शिवपुराणम्

कायिकादित्राणां तु क्षीरदध्याज्यकैस्तथा तथा तेषां च पुष्टिश्च विज्ञेया हि विपश्चिता

शरीराच्या रक्षणासाठी दूध, दही आणि तूप द्यावे; त्यामुळे त्यांचे पोषण होते, हे ज्ञानी लोकांनी समजावे.

भूदानं तु प्रतिष्ठार्थमिह चा ऽमुत्र च द्विजाः तिलदानं बलार्थं हि सदा मृत्युजयं विदुः

जमिनीचे दान या जन्मात आणि पुढच्या जन्मात स्थैर्यासाठी असते, हे द्विजांनो; तीळाचे दान नेहमी बळासाठी असते आणि मृत्यूवर विजय मिळवून देते.

हिरण्यं जाठराग्नेस्तु वृद्धिदं वीर्यदं तथा आज्यं पुष्टिकरं विद्याद्वस्त्रमायुष्करं विदुः

सोने जठराग्नी वाढवते आणि ताकद देते; तूप पोषण करते आणि वस्त्र आयुष्य वाढवते, असे समजावे.

धान्यमन्नं समृद्ध्यर्थं मधुराहारदं गुडम् रौप्यं रेतोभिवृद्ध्यर्थं षड्रसार्थं तु लावणम्

धान्य आणि अन्न समृद्धीसाठी असते; गूळ मधुर आहारासाठी असतो; चांदी वीर्यवृद्धीसाठी आणि मीठ सहा रसांसाठी असते.

सर्वं सर्वसमृद्ध्यर्थं कूष्मांडं पुष्टिदं विदुः प्राप्तिदं सर्वभोगानामिह चा ऽमुत्र च द्विजाः

हे सर्व गोष्टी सर्व प्रकारच्या समृद्धीसाठी आहेत; कोहळा पोषण देतो आणि या जन्मात व पुढच्या जन्मात सर्व सुखांची प्राप्ती करून देतो, हे द्विजांनो.

यावज्जीवनमुक्तं हि कन्यादानं तु भोगदम् पनसाम्रकपित्थानां वृक्षाणां फलमेव च

एकदा कन्यादान केल्यावर आयुष्यभर भोग मिळतो; तसेच फणस, आंबा, कवठ या झाडांची फळेही तशीच फलदायी असतात.

कदल्याद्यौषधीनां च फलं गुल्मोद्भवं तथा माषादीनां च मुद्गानां फलं शाकादिकं तथा

केळी व इतर औषधी वनस्पतींची फळे, तसेच माश व मुग यांच्या फळे आणि इतर भाज्यांची फळेही तशीच फलदायी असतात.

मरीचिसर्षपाद्यानां शाकोपकरणं तथा यदृतौ यत्फलं सिद्धं तद्देयं हि विपश्चिता

काळानुसार मिरी, मोहरी यांसारख्या भाज्या आणि मसाले, तसेच त्या वेळी मिळणारी फळे ज्ञानी माणसाने अर्पण करावीत.

श्रोत्रादींद्रियतृप्तिश्च सदा देया विपश्चिता शब्दादिदशभोगार्थं दिगादीनां च तुष्टिदा

ज्ञानी व्यक्तीने नेहमीच ऐकणे व इतर इंद्रियांना समाधान मिळावे म्हणून, आणि दिशांना व इतर देवतांना संतोष मिळावा म्हणून अर्पण करावे.

वेदशास्त्रं समादाय बुद्ध्वा गुरुमुखात्स्वयम् कर्मणां फलमस्तीति बुद्धिरास्तिक्यमुच्यते

वेद आणि शास्त्र गुरूच्या तोंडून शिकून, कर्माचे फळ मिळते ही समजूत ठेवणे, ह्यालाच श्रद्धा म्हणतात.

बंधुराजभयाद्बुद्धिश्रद्धा सा च कनीयसी सर्वाभावे दरिद्रस्तु वाचा वा कर्मणा यजेत्

नातेवाईक किंवा राजाच्या भीतीने निर्माण झालेली श्रद्धा ही कमी असते; पण ज्याच्याकडे काहीच नाही, त्या गरिबाने तरीही शब्दाने किंवा कृतीने पूजा करावी.

वाचिकं यजनं विद्यान्मंत्रस्तोत्रजपादिकम् तीर्थयात्राव्रताद्यं हि कायिकं यजनं विदुः

मंत्र, स्तोत्र, जप यांचा उच्चार म्हणजे वाचिक पूजा; तीर्थयात्रा, व्रत वगैरे गोष्टींना शारीरिक पूजा म्हणतात.

येन केनाप्युपायेन ह्यल्पं वा यदि वा बहु देवतार्पणबुद्ध्या च कृतं भोगाय कल्पते

थोडं असो वा जास्त, कोणत्याही प्रकारे, देवतेसाठी अर्पण केलं तर ते उपभोगासाठी योग्य ठरतं.

तपश्चर्या च दानं च कर्तव्यमुभयं सदा प्रतिश्रयं प्रदातव्यं स्ववर्णगुणशोभितम्

तपश्चर्या आणि दान हे नेहमी करावं; आपल्या जातीच्या गुणांनी शोभणारे निवारा द्यावा.

देवानां तृप्तये ऽत्यर्थं सर्वभोगप्रदं बुधैः इहा ऽमुत्रोत्तमं जन्मसदाभोगं लभेद्बुधः ईश्वरार्पणबुद्ध्या हि कृत्वा मोक्षफलं लभेत्

देवतांच्या तृप्तीसाठी सर्व प्रकारचे सुख देणं हे या जगात आणि पुढच्या जन्मातही उत्तम फळ देतं, असं ज्ञानी लोक सांगतात; आणि परमेश्वराला अर्पण करण्याच्या भावनेने केल्यास मुक्तीचं फळ मिळतं.

य इमं पठते ऽध्यायं यः शृणोति सदा नरः तस्य वैधर्मबुद्धिश्च ज्ञानसिद्धिः प्रजायते

जो कोणी हा अध्याय वाचतो किंवा नेहमी ऐकतो, त्याला योग्य समज आणि ज्ञानाची सिद्धी प्राप्त होते.

पार्थिवप्रतिमापूजाविधानं ब्रूहि सत्तम येन पूजाविधानेन सर्वाभिष्टमवाप्यते

हे श्रेष्ठा, मातीच्या मूर्तीची पूजा कशी करावी ते सांग, ज्यामुळे योग्य पद्धतीने पूजा केल्यावर सर्व इच्छा पूर्ण होतात.

सुसाधुपृष्टं युष्माभिः सदा सर्वार्थदायकम् सद्यो दुःखस्य शमनं शृणुत प्रब्रवीमि वः

तुम्ही फार चांगला प्रश्न विचारला आहे; कारण हे नेहमी सर्व काही देणारं आहे. ऐका, मी ते सांगतो जे लगेच दुःख दूर करतं.

अपमृत्युहरं कालमृत्योश्चापि विनाशनम् सद्यः कलत्रपुत्रादिधनधान्यप्रदं द्विजाः

हे द्विजांनो, हे अकाळमृत्यू दूर करतं आणि काळमृत्यूही नष्ट करतं; तसेच हे त्वरित पत्नी, मुले, धन आणि धान्य देतं.

अन्नादिभोज्यं वस्त्रादिसर्वमुत्पद्यते यतः ततो मृदादिप्रतिमापूजाभीष्टप्रदा भुवि

जेव्हा अन्न, वस्त्र आणि सर्व काही त्यातून निर्माण होतं, म्हणूनच मातीच्या मूर्तीची पूजा पृथ्वीवर सर्व इच्छा पूर्ण करणारी आहे.

पुरुषाणां च नारीणामधिकारोत्र निश्चितम् नद्यां तडागे कूपे वा जलांतर्मृदमाहरेत्

पुरुष आणि स्त्रियांना या पूजेसाठी हक्क आहे; नदी, तलाव किंवा विहिरीतून माती घ्यावी.

संशोध्य गंधचूर्णेन पेषयित्वा सुमंडपे हस्तेन प्रतिमां कुर्यात्क्षीरेण च सुसंस्कृताम्

ती माती सुगंधी चूर्णाने शुद्ध करून, स्वच्छ मंडपात चांगली वाटावी आणि हाताने, दूध घालून, नीट मूर्ती तयार करावी.

अंगप्रत्यंगकोपेतामायुधैश्च समन्विताम् पद्मासनस्थितां कृत्वा पूजयेदादरेण हि

मूर्तीला सर्व अवयव आणि उपअवयव, तसेच शस्त्रास्त्र असावीत; तिला कमळासनावर बसवून, आदराने पूजा करावी.

विघ्नेशादित्यविष्णूनामंबायाश्च शिवस्य च शिवस्यशिवलिंगं च सर्वदा पूजयेद्द्विज

गणेश, सूर्य, विष्णु, अंबा आणि शिव यांच्या मूर्ती, तसेच शिवलिंग, या नेहमी पूजाव्यात.

षोडशैरुपचारैश्च कुर्यात्तत्फलसिद्धये पुष्पेण प्रोक्षणं कुर्यादभिषेकं समंत्रकम्

इच्छित फळ मिळवण्यासाठी सोळा उपचारांनी पूजा करावी, फुलांनी शिंपडावे आणि मंत्रांसह अभिषेक करावा.

शाल्यन्नेनैव नैवेद्यं सर्वं कुडवमानतः गृहे तु कुडवं ज्ञेयं मानुषे प्रस्थमिष्यते

सर्व नैवेद्य शाळीच्या अन्नानेच, कुडव प्रमाणाने द्यावं. घरात कुडव हेच प्रमाण मानावं, पण माणसांसाठी प्रस्थ हे प्रमाण धरावं.

दैवे प्रस्थत्रयं योग्यं स्वयंभोः प्रस्थपञ्चकम् एवं पूर्णफलं विद्यादधिकं वै द्वयं त्रयम्

दैवतांसाठी तीन प्रस्थ योग्य आहेत, स्वयंभूंसाठी पाच प्रस्थ द्यावीत. असं केल्याने पूर्ण फळ मिळतं, आणि दोन-तीन प्रस्थ जास्त दिल्यास अधिक फळ मिळतं.

सहस्रपूजया सत्यं सत्यलोकं लभेद्द्विजः द्वादशांगुलमायामं द्विगुणं च ततो ऽधिकम्

हजार वेळा पूजा केल्याने, खरंच, द्विजाला सत्यलोक मिळतो. प्रमाण बारा बोटांचं असावं, किंवा त्याहून दुप्पट किंवा जास्तही असू शकतं.

प्रमाणमंगुलस्यैकं तदूर्ध्वं पञ्चकत्रयम् अयोदारुकृतं पात्रं शिवमित्युच्यते बुधैः

एक बोटभर मापानंतर त्यावर पंधराचा तीन पट मोजावा. लोखंड किंवा लाकडाचं पात्र हे विद्वान 'शिव' असं म्हणतात.