शिवपुराणम्

बंधुराजभयाद्बुद्धिश्रद्धा सा च कनीयसी सर्वाभावे दरिद्रस्तु वाचा वा कर्मणा यजेत्

नातेवाईक किंवा राजाच्या भीतीने निर्माण झालेली श्रद्धा ही कमी असते; पण ज्याच्याकडे काहीच नाही, त्या गरिबाने तरीही शब्दाने किंवा कृतीने पूजा करावी.

वाचिकं यजनं विद्यान्मंत्रस्तोत्रजपादिकम् तीर्थयात्राव्रताद्यं हि कायिकं यजनं विदुः

मंत्र, स्तोत्र, जप यांचा उच्चार म्हणजे वाचिक पूजा; तीर्थयात्रा, व्रत वगैरे गोष्टींना शारीरिक पूजा म्हणतात.

येन केनाप्युपायेन ह्यल्पं वा यदि वा बहु देवतार्पणबुद्ध्या च कृतं भोगाय कल्पते

थोडं असो वा जास्त, कोणत्याही प्रकारे, देवतेसाठी अर्पण केलं तर ते उपभोगासाठी योग्य ठरतं.

तपश्चर्या च दानं च कर्तव्यमुभयं सदा प्रतिश्रयं प्रदातव्यं स्ववर्णगुणशोभितम्

तपश्चर्या आणि दान हे नेहमी करावं; आपल्या जातीच्या गुणांनी शोभणारे निवारा द्यावा.

देवानां तृप्तये ऽत्यर्थं सर्वभोगप्रदं बुधैः इहा ऽमुत्रोत्तमं जन्मसदाभोगं लभेद्बुधः ईश्वरार्पणबुद्ध्या हि कृत्वा मोक्षफलं लभेत्

देवतांच्या तृप्तीसाठी सर्व प्रकारचे सुख देणं हे या जगात आणि पुढच्या जन्मातही उत्तम फळ देतं, असं ज्ञानी लोक सांगतात; आणि परमेश्वराला अर्पण करण्याच्या भावनेने केल्यास मुक्तीचं फळ मिळतं.

य इमं पठते ऽध्यायं यः शृणोति सदा नरः तस्य वैधर्मबुद्धिश्च ज्ञानसिद्धिः प्रजायते

जो कोणी हा अध्याय वाचतो किंवा नेहमी ऐकतो, त्याला योग्य समज आणि ज्ञानाची सिद्धी प्राप्त होते.

पार्थिवप्रतिमापूजाविधानं ब्रूहि सत्तम येन पूजाविधानेन सर्वाभिष्टमवाप्यते

हे श्रेष्ठा, मातीच्या मूर्तीची पूजा कशी करावी ते सांग, ज्यामुळे योग्य पद्धतीने पूजा केल्यावर सर्व इच्छा पूर्ण होतात.

सुसाधुपृष्टं युष्माभिः सदा सर्वार्थदायकम् सद्यो दुःखस्य शमनं शृणुत प्रब्रवीमि वः

तुम्ही फार चांगला प्रश्न विचारला आहे; कारण हे नेहमी सर्व काही देणारं आहे. ऐका, मी ते सांगतो जे लगेच दुःख दूर करतं.

अपमृत्युहरं कालमृत्योश्चापि विनाशनम् सद्यः कलत्रपुत्रादिधनधान्यप्रदं द्विजाः

हे द्विजांनो, हे अकाळमृत्यू दूर करतं आणि काळमृत्यूही नष्ट करतं; तसेच हे त्वरित पत्नी, मुले, धन आणि धान्य देतं.

अन्नादिभोज्यं वस्त्रादिसर्वमुत्पद्यते यतः ततो मृदादिप्रतिमापूजाभीष्टप्रदा भुवि

जेव्हा अन्न, वस्त्र आणि सर्व काही त्यातून निर्माण होतं, म्हणूनच मातीच्या मूर्तीची पूजा पृथ्वीवर सर्व इच्छा पूर्ण करणारी आहे.

पुरुषाणां च नारीणामधिकारोत्र निश्चितम् नद्यां तडागे कूपे वा जलांतर्मृदमाहरेत्

पुरुष आणि स्त्रियांना या पूजेसाठी हक्क आहे; नदी, तलाव किंवा विहिरीतून माती घ्यावी.

संशोध्य गंधचूर्णेन पेषयित्वा सुमंडपे हस्तेन प्रतिमां कुर्यात्क्षीरेण च सुसंस्कृताम्

ती माती सुगंधी चूर्णाने शुद्ध करून, स्वच्छ मंडपात चांगली वाटावी आणि हाताने, दूध घालून, नीट मूर्ती तयार करावी.

अंगप्रत्यंगकोपेतामायुधैश्च समन्विताम् पद्मासनस्थितां कृत्वा पूजयेदादरेण हि

मूर्तीला सर्व अवयव आणि उपअवयव, तसेच शस्त्रास्त्र असावीत; तिला कमळासनावर बसवून, आदराने पूजा करावी.

विघ्नेशादित्यविष्णूनामंबायाश्च शिवस्य च शिवस्यशिवलिंगं च सर्वदा पूजयेद्द्विज

गणेश, सूर्य, विष्णु, अंबा आणि शिव यांच्या मूर्ती, तसेच शिवलिंग, या नेहमी पूजाव्यात.

षोडशैरुपचारैश्च कुर्यात्तत्फलसिद्धये पुष्पेण प्रोक्षणं कुर्यादभिषेकं समंत्रकम्

इच्छित फळ मिळवण्यासाठी सोळा उपचारांनी पूजा करावी, फुलांनी शिंपडावे आणि मंत्रांसह अभिषेक करावा.

शाल्यन्नेनैव नैवेद्यं सर्वं कुडवमानतः गृहे तु कुडवं ज्ञेयं मानुषे प्रस्थमिष्यते

सर्व नैवेद्य शाळीच्या अन्नानेच, कुडव प्रमाणाने द्यावं. घरात कुडव हेच प्रमाण मानावं, पण माणसांसाठी प्रस्थ हे प्रमाण धरावं.

दैवे प्रस्थत्रयं योग्यं स्वयंभोः प्रस्थपञ्चकम् एवं पूर्णफलं विद्यादधिकं वै द्वयं त्रयम्

दैवतांसाठी तीन प्रस्थ योग्य आहेत, स्वयंभूंसाठी पाच प्रस्थ द्यावीत. असं केल्याने पूर्ण फळ मिळतं, आणि दोन-तीन प्रस्थ जास्त दिल्यास अधिक फळ मिळतं.

सहस्रपूजया सत्यं सत्यलोकं लभेद्द्विजः द्वादशांगुलमायामं द्विगुणं च ततो ऽधिकम्

हजार वेळा पूजा केल्याने, खरंच, द्विजाला सत्यलोक मिळतो. प्रमाण बारा बोटांचं असावं, किंवा त्याहून दुप्पट किंवा जास्तही असू शकतं.

प्रमाणमंगुलस्यैकं तदूर्ध्वं पञ्चकत्रयम् अयोदारुकृतं पात्रं शिवमित्युच्यते बुधैः

एक बोटभर मापानंतर त्यावर पंधराचा तीन पट मोजावा. लोखंड किंवा लाकडाचं पात्र हे विद्वान 'शिव' असं म्हणतात.

तदष्टभागः प्रस्थः स्यात्तच्चतुःकुडवं मतम् दशप्रस्थं शतप्रस्थं सहस्रप्रस्थमेव च

प्रस्थाचा आठवा भाग म्हणजे एक प्रस्थ मानतात; ते चार कुडव होतं. दहा प्रस्थ, शंभर प्रस्थ, आणि हजार प्रस्थ असंही मोजतात.

जलतैलादिगंधानां यथायोग्यं च मानतः मानुषार्षस्वयंभूनां महापूजेति कथ्यते

पाणी, तेल आणि इतर सुवासिक वस्तू यांचं प्रमाण योग्य तेवढंच घ्यावं. माणूस, ऋषी आणि स्वयंभू यांच्यासाठी हीच महापूजा सांगितली आहे.

अभिषेकादात्मशुद्धिर्गंधात्पुण्यमवाप्यते आयुस्तृप्तिश्च नैवेद्याद्धूपादर्थमवाप्यते

अभिषेकाने आत्मशुद्धी मिळते, गंधाने पुण्य मिळतं, नैवेद्याने आयुष्य आणि तृप्ती मिळते, आणि धूपाने इच्छित फल मिळतं.

दीपाज्ज्ञानमवाप्नोति तांबूलाद्भोगमाप्नुयात् तस्मात्स्नानादिकं षट्कं प्रयत्नेन प्रसाधयेत्

दिव्याने ज्ञान मिळतं, तांबूलाने भोग मिळतो. म्हणून स्नानापासून सुरू होणारी सहा विधी काळजीपूर्वक करावीत.

नमस्कारो जपश्चैव सर्वाभीष्टप्रदावुभौ पूजान्ते च सदाकार्यौ भोगमोक्षार्थिभिर्नरैः

नमस्कार आणि जप हे दोन्ही सर्व इच्छित फळ देतात. पूजा झाल्यावर भोग किंवा मोक्ष हवे असणाऱ्यांनी हे नेहमी करावं.

संपूज्य मनसा पूर्वं कुर्यात्तत्तत्सदा नरः देवानां पूजया चैव तत्तल्लोकमवाप्नुयात्

आधी मनाने भक्तीपूर्वक पूजा करावी, आणि मग प्रत्येक विधी नेहमी करावी. देवांची पूजा केल्याने त्या त्या लोकात स्थान मिळतं.

तदवांतरलोके च यथेष्टं भोग्यमाप्यते तद्विशेषान्प्रवक्ष्यामि शृणुत श्रद्धया द्विजाः

त्या मधल्या लोकात हवी तशी भोग मिळतात. त्या विशेष गोष्टी मी सांगतो, तुम्ही श्रद्धेने ऐका, द्विजांनो.

विघ्नेशपूजया सम्यग्भूर्लोके ऽभीष्टमाप्नुयात् शुक्रवारे चतुर्थ्यां च सिते श्रावणभाद्रके

विघ्नेशाची योग्य रीतीने पूजा केल्याने पृथ्वीवर हवी ती फळं मिळतात, विशेषतः शुक्रवार किंवा शुक्ल पक्षातील चतुर्थी, श्रावण किंवा भाद्रपद महिन्यात.

भिषगृक्षे धनुर्मासे विघ्नेशं विधिवद्यजेत् शतं पूजासहस्रं वा तत्संख्याकदिनैर्व्रजेत्

वैद्याच्या नक्षत्रात, धनू महिन्यात विघ्नेशाची विधिपूर्वक पूजा करावी. शंभर किंवा हजार पूजा असतील तर तितक्या दिवसांत पूर्ण कराव्यात.

देवाग्निश्रद्धया नित्यं पुत्रदं चेष्टदं नृणाम् सर्वपापप्रशमनं तत्तद्दुरितनाशनम्

श्रद्धेने देव आणि अग्नीची नेहमी पूजा केल्याने पुत्र आणि इच्छित वस्तू मिळतात, सर्व पाप दूर होतात आणि सर्व दुःख नष्ट होतं.