः प्रशस्यते

तिथी इत्यादींना देवांची पूजा पुरुषांना पूर्ण भोग देते. पहिला भाग पितरांसाठी, विशेषतः रात्री, श्रेष्ठ मानला जातो.

परभागस्तु देवानां दिवा युक्तः प्रशास्यते उदयव्यापिनी ग्राह्या मध्याह्ने यदि सा तिथिः

दुसरा भाग देवांसाठी, विशेषतः दिवसा, उत्तम मानला जातो. तिथी सूर्योदयाला असेल तर ती मध्यान्ही घ्यावी.

देवकार्ये तथा ग्राह्यास्थिति ऋक्षादिकाः शुभाः सम्यग्विचार्य वारादीन्कुर्यात्पूजाजपादिकम्

देवतांच्या कार्यात शुभ अशा नक्षत्रादी काळ नीट विचारून, योग्य दिवशी पूजा, जप आणि इतर विधी करावेत.

पूजार्यते ह्यनेनेति वेदेष्वर्थस्य योजना पूर्णभोगफलसिद्धिश्च जायते तेन कर्मणा

वेदांमध्ये सांगितले आहे की, या प्रकारे पूजा केली जाते; योग्य अर्थ लावल्याने त्या कर्मातून पूर्ण सुख आणि फलप्राप्ती होते.

मनोभावांस्तथा ज्ञानमिष्टभोगार्थयोजनात् पूजाशब्दर्थ एवं हि विश्रुतो लोकवेदयोः

‘पूजा’ हा शब्द लोकजीवनात आणि वेदांमध्ये देखील, मनाचा भाव आणि ज्ञान इच्छित सुखासाठी लावल्यास वापरला जातो.

नित्यनैमित्तिकं कालात्सद्यः काम्ये स्वनुष्ठिते नित्यं मासं च पक्षं च वर्षं चैव यथाक्रमम्

नित्य आणि नैमित्तिक कर्मे त्यांच्या योग्य वेळी करावीत; काम्य कर्मे त्वरित करावीत, तर नित्य कर्मे रोज, महिन्याला, पंधरवड्याला किंवा वर्षाला एकदा अशी योग्य क्रमाने करावीत.

तत्तत्कर्मफलप्राप्तिस्तादृक्पापक्षयः क्रमात् महागणपतेः पूजा चतुर्थ्यां कृष्णपक्षके

प्रत्येक कर्माचे फळ तसेच मिळते आणि पाप हळूहळू नष्ट होते; महागणपतीची पूजा कृष्णपक्षातील चतुर्थीला करावी.

पक्षपापक्षयकरी पक्षभोगफलप्रदा चैत्रे चतुर्थ्यां पूजा च कृता मासफलप्रदा

ही पूजा पंधरवड्याचे पाप दूर करते आणि त्या पंधरवड्यातील सुखांचे फळ देते; चैत्र महिन्यातील चतुर्थीला केली तर महिन्याचे फळ मिळते.